¿Pódese pasar?

-y XX-

Novela satírica

de

Gómez Vilabella

-o0o-

¡Látet anguis in herba!

¿Na herba? ¡No Ceo que sexa, que aquel Litigueiro era capaz de enganar ao mesmísimo San Pedro! Por parte, o bieito de Don Valentín (Valentín Lamas Carvajal) xa estaba farto, exhausto e farto, daquela Revisión, daquela Auditoría anímica, tan complexa, ¡e iso que era curta en anos!, así que lles propuxo un receso aos seus anxos colaboradores:

-Fisga Nove, ti mesmo, que che cae cerca, por favor, apaga ese televexo, que esta película dese Secretario de Churiz é de tanta metraxe que eu preciso abanarme, por pouco que sexa, nesta aura celestial. ¡Abofellas que si, que me nubro, que me mareo!

-¿Con tanta frescura, e maréase, Frei Marcos? ¡Ai, logo, coas que aínda lle esperan na súa perenne escavicha da mangancha galaica!

-Meu Bendito, que cho digo de verdade, que nos meus tempos o noso caciquismo, de raíz céltico – romano – sueva, era máis suave, menos retorto; ¡menos sofisticado! Nalgún aspecto, estes paisanos retroceden, foron a peor… ¡Pero qué meticulosidade nas trapisondas dese trapalleiro, qué de cálculos, qué utilización de persoas instrumentais, interpostas, sexan físicas ou xurídicas; e logo que, de máis a máis, eses abatementos psicolóxicos, calculados, provocados; esas anfiboloxías nos contratos; esa letra miúda… Iso do sexo como mercadoría, a amizade como mercadoría, a relixión como mercadoría… Un tipo capaz de separar unha nai do fillo, ou un fillo da nai; un desfacedor de familias con tal de que outro cabrón, dos da súa reata, lle pague unha minuta, ou lle regale catro pesos… ¡En definitiva, un mestre luciferino! Esta Galicia, coa que non puideron os mouros, deveu, converteuse, a si mesma, por puro autoodio, por propia e intrínseca dexeneración, ¡nun Zoco moruno!

Neste punto das súas reflexións, das súas manifestacións, frei Marcos xuntou as mans, para que o escoitase o Creador desde o seu Trono:

-¡Oh Democracia, insigne Democracia, canto me tardas, que en España non te dan parido, e para máis magoa, con ese Franco que é franco, que non é galego, que aí o tes, encamado, pero ese tipo atiplado, ese maricón dos complexos infantís, ese acomplexado, nin pare nin deixa parir, que se pasou a vida anoando no seu propio embigo, e ti, Señor, con esa paciencia…! ¡Se non o queres contigo, mándalle unha flebite, mándao para ese Valle de los Caídos, deses que caeron precisamente por culpa súa, que non merece estar de pé!

Os anxos compadecéronse de don Valentín:

-Frei Marcos, non se esforce, que os designios do Señor son inescrutables, e cada quen ten que purga-las súas, ¡antes ou despois! No ínterim, descansemos por un intre, si, que a súa resistencia, por glorificado que fose, está tres niveis por debaixo da nosa. Mais terá que ser breve, que ese puritano de Don Pedro é capaz de volve-la flamíxera contra nós. ¡A tal hora debe estar impaciente, esperando polos nosos ditames!

-Chacho, tamén desespero eu, tamén, que isto de analizar un alma atravesada…, ¡xa é purgatorio! Mais o caso é que non aparece por ningures esa testemuña de cargo, a terceira, esa que nos falta para perfeccionar a nosa Instrución. Tódolos extras que saíron nas secuencias susoditas, maiormente nas últimas, fixéronse adictos ao Secretario. ¡Complexo de Estocolmo, probablemente! Tantísimo, que ata o propio Rancañete lle deu as grazas…, ¡por afundilo! ¡Que agravio comparativo para os que aínda seguen no averno, no seu báratro! ¿Irmáns, non teredes algunha pista, digamos que, pragmática; algo que nos abrevie este rolo tan rollento, tan rollento e tan noxento?

-Non sei aquí o Fisga Seis, que este olla desde abaixo, e daquela fita aos réptiles, do mellor; ¡serpes e afíns, por suposto, por moito que se lle escondan neses herbais galaicos!

O aludido, con modestia celestial, anxelical, como lle corresponde:

-Eu pódolles contar…; contar, non, referir, en síntese, o remate daquel Madeireiro, do señor Rancaño, que casualmente lle prestei algún servizo formando parella co Fisga Oito, de orde e de parte do San Cristovo…, daquela, por aqueles tempos, en ruta cos camioneiros da Construción no Sector VI, quero dicir, na última das estradas daquel Plan, do Redia… Lémbrome que foi un día de tormenta, nunha data nefasta, desas que…

Frei Marcos tanto se arroutou con este descubrimento, que ata lle deu un metido ao cúmulo que lle servía de reclinatorio:

-¿Pero ti, meu Anxo, con iso sabido, a qué esperas; non ves que estou esgotando a miña paciencia, a pouca que teño acumulada, que incluso o Dóminus Kefas, quero dicir, Petrus, a tal intre estará peor cá min, co nervioso que é? ¡De non atoparnos no Ceo, daquela…, o dito, que esta pasada é imperdoable; e non me mires así, que me quentas o caletre!

Desculpouse Fisga Seis, humildemente:

-Mire, Don Valentín, é que me pareceu que se estaba recreando no cumprimento da súa profecía, de cando escribiu aquilo do Catecismo do Labrego, que vostede mesmo se estaba prefigurando, retratando o espírito do noso omnipotente Litis, don Aurelio para os íntimos, ¡se é que os tiña!

-Anda, Fisgán, anda, déixate de parabéns e de xustificacións, que aínda que estamos no Ceo, isto, esta función nosa, actual, é unha cuestión temporal. Conta, ou refire, ese remate. Xa sabes aquilo de, relata réfero, que despois diso, xa veremos!

-¡O caso é que…, que se di en dúas verbas! Rancaño quedárase case sen obreiros; sen obreiros, sen balances, sen débedas…, salvo as de gratitude para co Secretario, pero tan grandes, que incluso comían xuntos, por veces, e pagaba Aurelio!

Na Vila, despois de inaugurada aquela estatua do Manuel, despois de rotulada aquela Avenida da Feira co nome do Salmonte, etcétera, pensábase en facerlle outra ao Secretario, que naquela época acadara gran predicamento empresarial porque medio comezou a saberse, ¡verdades a medias!, que salvara ao Rancaño das consecuencias dunha creba fraudulenta, e por ende, do cárcere! O que non se sabía era o prezo satisfeito; ¡satisfeito, que non satisfactorio! Aquelas transferencias, dos solares, da madeira, da propia honra…

-¿Predicamento empresarial? -Retrucoulle Frei Marcos. -¡Sería polo ben que se apropiaba das economías daqueles emigrantes! ¡Caso tal, nin un cento de sambesugas, medio en cada brazo!

-En parte, si, que tódolos eles, tódolos mozos da bisbarra, e parte dos de fóra, chegaron a ter un pisiño, ¡mediocre, pero propio!, naquelas pseudourbanizacións do Triángulo, tamén chamado, oficialmente, Inmobiliaria Churiz. Aos poucos, aquela Limitada, limitado que era o mercado especulativo de Churiz, ¡quere dicirse, con respecto á súa ambición!, deu en facer hoteis en Benidorm, do máis pacotilleiro: uns rañaceos de teitos baixísimos, sen apenas aire respirable, anticipándose ás viaxes do INSERSO, ¡para que todo quedase en familia! Iso do sol mediterráneo supoño que sería por iniciativa desa frieira, da Mabel, que por algo lle chamaba ao seu Aurelio, viñese ou non viñese a conto, ¡Meu sol!

A Frei Marcos escapóuselle, daquela, un comentario un tanto escabroso, un si é non é pecaminoso:

-Máis forte e menos limitada sería aquela conta de Suíza, esa da clave numérica, ¡con tres letras, Produto Urbanístico Tradicional!, que para catro chegaba, axustaba e bastaba co calificativo daquel furor uterino, inextinguible, insaciable, pasional, da inefable paciega: Mabeliña, ¡tamén para os íntimos!

-Non sei, que diso algo máis saberá o Nove, que este ve mellor o que está máis arriba…

-En efecto, e contareino de pasada: -ofreceuse o aludido: -Eses Triangulares, os escalenos, deron en dicirlles aos emigrantes que lles ingresasen directamente en Suíza. Así, dese xeito, cando remataban de completarlles a cifra asignada, desde a propia Suíza, ou nos países do arredor, para eles, paraísos fiscais, onde queira que traballasen, viñan a España para escriturar a súa vivenda, ¡cos resgardes na man!

Daquela, a Mabel, cada vez máis redonda, pouco menos có Manuel, entre sorriso e sorriso, e con plenos poderes da Limitada, firmáballes…, ¡un pisiño internacional! Un pisiño con seis habitacións, pero…, capidiminuídas, que de dúas, ¡catro!, eran interiores, italianas; ¡incumprimento fragrante da Normativa de Vivendas Protexidas! Segundo Manuel, o que non estivese conforme con iso, que reclamase ao Maestro Armero, ¡e como en Churiz a Garda Civil non o tiña…!

Frei Marcos, tan iracundo estaba que nin puido disimular:

-¡Vade retro, Satana! ¿E ti, meu Fisga, coñecendo todo iso que é tan importante, tan punible, tíñalo calado? ¡Cústame absolverte!

-Frei Marcos, eu non lle quería estragar a película. Ademais, como eu miro para arriba, e vostede estaba tan entretido nas cousas de embaixo, ¡non lle quixen revirar o mapa da súa Galicia!

Aquel Terrícola, resignado, asumiuno:

-Agora xa foi, pero abrevia, canto podas. ¡Prégocho!

-O meu, en catro palabras: Chegados aos idus de Maio…

-¿Brutiño, non serían os de Marzo? -Matizou o Frei.

-Nos de Marzo pasaron outras cousas, pero de ámbito municipal, á causa, e por culpa, de que os Concelleiros deron en querer máis caramelos, ¡vaixelas!, para os seus fillos. ¡Cousas que paso por alto para abreviar! En Maio, insisto, presentáronse unhas treboadas primaverais, esas que dos corgos fan ríos, e daquela, nunha desas, chamou don Litis ao señor Rancaño para que acudise á Secretaría:

-Chegou o momento de cobrar os réditos daquelas Pólizas, ¿sabe?

O Madeireiro repúxolle:

-¿Ve como non facían falla, que non tivemos desgrazas, nin persoais nin materiais?

-Aínda non, aínda non, -repúxolle o Litis, -pero tódalas ferramentas serven para algo, ¡manexadas por mans expertas, tal que as miñas! Veño observando que alí cerca do fío condutor do seu pararraios, de cando en vez queda descoidada algunha táboa, maiormente labras, serraduras, cascas…; ¡restos vexetais, e como tales, combustibles!

-¡Home, algunha si, que aínda que resta pouca madeira, como non teño apenas operarios, non hai tempo nin lugar para esas curiosidades!

-O que lle vou propoñer, ou máis exactamente, o que lle esixo, meu Rancañete, en ben dos seus propios asuntos, non é cousa de operarios, que debe facelo vostede, vostede mesmo, discreta e persoalmente. Colla unhas cintas desas, das vellas, aceiradas, desas da serra, e como por descoido, arrímeas ao cable que baixa do pararraios. Despois diso achegue, ao socairo, unha morea de labras, das máis secas, das enroscadas… ¡Xa sabe, repito: labras, serraduras, estelas…; todo iso! Diante das serras, por xunto das follas aceiradas, para que non as perciban os obreiros, arrime, tamén ao descoido, con disimulo, algunha que outra táboa; a ser posible, das secas; ¡pouco máis, que todo iso arderá perfectamente, coma a esca! A posteriori, producidos os efectos pertinentes, de tramitar a taxación, a taxación e maila subseguinte liquidación do Seguro, xa me encargarei eu; ¡eu mesmo!

Rancaño foi abrindo, con parsimonia, gradualmente, os seus ollos pitañosos, ata que se lle puxeron coma pratos, espantado, abraiado:

-¡Non serei eu quen lle faga esa trampa, semellante latrocinio, á Compañía dos meus Seguros! ¿Vostede deu en tolo, ou é que vacila comigo, que xa o ten de costume?

Litis soltou dúas gargalladas diabólicas, provocadoras, que pouco lles faltaba para cheirar a xofre:

-¡Rancañete, torpón e tacañete, un luxo! Vostede é unha acémila: ¡naceu parvo e morrerá parvo! ¿Canto leva cobrado dos Seguros, en tantísimos anos? ¡Nin un chavo! Pois ben, vai sendo hora de que empece. Con estes preparativos, cando rompa a tormenta, aínda que sexa en horas laborais, como tódolos obreiros correrán a refugarse para onde teñan a caixa de urxencias, que así non queda ninguén á vista, vostede terá preparado un bidón de gasolina, de vinte a trinta litros, máis ou menos; e daquela, que antes non, ¡para que non lles cheire aos operarios!, derrame canta poida, pero nas inmediacións do cable transmisor dese pararraios; quere dicirse, no arame, no fío descendente, no que fai terra. ¡Cousa máis fácil…; iso, dez minutos, fornicar e cobrar!

Rancaño, a voltas con aquela tentación, desesperado, comida a súa vontade; ¡a vontade, e case que a bondade!

-Os obreiros non me verán, coido que non, pero o que é Deus…! ¡Daquela, que Deus me pille confesado!

-¡Cretino, monxa da Caridade! ¿Deus, qué Deus? Esperte, Rancaño, que eu teño nos seus balances, correctamente rexistrados, uns cantos quilos, ¡millóns!, só en pino do Oregón… Lémbrese que os levou vostede mesmo á Construtora…, ¡sen que eu os dese de baixa nos seus libros! Deus, ese Xefe seu, ese Deus que din que está arriba, aínda non lle fixo ningún favor, pero eu, ¡eu si! Con este favor, outro, outro que lle brindo, que eses cartos do Seguro, esa millonada, deixámoslla quedar, enteiriña, toda para vostedes, ¡en atención á dona Ramona, que ben se merece a felicidade que lle reportarán eses cartos! ¡Palabra aureliana!

A tal momento do relato, aquel fisga preguntoulle a don Valentín:

-¿Que, qué lle parece? Lémbrese de que o dixo o propio Xesús; ¡aquilo de que os fillos das tebras son máis sagaces cós da luz!

Frei Marcos persignouse, por tres veces, ¡tres!, e preguntou, medio adiviñando a resposta:

-¿Chacho, ese Madeireiro non faría semellante temeridade; non o tentaría o diaño, nunha cousa tan absurda, rotundamente ilegal e perigosa, fóra de toda ética?

-¡Pois si! Certo é que o demo aínda non caeu tan baixo, pero o que é don Litis…, don Litis caeu!

-¡Será cabrito, a qué extremos chegou; de mal en peor, que aos soberbios vailles a penitencia no propio pecado!

-¡Natural, Tío Marcos! O raio, ou máis exactamente, unha gramalleira deles, dez ou doce alustros, apiadáronse do pobre Rancaño. Daquela mesmo, nada máis baleira-lo bidón, collérono in fraganti as primeiras treboadas do verán, e daquela mesmo…, ¡trooong!

-Entón, os do Seguro, eses Inspectores das Compañías, darían coa lata…, ¡e todo demostrado!

-¡Ai, xa! Pero non, que o Litis, a tal momento, previsoramente, andaba cerca, á espreita; por suposto, de gabardina, que o paraugas é perigoso, que fai de antena, así que recolleu a lata, escondeuna, e deu en berros dicíndolles aos operarios que ía polo Médico para o seu amiguete Lucas…, pero de primeiras quedouse a corpo, e iso que caían fungueiros de punta, para envolve-lo corpo do delito na súa gabardina; con el abeirado, disimulado, foise á casa do Salmonte, que tiñan un pozo na horta, e cumpría afonda-la lata da gasolina, gabardina incluída, no fondo dun caldeiro cheo de pedras!

Don Valentín fíxose tres veces tres cruces, que o seu pasmo íalle en aumento, en progresión xeométrica!

-Querido Fisga, por Deus remata, que isto excede, con moito, todo o imaxinable, todo o que eu esperaba dese tío, e non resisto un suspense tan seguido.

-Ese Madeireiro tivo sorte no seu Transo, que daquela Don Pedro ponderoulle as atenuantes, que entre as Misas da súa Ramona, a redención de penas polo traballo, ¡polo que levaba traballado en graza de Deus!, responsos, novenas, indulxencias…, ¡despachou cun ano, escaso, de Purgatorio! Don Valentín, se vostede non chega a estar aquí, arestora, no Ceo…, ¡daquela nin o cre!

-¿E ti, meu Fisga dilecto, con ese trunfo na man, outro máis, e tíñasnos aquí, xogando coas feas? ¡Convócote, polos meus poderes, para que localices ao Rancaño, ipso facto, que mellor testemuña non se atopa, desde Roma ás mesmísimas portas de Don Pedro!

-Ese Rancaño está fácil de atopar, que xa ascendeu a Anxo Subalterno no último Nadal, que o apadriñei eu mesmo. A tal momento téñeno polos cumes de Galicia, amparando nos Apagalumes. ¡Daquela ben milagres leva feito nesa reparación comunitaria! O único que non fixo, aínda, foi ampara-la súa Ramona…; ¡ou se cadra, si, segundo se vexa!

-¡Gardábasme outro secreto, eh pillín!

-De secreto, nada, en absoluto, meu caro Frei Marcos, que alí en Churiz ben público foi: Manuel deu en entenderse coa viúva, coa Ramona, ¡tal e como lle propiciara aquel Secretario, metido a Celestina, de propósito, para illalo da Mabel!

En canto á cónxuxe triunviral, sen divorcio pero emancipada no que ao tálamo se refire, seguiu de socia, só que agora en exclusiva, reservándolle ao seu inseparable Aurelio tódalas molladas, tódolos saltos do tigre, armario incluído. ¡Unhas tortillas interminables, de volta e media…! Aquilo de Churiz foi unha Babilonia, unha caldeira do polbo, a cachón, que nin o decrépito Salmonte se apeaba da recén viúva, galopada vai e galopada vén, deixándolles aos outros, aos socios, campo libre!

-¿Oes, agora que a lembro, aquela sobriña do Cura, aquela Saritísima tan inocente…? -Quixo saber Frei Marcos, máis ben para redondear o tema.

-Por aló anda, por Churiz, vestindo as imaxes do Cura novo, que esa é doutra madeira. En canto ao Secretario ben sabe que concluíu a súa obra mortal, nefanda, intoxicado con aqueles percebes…

-¡Quieto parado, detente aí, que iso está sabido! E agora, lárgate, de seguida, a busca-lo Madeireiro, que temos lume de sobra coa Apellatio deste Secretario, un descrédito para os do seu oficio, ¡cousa que lamento! Si, de veras, que nese Corpo, a inmensa maioría, son funcionarios probos, ¡probos e probados! O que non empece ás excepcións, que ben sei que non hai ola sen garavanzo negro. ¡Así escarmentarán os outros, os probos, en cabeza allea! O que non me pasa é o dese Aurelio, que mira ti que poñerse aquí Arriba con esas trapisondas, impasible o ademán, ¡e nada menos que nesta Porta Coeli…!

Aos poucos, noutra das Cámaras Celestes:

-¡Ola, Querubín! ¿Que, cómo vai esa garda, aquí, nesta Sala dos Lábaros?

-¡Ben; bastante ben, e iso a pesares da conmoción que tivemos! En canto a vostedes, ¿acabaron con esa Auditoría?

-¡Coido que si! Aquí traemos o Atestado, ben atestado por certo, que conseguimos as testemuñas de cargo, un trío, xente nobre e veraz; ¡nada de compadreos! O que sentimos é que non puidese ser antes, pero ese Tío saíu coa ánima máis atravesada có eixo dun carro. Deunos que facer para atopa-las probas, os indicios racionais da súa criminalidade; ¡en grado punitivo, se entende! A todo isto, ¿onde está ese Litigueiro, ese Litis? Dixéronme que tiña esa mesa dos Comunicantes, un facistol, por aquí fóra, por entre lusco e fusco, nun curro, concretamente no Adro da Perdoanza…?

Contestoulle o Alguacil:

-¡Frei Marcos, é certo que llo dixen, pero tamén o advertín da urxencia! Aquela profecía, lamentablemente, inexorablemente, cumpriuse. ¿Sabe?

-¡Que pena, tanto esforzo baldío…! ¡Que se lle vai facer, frustracións de toda Fiscalía! Pois, o que é por nós, máis á présa, imposible, que aínda nos quedou sen ver un milleiro de pecados; ¡seis ou sete Mandamentos, todos sen encetar! ¿Que foi do seu reclinatorio, da súa mesa, do seu petitorio?

-Lanzouna ao Purgatorio desde que se cansou dos seus Comunicantes. -Explicouse o Alguacil. -¡Como vedes, coa mesa das muletas atizoulles, aínda máis, ás pobres ánimas, ás que seguen aló embaixo, nese pozo das laparadas eternas, ese que ten por combustible o sebo dos ricachos…!

Frei Marcos sentíase desbordado por aqueles acontecementos,insólitos, imprevisibles:

-¿Entrou aquí e franqueou a Temible Porta, de seu, sen substanciar o seu recurso? ¡Pois miúda amnistía! ¡Isto é o máis estraño que me pasou, no tempo e fóra del, desde que nacín!

O Querubín tivo a caridade de explicarse con máis precisión, matizándolle:

-¡Como se ve que vides de estar concentrados nesa Cámara Escura, aí, na Fiscalía! Para dicilo nun plis-plás: Don Litis, con esas trampas, atesourou, ¡anos!, de perdón, maiormente con iso dos seus Comunicantes. Cando presentou o baremo das grazas santificantes, saíulle categoría de Coronel, ¡dos de Tres Vitis, e sobráronlle puntos! ¡Nunca tal se vira nesta Sala das Admisións!

-¡É imposible…; algo estará errado nese Balance! -Frei Marcos, como bo Fiscal, sempre desconfiando, ¡incluso no Ceo!

O Querubín, que estaba no certo, sostivo aquela afirmación:

-¡Pois non, nada, en absoluto; nin unha décima! A causa remota é que, con iso de que segue o celibato obrigatorio, deron en escasear os Cregos, e daquela dan absolucións colectivas, ou case, ¡incluso por Internet! Con esta relaxe, con este desatado, veñen as ánimas con puntos de sobra: ¡Puntos Transferidos, Aplicados, Comunicados…! ¿Frei Marcos, é que non o entende, vostede, sempre tan…, profético?

-¡Meu Querubín, por mirar atrás, déixasme de sal, como lle pasou á muller de Lot! A este paso ata non sei se acabarán poñéndome no Pórtico da Gloria, en Santiago, de soarego!

O Anxo riuse con ganas, ao pícaro, ¡como anxo que era!

-¡Este Frei Marcos o que quere é ve-la Esther de fronte! Pois non, que lle teñen reservado outro destino, ¡e non precisamente de premio! Fíxese cómo estarán as cousas, que Don Pedro volveu a perde-las chaves, a pesares do seu Don maiúsculo…!

-¿E logo, por onde anda o meu Kefas? ¡Non o vexo nese sitial da estípite!

-A tal punto o Sacro Colexio está reunido en Alto Comité. Seica lle propoñen a Deus unha revisión do seu Código de Admisión; colléronlle a palabra niso das Delegacións; ¡xa sabe, iso de atar e desatar!

-¡Oh, qué cousa; Deus nos asista!

-¡Pois, si! Pero o caso é que o señor Santiago, tan compracente cos seus galegos, pide un Xubileu total para tódolos que acudiron a espera-lo Papa no Monte do Gozo; e tamén para os que o viron por televisión…

Frei Marcos, cos ollos estartalados:

-¿A todo iso, Don Pedro, o noso Kefas, qué di? ¡Miúda situación; case que é un conflito de competencias!

-¡Uf, está que morde! Opina que nos imos quedar sen Purgatorio, ¡antes do Xuízo Final! E polo que a vostede respecta, deixou instrucións de que o destinemos a Europa, cos Fisgas Xemelgos, para que enderece as conciencias dos seus emigrantes, pois, con iso do Mercado Común, con esa Unión Europea, rodeados de protestantes, están caendo nun materialismo ateo que dá vertixe. ¡Algún deles anda de transportista, de camelo deses narcos…!

-¿De camelo chepudo? ¿Será por iso de carrexa-los feixes na propia cabeza…?

-¿Frei Marcos, en qué século estamos? ¡Vostede quedou ancorado no XIX, que hoxe en día, con iso dos tractores, ninguén sabe, nin padece, o que é unha rodela…! Camelos sonlle os viaxantes, os representantes, deses Cartels sudacas, e/ou das Mafias xibraltareñas!

-Nese caso, rapaz, fagamos a vontade de Deus; ¡a de Deus e maila dos seus Ministros, eses abbas terráqueos que logo mandan máis cá Deus!

-¡Moderación, irmán! ¿Non se lle contaxiaría aquel maquiavelismo do Litis…, de tanta observación e de tanta análise?

-¡Líbera me Domine! O que pasa é que sempre se me encomenda unha labor excesiva…, e…, ¡xa ves, ás veces chego tarde!

-¡Ten razón, Frei Marcos, que o Campo Santo xa non está a campo, senón a monte! Hai moita herba e poucos segadores; moitísima herba, demasiada, ¡que por aí se acochan as serpes! Con iso de que o Bo Xesús prohibiu arrinca-la nichela…, ¡despois, no intre da sega, non a damos espallado!

-Intentareino, pero deixádeme un respiro; déixame que invoque, denantes, ao Espírito Santo, que aló abaixo, por Europa adiante, hai corenta linguas, ¡e precisarei un Pentecoste para prepararme!

-Non terá ese problema, Frei, que o galego fíxose universal; tanto, que o atopará desde a Fisterra á Finlandia, ¡maiormente na cociña dos hoteis!

-Nese caso, ireime indo… ¡Ah, un momento, que non me dixeches qué pasou co Litis…; quero dicir, despois desas ocorrencias súas tan recorrentes!

-¡Uf! Estalle tan alto que se o pretende ver, no suposto de que lle perdoe a súa inquisición, daquela terá que quita-la pucha, e chamar cos cotenos; así: ¿San Aurelio, pódese pasar?

-¿San Aurelio? ¿Dixeches San Aurelio? ¿Que santificación, qué coenxía, qué cargo lle deron? ¡Hai os fillos das tebras…! ¡Curros, Curros, que Deus te bendiga, e que nunca o demo te leve, que tiñas toda a razón do mundo, fose en prosa ou en verso, e máis leváronte ao Purgatorio, ao do Índice…!

-¿Cargo? ¡Cargos! Varios; tire de caderno e vaia apuntando, a saber:

+ Secretario-Administrador-Gratificante de Funcionarios con Carné, Juppies de Grandes Empresas, Asesores de Imaxe, etcétera. ¡Para a jet set, en definitiva!

+ Secretario-Interventor do uso que se faga cos Fondos Reservados e cos Diñeiros de Opacidade Fiscal.

+ Secretario-Delegado da Asociación das Madalenas Arrepentidas.

+ Asesor de Electores Confusos e Paladín da Democracia.

+ Mantedor de Honores, Protocolos e demais Floripondios Oficiais.

…

Frei Marcos, esgotada a súa capacidade asombro, interrompeuno:

-¡Alto, irmán, para xa, que me está entrando un repelús do diaño! ¿Todo iso é…, con ámbito estatal?

-¡Non, Señor, que xa foi abondo! Esas competencias limítanse a súa Galicia, que por algo o illa Don Pedro en Europa, a vostede, para que se actualice, pero tamén por razóns diplomáticas, de convivencia pacífica! ¿Capisca? Vostede, como bo galego, debe saber que, Sublata causa tóllitur efectus…

-¡Ah; menos mal! ¡Daquela, Laus tibi, Criste!

Don Valentín aceptaba pero non comprendía, así que, nun á parte, entre dentes, bisbou:

-¡Disto do Tráfico das Influencias, tanto dá que me reciclen como que me manden asubiar! ¡Isto, ese perdón gracial dos pillos, e maila Informática…, para min, para o meu celemín, son cousas igualitarias, irritantes! ¡Non hai que facerlle, que non as aturo, nin de pasado, nin de presente, nin de futuro; nin sequera na terra, canto máis no Ceo, pero…, o que manda, por veces, desmándase!

Daquela houbo no Ceo unha chuvia de estrelas, e eu asusteime, tanto, que incluso tiven un acto de atrición; ¡mellor me sería de contrición, pero, máis vale algo que nada! O caso é que espertei de bruces, diante do meu ordenador.

Na pantalla, por sobre destas nubes que lle serven de fondo ao meu escritorio, ¡que para algo estarán aí, digo eu!, palpexaban unhas letras grandes, negras, que poñían, e que poñen, que non as borrei, que igual é algo premonitorio, profético, do tipo daquel, Mane, thécel, phares,

FIN.

Dedicado á Democracia, pero á sutil, á inorgánica, esa lingoreteira parlamentaria, que se algunha virtude ten, é a de criticar aos homes públicos, aquí abaixo, na Terra, facilitándolles, no posible, que se arrepintan a tempo; quere dicirse, no seu tempo, en vida, para que deixen vivir en paz ao irmán Abel, que tamén é fillo de Adán, e por tanto ten os seus dereitos na torta do benestar público, xeral e xeneralizado!

Xosé María Gómez Vilabella

¿Pódese pasar?

-XIX-

Novela satírica

de

Gómez Vilabella

-o0o-

Réquiem

-…

-Si, tráiollo todo: Balances, copias das últimas Declaracións, das que presentei nos Bancos, este Certificado das hipotecas en vigor…

-Nese caso vaia encargando a cea, que témo-lo Camareiro agardando pola nosa comanda; eu, mentres, bótolles unha ollada.

…

-¿Don Aurelio, xa acabou; tan pronto? ¡Non lle deu tempo nin para sumar!

-Nin case os precisaba, que a súa situación financeira coñézoa ben…, punto por punto!

-Estou seguro diso; e máis lle vou dicir, que se non fose porque ese Xerente seu, ese Testaferro, ou o que sexa, me deu a entender, daquela, daquela que empezaron coas casas, que me encargarían a madeira de encofrar e maila carpintería interior, todiña, eu non me houbese cargado, nin de plantilla nin de madeiras, que incluso cheguei a importar un tren de cepillado, nesa confianza. Vostedes, co seu si pero non, mañá si e pasado non, leváronme ao horto; ¡e despois diso, nin vendas nin verzas!

-Rancaño, non difame, que iso non foi asunto meu, que non me ocupo desas miudezas dos amoreamentos; coido que as nosas desestimacións serían por culpa dos prezos: outras ofertas, iso das leis do mercado…; ¡en definitiva, cousas do Xerente!

-Don Aurelio, non trate de confundirme, que ben sabe que non foi así, que en Churiz todo se fai polas súas consignas; coma os coroneis, desde a retagarda; ¡desde a Secretaría, ou fóra dela! Teña presente que falo cos veciños da nosa Vila, e vívolle no mundo dos vivos. A súa especialidade é prevalerse do seu posto e dos seus coñecementos para afundirnos…, se non lles claudicamos, se non baixamos a man!

-Rancaño, aquí, entre amigos, de ti por ti, veu para botarme vinagre na cea, ou para que lle arranxe esta situación tan…, deplorable?

-¡Maldita sexa! Despois de todo terá razón, que agora que a burra vai no po…, ¡xo burra xo!

Litis, coa flegma habitual, que era abonda, demasiada:

-Rancaño, modérese, que non está facendo méritos, ¡maldito cousa! Voullo dicir: ¿Sabe por qué está libre, a tal momento, fóra do cárcere e falando aquí, comigo, neste hostal? A cousa élle simple: ¡Grazas a min, ao deostado Aurelio! Aínda fai pouco que foron consultar comigo, precisamente comigo, certos acredores seus, cos títulos de crédito en forma, e coas probas precisas para demostrar que vostede vén sobresendo, dunha maneira xeral, o pago corrente de todas, ou case todas as súas obrigas mercantís. Iso probaríano de sobra…, nas mans dun Avogado que non lle fose leal!

¿Que, cómo se queda? ¡Coa agravante de que nos últimos quince días vostede fixo constitucións dotais a favor da súa filla, de bens que lle son privativos, e por ende, afectos ás súas responsabilidades mercantís: concesións, traspaso de inmobles, sitos na Capital e/ou fóra dela… Todo iso, en vez de simular unha venda en efectivo, coa conseguinte minoración en Transmisións Patrimoniais… ¡Daquela vai vostede e cédeos, en pago de débedas non vencidas! Pero ollo ao caso: Aqueles débitos tiñan a agravante de que foran simulados e/ou incrementados de contía polo listiño do seu xenro, que lle aconsellou esa montaxe tan estúpida, maiormente a efectos da Facenda, atrasos fiscais, etcétera.

¿Qué; despois de verse descuberto quere unha corda, ou prefire as augas do Miño? ¡Advírtolle que baixan frías…!

-¡Non son un animal…, nin tan mal cristián!

-¡Pois está como para aforcarse…! Pero, co xenro de ganchete, vostede non precisa un adival, que el mesmo lle tira do cánabo. ¿Quere máis agravantes? ¡Tamén as teño, cantidade, e todas perfectamente comprobadas, con documentos acreditativos, admisibles en xuízo! Como ve, tiña, tiña e teño, sedela dabondo como para rematalo en condicións, pero ao fin e ao cabo tamén me teño por veciño de Churiz, así que saín fiador seu…, aínda que medio traizoando aos meus clientes con tal fiúza; aos outros, que ata lles prometín que non deixarán de cobrar, ¡que se non é de vostede, pagareilles eu, eu mesmo, como amigo seu que son, a pesar das aparencias!

O Madeireiro, Rancaño, alasando, tal que un pito na boca do forno:

-¿Pero…, pero…, non será unha das súas? ¿Tantas fixemos…; o meu xenro, el tamén…?

-Tan certo como que hoxe fun á Misa…; ¡outro alzamento de bens!

-Don Aurelio, perdoe; é que me puxen tan cego con aquilo do seu Plan Urbano que a verdade…; ¡a verdade é que o tiña no meu concepto por debaixo dun atracador!

Neste intre, e para máis retrinco, o Litis deulle unhas palmadas pseudoafectuosas:

-Nada diso, caro amigo; o que pasa é que a súa Empresa son as madeiras, e a miña, unha Secretaría. Falando en prata: Se vostede ía gañar unha millonada tan só con que eu estirase o polgar para arriba, xusto era que gañase eu, niso, unha alferga, ¡que menos!, que eses favores nas recalificacións do chan teñen o seu aquel…; ¡e grazas que os Concelleiros adoitan ser curtos e miopes, feitos de encarga! Pero iso xa foi; agora déixese de teimas, que se quere que o quite do xurro…, terá que darme a propia man!

-¡Doulla, señor; a man, e canto me pida! -O anxo do Madeireiro coidou que Aurelio lle tendía a man fisicamente, pactista, reconciliador, pero aquela frase do Litis era das súas, abstracta, metafórica, así que Rancaño tivo que devolve-lo seu brazo á posición anterior, ao seu peto…, baleiro!

Aurelio, impertérrito, gozoso daqueles ridículos minorativos do seu próximo:

-Aquí hai dúas condicións, sine qua non: Unha, o meu beneficio industrial; e outra, que de hoxe en diante tenme que deixar na Capital, pero onde lle diga eu, que se alguén o ve achegarse ao meu bufete, naquel mesmo intre tiro de folio e…, ag Rancaño! Unha vez á semana, digo, tódolos seus libros de Contabilidade. Vaia imaxinándose que está intervida, precisamente por min. Definitivamente intervida, que vostede, en por si, non poderá tomar decisións; nin decisións, nin pagos, nin compromisos que excedan…, poñamos que de mil pesos, sen consulta previa! ¿Estamos? ¿Lembrarase? Mire que tiro da sedela…, simplemente coa uña!

Rancaño, que non se tiña de pé naquel martirio, naquel purgatorio tan prolongado, calculado, demoledor, tatexou como puido, máis abatido cós toxos dun curral:

-Podo…, podo levarlle…, si…, eses libros…, a onde me diga, e cando mo diga, pero…, ¡ben ve o débil que estou! ¿Non quererá recollelos…, vostede…, ou alguén dos seus…, no serradoiro? ¡Mire que me fai un favor, outro!

Pero o Litis, gozoso de pisar no seu xigante, naquela peza ferida de morte, de morte cívica!

-¡En absoluto! Será na Capital, tal e como dixen. Ítem máis: Como chegue a ventar que ese xenro seu osma nestes asuntos, ¡ai daquela…! Ten as cousas gravísimas, mon ami, que o podo estrangular…, en vinte e catro horas!

-¡Doulle a miña palabra! –Prometeulle o Madeireiro, case que chorando.

-¿A súa palabra? -Aurelio, pola contra, mofándose da súa vítima, botou unha gargallada das súas, satánica. -¡Terá que darme algo máis, que ben sabe que o meu asesoramento é rendible! ¿Non está demostrado en cómo lle van as cousas ao Salmonte desde que cheguei eu, desde que o guío polos atallos?

-Iso é certo, que esa proba non se lle discute, pero vostede coñece a miña liquidez, ou por mellor dicir, a miña falta de liquidez! Estou na ruína máis absoluta, e calquera día pégome un tiro!

-Por iso, precisamente por iso, por esa eventualidade, decidín cobrarlle en especie. En especie, a tempo; ou máis ben, en labras. A miña paga ten que ser por adiantado; ¡onde non, non hai trato! Teño experiencia, contrastada, de cando o Plan, que vostede prometía pero non soltaba. Eu non lle son un carpinteiro dos seus, un homínido deses, que se conforman con cobrar a tres meses…, ¡coma unha letra! Iso se para entón non está no cárcere; ¡ou no mesmo inferno, dun tiro na sen!

O Madeireiro, na súa desesperación, alucinaba:

-Vostede é o peor carazo deste mundo, que xa naceu co corazón de xeo, e encima diso, aprendeu leis, coa picardía, coa habilidade necesaria para facer fraude delas, precisamente aquí, no rural, onde todos nos temos por avogados! Falando do corazón, vai paralizar o meu, así que, por Deus llo pido: dígamo todo, dunha vez…, xa que dunha vez terei que pagarlle!

Aurelio, sen inmutarse, todo friaxe, carouxo puro:

-Mire, a cousa é sinxela: con só esta escritura; ¡pero menos, tampouco!

O Rancaño, trabado, tatexando:

-¡Por Deus, non; iso non, que esa finca é a única que teño dispoñible!

-¡Pois por iso, precisamente por iso! ¿Igual se estaba facendo ilusións de manterme con pan balorento? Esta leira está do outro lado da estrada; ende, nin forma corpo coas naves da súa industria, nin a precisa para un suposto stockaxe da súa madeira…

-Don Aurelio, teña alma, como tododeus, que xa empezo a dubidar diso. Mire como é a cousa, que esa finca merqueina eu, que non é de herdanza, para facerlle unha casa á filla, se consigo saír desta!

-¿Saír desta? Escolla, pero como non vai saír da súa creba sen a miña axuda, daquela esa leira sóbralles; ¡a vostede, e tamén á filla!

Rancaño, cun pé na esperanza e co outro no mesmísimo inferno:

-Nese caso darame algún diñeiro, que esa finca representa, ben a gusto, un quince do meu patrimonio activo; ¡é demasiado para cobrarse en especie, unha simple minuta de asesoramento legal!

-Niso do quince por cen é no único que ten razón, que xa o teño calculado, pero é o que cobra un profesional da miña categoría, tanto aquí como na Coruña, por amañar, por legalizar, por canalizar unha creba fraudulenta! Como ve, conta redonda: ¡ou finca gratis datis, ou mortalla industrial, definitiva!

Rancaño botouse as man á cabeza, coma quen lles pon unha canterla ás zocas, para que non acabase de escachárselle en cen cachos:

-¡Deus me colla confesado, que disto a pactar co Patanexo, aí que se van! Accedo, señor, accedo, que outra non me queda; ¡e postos así, fágame ese papeliño, vostede mesmo!

-¿Como qué papeliño? -Vacilou Aurelio, que entendera de sobra.

-¡Cal vai ser, o compromiso desa finca, en abonamento dos seus honorarios!

-¡Non, señor, de garantía, nada: cesión absoluta, definitiva! E será mañá, por ante Notario. Por certo: a cantidade que poñamos como prezo da transacción coincidirá exactamente cun pago que lle farei eu, bancaria, nominalmente, da parte máis atrasada dos impostos que vostede lle debe á Facenda Pública, co cal quedará evidenciado que atendín, eu mesmo, por conta súa, débedas de carácter preferente; ¡así dilúese o alzamento dos seus bens! Lembre que son o seu Avogado; ¡e por parte, dos de antes, deses que operan sen anestesia!

Rancaño, recalcitrante, presuntamente astuto, coa remota esperanza de obter unha mingua:

-¡Deus llo pague, que ben vexo que me vai dar algún diñeiro pola finca en cuestión, a maiores!

Pero o Litis apuntillouno con man firme, coa impasibilidade dun mozo de estoques:

-¡A vostede, en vez de Rancañete, vou chamarlle, Tacañete! Non se me durma nos loureiros, que xa quedamos en que as súas operacións, de hoxe en diante, están intervidas, por min, ao cento por cen, e só haberá pasta alí e onde eu dispoña. A contraprestación real do diñeiro que eu ingrese para vostede, na propia Delegación da Facenda, e se acaso un cinco por cen para gastos de Notaría, Rexistro, Transmisións da parcela, etcétera, tamén os pagarei eu, eu mesmo, pero á súa conta, e materializaranse nun cargamento de madeiras da serra, que o pasará, vostede mesmo, mañá mesmo, de madrugada, antes de que o vexan os seus veciños, ás obras de don Manuel. ¿Entendeu?

Desde aquí mesmo, de noite, iremos directos para cubica-la madeira, a que eu dispoña, a que eu marque…; mellor dito, marcará vostede, de propia man, que eu estarei tras súa, coa miña pistola, que é unha Parabéllum, de máis alcance e de máis precisión cá súa, por se lle dá a tentación de facer xirar algún taboleiro ao redor da miña cabeza. Alí mesmo chamarei ao noso Xerente para que dispoña dese cargamento, ipso facto, previsoramente!

Na factura desta madeira, a nome do Manuel por suposto, que tamén a faremos esta mesma noite, vostede ponlle unha data retrospectiva, cobrada en efectivo! Deste xeito quedará compensado o meu cheque, o nominativo, o dos impostos. ¿Queda notificado, mon ami? ¡Míreo ben…, se quere salvarse!

Rancaño, abafado, esgotado, estivo a punto de padecer unha lipotimia:

-¡Cantos disparates…! ¡Vaia chanchullo, vaia abuso, que miúda humillación! ¿A vostede pariuno unha muller; si, de verdade? ¡Xa o dubido!

Aurelio, facendo ademán de irse, anoxado, bufando coma unha cobra:

-¡Será mamón…! ¡Atéñase ás consecuencias, que as provocou vostede; si, vostede, pasmón! ¡E comigo, punto final…!

-¡Don Aurelio, por favor, que por favor llo pido, agarde, non me deixe así, non me abandone, e transixa cos meus lamentos…, xa que non teño outra escapatoria, outras liberdades! -Despois dun respiro, naquela sufocación: -Nos meus libros, na miña Contabilidade, ¿como dou saída á súa madeira sen poñer unha contrapartida: nin caixa, nin crédito, nin contado, nin pagos adiados…? ¡Vólveme tolo, que xa non estou para porfías!

Canto máis laiaba Rancaño, mías se ría Aurelio, con sarcasmo, co seu sarcasmo habitual, corrosivo, desintegrador, diabólico…; pantomimas ben ensaiadas, eficaces, minguantes do contrario, que lle proporcionaban, de presente, uns óptimos resultados crematísticos con aquela parroquia de vasalos miserables, irredentos. Púxolle unha man no ombreiro, e o Rancaño soportoulla, con noxo pero con resignación, tal que se saltase un sapo ás súas lapelas.

-Rancañete, o que naza vergoñoso e decente, ou queira presumir de honrado, ese tal que non se vaia de putas, que as putas, putas son, e como tales, putean, fágano en Churiz ou en León! Vostede non ten nada diso, xa o sei, así que non se escandalice das miñas putadas, que no meu oficio sonlle emolumentos, lei de vida!

Vostede, hoxe por hoxe, dispón desa madeira, de toda a que me interesa, e dalgunha máis, tamén, sen pasala á Contabilidade, á real, que aquí teño os seus balances, en propia man! Por tanto, déixese de vergoñas e de indecencias, déixese de noviciados, que os seus problemas, e mesmo os seus vicios, son vulgares; ¡véñenlle de máis atrás, que a saber de onde lle veu esa fortuna…! ¿Sabe aquel refrán que di: nacín do po e irei ao po, de mal mantido?

O único que fago, que vostede, no meu caso, ídem de lenzo, é aproveitarme das trampas alleas, que a trapela non é un invento meu, ¡en absoluto! ¿Non se di que roubar a un ladrón…, cen anos de perdón? Por certo, antes de que se pegue ese tiro, faga o favor de asinar estes Balances, que me quedarei con eles en caución da súa palabra, que ao día de mañá virame con gaitas de se lle pagamos, ou se non lle pagamos, esa madeira, a desta noite… ¡Se non o entende, eu si!

Rancaño volve a tremer:

-¿Firma-los Balances? ¡Nunca tal me esixiron nos Bancos, e iso que son Bancos! Don Aurelio, por favor, por piedade, teña comigo un chisco de consideración!

-Estes balances, si; nós si que o esiximos, agora mesmo, ou…, creba fraudulenta! Non se equivoque comigo, que eu non lle son ese sopramocos do Xaquín, que ben sei que lle daba créditos sen as correspondentes caucións, de calquera maneira…, aínda que lle firmase nun papel de estraza!

-Agora que o nomea: Foi o propio Xaquín quen me dixo que vostede lle aconsellou subirme os límites, favor do que sospeitei tiña de cauda que eu fixese liquidez, abonda, para darlle, de contado, en negro, naquela ocasión, aquela mordida, canto me pediu, daquela do cambio de uso dos terreos, iso de pasalos a solares no seu Plan Xeral de Churiz…

-¿Aínda segue gozando con ese luxo das sospeitas? Señor Rancaño, isto de agora son lentellas: ¡como na Lexión, deixalas ou papalas!

Rancaño chegara a tal punto de abatemento que incluso se lle esvaeu, desapareceulle da vista, aquela mesa, a que tiñan diante. Debruzouse nela, pero fisicamente, instintivamente, por inercia, para ancorala no chan:

-Xa que logo, na imperdible, páseme eses Balances, que estou perdendo a vista…, ¡antes de que me dea un testavao! O que lle pido é a súa palabra de que non fará mal uso deles, destes documentos, agora que…, agora que os converteu en falsidade mercantil, coa miña propia sinatura!

Aurelio apresurouse a garda-los papeis, aquelas probas indubidables, asinadas, forzadas, na propia carteira, na súa!

-Exacto; acaba de referendar as artimañas que lle trenzou ese xenro seu, ¡tan inútil como estúpido! Agora todo depende de vostede, que se marca o seu naipe, ¡como moito, ás vinte e catro horas, Xulgado ao canto!

O pobre Madeireiro, xa agónico, a punto de deñalas, insistiu, cavernoso:

-¿Don Aurelio, non me vai anticipar…, algo…, algo diso…, do que vaia facer para quitarme desta creba?

-Xa o verá, xa, vostede mesmo, desde que…, ¡desde que estea esa madeira nas obras do Manuel, e resoltos eses atrasos da Facenda, e escriturada esa finca, esa que simulará venderme…, etcétera! Vostede métase entre as sabas coa Ramona, e fedelle con ela canto queira, a pracer, mentres poda…, xa que non vale para fode-los clientes, que iso é o que se espera dun comerciante, dun mercantil que se prece de tal!

Dalgún sitio tirou folgos para seguir con aquela pugna:

-Precisamente, que por tranquilidade da miña señora…; por iso, por iso llo pido, que a pobre, desde que demos en perder diñeiro, precisa e directamente por culpa da súa negativa, da de vostedes, a servirse daquela madeira, para esa sociedade, falsa, instrumental, para esa pseudo-promotora… ¡Vaia, que a miña Ramona evapórase polos seus olliños!

Aurelio, impasible, pois, canto máis sofrente o vía, máis lle apertaba aquela canga da tortura, da desesperación:

-¿Chora, eh, Boabdil merdento? ¡A que lle espera se non cumpre todas e cada unha das miñas instrucións! Rancaño, para empezar, con só que eu lle dea queixas ao Manuel, ao día seguinte aplicarémoslle, de plano, o Regulamento das Actividades Molestas e Insalubres, e poñerémoslle cen letreiros de prohibido aparcar diante da súa factoría, cun Garda anotando a tódolos veciños que lle compren unha táboa, e outras corenta mil vendetas que se me veñan á imaxinación, sexan oficiais ou particulares, coas que vostede preferirá fuxir ao quinto inferno, lonxe do seu Churiz, lonxe da súa Ramona, desfacendo un fogar e agravando as responsabilidades desa creba!

Rancaño estaba coa cabeza entre as mans, cos dedos feitos espiños, unha especie nazareno a punto de patatús; tanto, que Aurelio, por primeira vez na súa vida, retrocedeu, freou un tanto naquel asañamento, naquel martirio:

-Voulle falar da parte positiva, pero iso será se me acata estritamente, pois, neste caso, teña por certo que vostede e maila súa dona terán un retiro feliz; ¡como pouco, nun hotel de dúas estrelas! Isto que lle digo parece unha metáfora, pero xa verá que o cumpro; ¡palabra imperial, miña, que eu son o segundo Aurelio, que eu si que creo na reencarnación, na dos grandes cerebros!

Aquelas verbas, aquela “palabra imperial”, aquel albisque de novas esperanzas, déronlle a vida ao Rancaño. Incorporouse, medianamente reconfortado:

-¿Si; de verdade? Daquela, irémonos, antes de que se arrepinta. ¿Que, qué tal lle pareceu

a cea?

-¿O que, a cea? ¡Bastante ben! O de menos é comer cando se ventilan outros intereses máis nutritivos, que vostede, neste arranxo, non só se libra da cadea senón que lle vai seguir botando pan ao caldo! ¡Xa llo dixen, se me quixo escoitar: Palabra aureliana!

Ese tipo de ¿palabra?, era un enigma para o Rancaño, mais…, ¡peor podía ser!

-¡Ímonos, logo; cando queira! Despois de todo, despois de canto me afrontou, do que me fixo sufrir, quédolle agradecido, que certamente viña mal predisposto, aínda peor, así que, na imperdible, agárrome á súa palabra!

Litis, con sorna, atorrante, bramando coma un boi:

-¿Coida que os hai peores; onde, onde están…?

-¡E se cadra, hainos! Mais, de ben pensado…, nesta terra, non!

Parecería natural que se anoxase o tal Aurelio, pero, en absoluto! Ao contrario, sentíase feliz no seu papel de anticristo.

Aurelio, á vez que se enfundaba o gabán, deulle novas instrucións, abusón coma sempre, demoníaco, imperativo:

-¡Outra cousa! Mañá mesmo, na Notaría, quérolle ver tódalas pólizas dos seus seguros, tódalas que teña, que desde que firmemos esa compra – venda heille botar unha ollada á letra miúda, que igual convén cambiar algo, antes de cerrar o seu exercicio!

-Descoide, que as levarei. Canto queira, que de meu, o que é de meu, neste pauto só me queda a ánima, e para iso, escachizada!

-Rancaño, non se poña tremebundo, que vostede escolleu; ¡vostede mesmo, que sempre escolle o propio prexudicado, e despois, quéixanse!

-Escollín, si; escollín…, ¡pero foi entre o lume e mailo remol! Mire, como non estou para conducir, ¿quere levarme vostede, e mañá mando ao meu xenro a busca-lo noso, nos coches da Liña…?

Aurelio accedeu, pero fíxoo apearse de lonxe, á entrada da Vila, para non contaminarse, para que non os visen xuntos!

…

Ao outro día, en Lugo, con aqueles papeis dos seguros na man:

-Esta Póliza de incendios logo é máis axeitada para unha canteira que para un serradoiro. ¡Parece mentira en vostede, un laión, que só fala de infortunios!

-Pois levo así dez anos, ¡dez!, e nunca desgraza tiven, que procuro illa-los enchufes, os empalmes; ¡todo!

-¿Se chegase a haber un incendio, daquela, qué?

-Nese caso…, ¡quedaríanme os terreos, eses solares, que a terra non arde, salvo que a queimen os diaños, que daquela pasaría a ser inferno!

-¡Xa! ¿Os diaños…? -Con sorna: -¡Non sei logo por qué se desespera de que se lle afunde a industria! Mire, Rancañete, que tal nome merece, e míreo cos pés na terra: A esta Póliza hai que facerlle un Suplemento, urxente, dentro do pouco que queda deste ano, elevando a cantidade asegurada para que coincida, sequera sexa por aproximación, co valor real, total, desas naves, maquinaria, instalacións…; ¡e tamén cos seus valores de reposición! Por suposto que de toda clase de existencias, tanto de materias primas como produtos elaborados.

Voulle evitar a Creba, que niso estamos, pero o que é a Suspensión dos Pagos, tal e como están as cousas…, vai ser Necesaria! Poña atención, que esta é unha cuestión legal, e por ende confusa, obtusa, profusa e difusa…, para os leigos en cuestións xurídicas!

Sen esta ampliación da cobertura dos seus Seguros, os acredores, calquera deles, pode alegar, ¡alegarano, qué menos!, unha neglixencia temeraria, que dese xeito, por imperativo legal, esta Suspensión dará en Creba. ¡Fraudulenta, con maiúsculas, que ese nome ten! Para que o entenda: ¡Cadeas, cárcere!

O rico/pobre, Rancaño, outra vez abatido, desesperado, impotente e incrédulo, coma un rato na rateira; e para máis pánico, con aquel felino axexante, paseándose ao seu redor; coas poutas enluvadas, iso si, pero disposto a murarlle as tripas.

-¡Meu Deus, desta…, punto final! ¡Ás veces, xa o di a miña Ramona, é mellor non saber nada, pero que nada de nada!

-¡Merde de home, cagueta, que tampouco é así! Aguante, Rancaño; aguante e tire do folgo, que aínda quedan traballos sen facer; ¡traballos persoais, intransferibles, indelegables, seus! De momento hai que ponderar outros factores circunstanciais: Vostede puxo ao persoal en contra súa; levantados, segundo os meus informes, tal e tanto, que incluso están a tal momento nesa folga dos brazos caídos. Como lles sobra razón, é máis que probable que algún deles lle provoque un incendio, un laparío total, vingativo. ¡Estatisticamente comprobado, que iso é o que pasa, sempre, ou polo menos, a miúdo, nos conflitos laborais dos madeireiros que se enconan!

Ao Industrial aínda lle quedaba un adarme de fe na humanidade:

-Os meus non farán tal cousa, que daquela, meus pobres! Daquela é cando non cobran un chavo dos seus atrasos…

-Estoulle dicindo que teñen a carraxe acumulada; ¡máis odio, máis carraxe, do que madeiras! Pero o caso é que eles teñen razón, todos, toda, que algo así lle estaba pasando a vostede; comigo, si, comigo, e non se alporice, que por regatearme unha simple comisión, un

mero galano, daquela, si, daquela, vostede quedouse cos solares sen clasificar, sen clasificar e sen cualificar; ¡coma o seu dono, rústicos! ¡Vaia administrador e vaia dilapidación, cos talentos metidos na súa caixa, no peto, balorentos! Pois ben, nas súas circunstancias tense que ocupar desta Póliza, hoxe mesmo; elevar a súa contía e perfeccionar as modalidades, que o risco de incendios, por caída de raio e/ou de tormenta, toda clase de meteoros, non pode seguir excluído, ¡nun serradoiro, nun serrradoiro, nun serrrradoiro…! ¿Entroulle nesa chola súa, de serraduras, de tendeiro obsoleto?

-Aurelio, non mo poña así, que lle teño un bo pararraios; tan alto e tan bo, que mesmo polo Santiago baixan as chispas, esas que van ao foxo do carbón; ¡e ningunha saltou aos talameiros!

Litis, no seu prebe, exultante, enigmático, ferinte:

-¡Que me vai dicir se xa reparei niso! Vostede explíquellelo, con esas verbas tan descritivas, á propia Compañía; ¡si, á Compañía, para que lle rebaixen as primas! Rancaño, vostede, a mais de torpe, é un mal administrador; todo o contrario do que debe ser un páter familias. Un inocente, ou por mellor dicilo, un cretino integral!

O Madeireiro tentou de argumentar, pero sen forza, xa en retirada:

-Ben fala, ben; tan ben o fai, que me está relando, pero faino con pólvora allea: Dígame, ¿con qué pago, eu, esas primas, esa elevación delas? Para o que queda de meu, así ardese todo; ¡eu coa madeira, por suposto, para rematar máis axiña con este impasse, con este calvario!

Aurelio coñouse por enésima vez, pero desta fíxoo a gargallada limpa; ou por mellor expresalo, sucia, acre, ferinte:

-¡Home de pouca fe: vostede abonará con madeira, coa que lle resta; con esa que non está rexistrada, aquí, neste Inventario, no reconto oficial! Por parte, en paralelo, falarei co Manuel, para convencelo de que lle paguemos nós, nós mesmos, eses Suplementos da Póliza. Casualmente, con tantas casas en construción simultánea, andamos co efectivo algo taxado, mais a nosa diferenza con vostede estriba en que nos sobra crédito, de Banco en Banco, que nolo ofertan, día si e día tamén, porque o merecemos pola nosa solvencia, pola nosa previsión, mentres vostede queimaba as súas oportunidades, absolutamente todas, nesa pira dos desacertos, ou máis exactamente, das imprevisións!

Inda máis, unhas previsións baseadas, inxenuamente, torpemente, na palabra do Manuel, deses listeiros de don Manuel, que non tiñan poderes, e seguen sen telos, simples empregados dun rival seu, dun Alcalde – promotor, enconado con vostede, nada menos que por unha simple ameixa, por unha muller! Por iso, por algo, témoslle que cobrar os empréstitos en firme, de contado, coa propia madeira, que nós non estamos á recíproca!

Non hai labrego nesta bisbarra que non coñeza, que non coñeza e non practique, ese dito de que, ¡amiguiños, si, pero a vaca ten un prezo! Eu, no seu caso, queimaba o seu título de Bacharel…, que vostede desacredítaos!

Rancaño, psicoloxicamente minguado, ninguneado, feito cisco, nin sabía cómo argumentar, cómo soster, unha mínima defensa da súa dignidade escarnecida. Con poucos azos, pero intentouno:

-Haille unha gran diferenza, don Aurelio, que eu non son culpable; ¡en absoluto, de nada! De nada, en absoluto, que vostedes afundíronme miserablemente, torpedeando aquelas expectativas, tan lóxicas, dos meus abastecementos, das miñas previsións e das miñas provisións…, infundadas! Cousas que me insinuaran, subministres lóxicos téndome aquí, aquí mesmo, de par súa, con madeira de calidade, ben curada, e vostedes foron merca-la rin á Coruña, por prezos incluso superiores ás miñas ofertas, en puro dumping, de cabronada que se di, que burro serei, asnal de todo, pero o que é do meu mercado, algo entendo!

Que si, que ben o sei, e non me mire de esguello, con ese desprezo, que eu téñolle alma. A súa xente, esa do triunviro, maiormente aquel Encargado, aquel ao que lle conseguiron un contrato de Obras Públicas na Coruña para alonxalo en vista de que aprendera demasiado ben o seu oficio, cando un, cando outro, xa digo, que todo se lles volvía dicirme que cun barco, o ou con dous, dese pino de Oregón, eu non ían ter nin para a primeira fase da súa Promotora, e despois das promesas, despois dos embarques…, se te vin, non me lembro! Teñen a lingua bífida, de dous falares, coma as serpes, tal cal!

Litis acendeu os ollos ao verse tan atinadamente descuberto e cualificado, mais para esas descargas do maligno aquel Madeireiro non tiña pararraios:

-¡Alto aí, Rancañete, e non volva ás recriminacións! Faga o seu mea culpa, e recoñeza, dunha por todas, que sempre tivo madeira de toda clase, en exceso; e do Oregón tamén, ¡agás de empresario! ¡Tirouse á auga sen saber nadar!

-Don Aurelio, non sei como o fai, que sempre me tapa a boca con absurdos, con sofismas, con verdades a medias… ¡Trágame terra!

-Mire, Rancañete, ou Racañete máis ben, déixese de lerios, que vostede, de presente, fai abondo con agarrarse a unha táboa podre, esa que vai polo río abaixo. ¡Estase apartando das súas asas!

-¡Oh, Deus, ter que tratar con vostede, mais na imperdible…! Pero volvamos ao presente, ao asunto deses cartos: Enténdese que lle van pagar á Aseguradora…; ¡non, que lle pago eu, en táboas, con outra partida de madeiras, ao seu través…! Daquela, ¿que fago co persoal, que niso levan razón, que nin traballan nin os podo botar? ¡Ai, Deus, qué vida, qué desagradecemento; e co ben que os tratei na miña prosperidade, que ata lles fun ás vodas, case sempre de padriño, con largacía, xenerosamente!

-Diso, de momento, non sei que dicirlle; teño que estudalo, que sempre analizo por partes; sempre, igual que en Gramática. Pero o máis urxente é unha xestión que lle vou facer no propio INP, para que traspapelen, por algún tempo, o expediente da súa morosidade. Mentres, nós imos arranxando outras cousas, tal que esa do persoal. De momento, media paga, para que sigan traballando, arreo!

O mellor con vostede vai ser unha opción de compra deses terreos, dos que lle restan, e que asumamos, nós, Mabel e mailo Manuel, as súas hipotecas. Daquela faremos un estudio selectivo deses operarios para afrouxa-la súa plantilla, tirando á rúa unha ducia deles, dos peores por suposto, para que escarmenten os outros, para que se maten a traballar…, co medo a verse no paro, ou camiño de Suíza!

Rancaño quixo ver naquelas verbas unha media promesa, un raio de luz:

-¿Entón, os excedentes, tódolos excedentes…, colleranos vostedes, na Construtora? ¡Por favor, si, fágano, que é de xustiza, xa que vostede non entende de caridades!

-¡Rancañete, non corra, non se faga ilusións precipitadas, que aínda o temos no mandilón do seu bautizo! Déixese de inxustizas, déixese de moral, que todo iso son conceptos infantís, abstractos, superados. Vostede logo parece unha monxa, pero, desvirgada! Aquí tratamos con materias primas, que tal son eses recursos humanos aos que me refiro; ¡outra clase de madeira, outra! Volveremos ao tema central en mellor ocasión, sen présas, que ao de agora vou suar tinta para convencer ao Manuel de que se quede cos mellores, cos especialistas. Do resto, o máis probable é que lles axudemos para que se vaian fóra, por Europa arriba; ¡se renuncian aos seus atrasos, obviamente! Recolla eses papeis, que por hoxe estivo ben; ¡do mellor! ¡Xa lle digo que eu sempre vou por partes! E daquela, ¡abur!, que teño que tratar cos meus socios para traducirlles iso da opción dos seus solares, esas leiras do serradoiro, que tantas molestias me causan!

Rancaño, que perdía vitalidade a razón dun ano por cada día de rechufla daquel Secretario dos seus secretos; en cada un daqueles experimentos tan humillantes, en cada sesión daquelas, ¿celebradas? con aquel ¿Asesor?, ¿Asesor financeiro – legal?, abatido, submiso naquelas xeremiadas letais, mal soportando aquel falcón da “palabra aureliana”.

-¿Crebado, eu? ¡Ai, Deus, quen fun e quen son, agora, cunha creba ao lombo; eu, que fun máis rico, moitísimo máis, có propio Salmonte! Síntome tan avergoñado que só me apetece coller un fardel e irme ao monte, para non volver ao meu Churiz…, polo menos ata que vostede recompoña esta desfeita!

Aurelio, cebándose con saña, máis, aínda máis, con aquela pezoña de alacrán:

-¡Rancaño, iso é verdade, case verdade, pero é unha verdade tardía, que vostede non tivo un secretario de péndulas! ¿Que lle custaba, daquela, cando arribei ao Churiz, poñerme en nómina, ou pasarme un sobre, mes a mes, a cambio da miña, digamos, amizade? ¡Hai que saberse rodear de colaboradores, de amigos idóneos situados en sitio idóneo no intre idóneo, que tal foi o caso de don Manuel!

-¡Será iso, será! É boa verdade que neste mundo dos negocios, dos obxectivos planificados…; en definitiva, das trampas, cando un morre, tiña que nacer!

-¿Vostede, señor apampado, cre na reencarnación, na segunda oportunidade? ¿Si? ¡Pois ándese con coidado, que se eu reencarno en aguia, vostede farao en asnal!

-¡Don Aurelio, por favor, non blasfeme, que niso de crer…, eu…, só en Deus!

O Litigueiro sulfurouse de novo, de mala maneira:

-¡É vostede o que ofende, lle repito; e non está en condicións!

-¡Xa calo, xa; mais non esqueza que por encima dun cacique sempre hai, sempre hai e sempre haberá, outro, outro cacique, así que non se asoberbie, e faga os posibles para abaixarse ao chan, que aí arriba, aí onde se dá de aguia…, ata aí non chega nin o Ministro da Gobernación, para canto máis…!

-¡Eh, oia, que eu non son ningún cacique; eu son…, un seguro servidor, pero iso si, dos amigos!

-¡Claro que non, que vai ser! Vostede úsaos, aos amigos, aos caciques, e faino de aluguer, ao servizo dos seus propios intereses; e por encima diso, coróaos de…, de cornamenta…, por se non tiña abonda ese Salmonte!

Aurelio riuse despectivamente naquela esgrima desigual, ciscándose na escuma do cabalo do orgullo do pobre Rancaño, do Bacharel Rancaño. Con catro artimañas, con aquel pánico que acertou a imbuírlle, tíñao freado, tarado, sen iniciativas; co bocado do traveso, sen deixarlle abri-la boca, con toda a facenda, con todo o seu patrimonio traspasado e/ou bloqueado. Para máis sufrimento, a cada intre craváballe aquelas esporas de alacrán, así que ao Madeiras só lle restaba encabritarse e rinchar, aínda que sen efectividade algunha, sen posibilidades de desmonta-lo seu xinete, un centauro por xinete, mesmo apocalíptico!

…

Aos poucos, diante da cheminea paciega, testemuña xorda e cega de tantos enleamentos, de tantos urdidos:

-Falando doutro asunto: ¿como vai iso do Rancaño, meu querido socio e, non obstante, amigo? ¡Se é que podo preguntar!

-O que é preguntar, podes, que toda indiscreción está na resposta. Mal, bastante mal, que me fai suar tinta, e encima diso, feito un renarte, que para pedir, insulta, e sen deixar de insultar, pide; ¡non o dou esfarelado!

-¡Pois, para que ti súes, co frío que tes o sangue…! -Atreveuse a afirmar o seu Alcalde.

-Ese Madeireiro téno todo atrapallado: complicacións xurídicas, torpezas contables, erros laborais…; ¡de todo, menos prudencia! Sempre me admirou que podan chegar a ricos certos idiotas…

-Pois esa enfermidade era precisamente a que lle querías agravar, ¿non si, Aurelio? Lémbrate que seguimos a túa consigna, en todo, particularmente naquilo de provocarlle aquelas importacións masivas, innecesarias. ¡Unhas madeiras que o emparedaron, que o inmobilizaron, pois, entre réditos, corretaxes comisións, e mailos etcéteras, saíanlle aqueles créditos ao vinte…, e agora, de cumpridas as túas previsións, medio nolas está regalando! ¡Ese baixa en picado, coma os paracaidistas!

-¡Certo, exacto! Fíxeno todo cunha estratexia de longo alcance, que é a boa nestes casos, pero fóisenos algo a man nos preparativos, no seu quentamento, no embarque…

-¿Fóiseche a man? Non sei a qué te refires, nin me importa…, salvo que se pegue un tiro, que iso hai que evitalo!

-¡Vaia, Manuel, que por esta vez fuches listo! ¡Atinaches!

-No que tes que ter coidado coa man é niso da sobriña do Cura, que se a violas, afúndesme… ¿Como era? ¡Iso, a entente!

-Si; unha entente cordial. Sempre é un bo equilibrio de poderes o da Igrexa e mailo Alcalde…, sexan de Churiz ou das Corenta Fanegas! Aquí o único que está afundido, definitivamente afundido, é o teu rival, ese Racañete, que ata lle cambiei de nome! Un pobre de espírito, un…, ¡un marrón! Para máis fodelo, despreceille o seu título de Bacharel…, para poñelo en coada, coa cinsa!

-¡Anda ti que se morre dun infarto, ou se suicida, e eu, coas mans no peto, sen socorrer á Ramona…! Aurelio, faime o favor; insístoche en que vaias con xeito nesta affaire.

Pero o Litis, nas súas maquinacións, sempre ensaiando estratexias de longa distancia:

-Sendo por unha caridade, a Mabeliña igual che deixa montar o teu harén coa Ramona, cedéndolle dous á semana!

-¿Chacho, que é iso do harén; ter odaliscas a pares, non si?

-¡Alcalde, qué pouco sabes, qué cultura tan de…, feudal! Ti, hoxe, se en lugar de reencarnar, retrocedeses, daquela, coas túas mesnadas, en terra de mouros…, tomarías ás odaliscas por monxas de clausura!

-¿Para que a preciso, iso, a cultura, tendo un Secretario de perendengues? -Terzou Manuel, saíndose pola banda.

Pero o Litis, que pasou por alto aquela loa:

-¿A todo isto, que é da nosa Mabel, non está na casa?

-¡Cala, ho, que estará a chegar! Esa aprendeu das túas planificacións; tanto, que resulta que o outro día acompañou de tendas, aló na Coruña, á señora do novo Gobernador, e daquela viron unha xerra china macanuda; ¡monárquica, sabes!

-¿Monárquico, ti, que te dás de falanxista? ¡Ai, Manuel, cave ne cadas, que xa o dixo san Baco!

-Iso, iso de que é monárquica díxoo Mabel; ¡non sei de qué dinastía!

-¿Na Coruña? Asegúroche, sen velo, que o sacarán do escaparate antes do próximo verán; iso, antes de que amosen polas inmediacións certos veraneantes paciegos…; ¡aqueles que ti sabes!

-¡Non hai caso, que xa o sacaron, e mais estamos no inverno! Mabel faloulles aos da tenda, á volta, por teléfono; e sen máis, envioulles un cheque, de contado. Mandáronllo onte, por un propio. E non mo ensinou porque o trouxeron envoltiño, en papel de prata! Hoxe, de mañá, saíu co seu paquete para que a Gobernadora poida luci-la cousa…, ¡traída dos Reis! Vaille dicir que é un galano da súa amizade, algo persoal, e que por iso llelo leva en persoa. ¿Enténde-la cousa? ¡Nos tamén colaboramos ao choio; menos cá ti, pero algo, ou moito, que nós damos a cara!

-¡Desde logo que si, que todo iso é persoal; e monárquico, tamén: dinastía china, regalo de Reis! ¿Eh; escoita? Pareceume que paraba un auto…; ¡aí o tes, aquí diante, na rúa, que non o meteu no garaxe!

Salmonte, sempre solícito co seu Secretario, asomándose:

-¡En efecto; pero, chacho, qué nafres, cómo a ventas, mesmo de lonxe…!

-Olfacto e oído; ¡de sátrapa teu, naturalmente!

-…

-¿Cariño, xa de volta? ¿É que non te recibiu?

-¿Recibirme? ¡Cos brazos abertos, que nin que foses ti, Manueliño do meu xustillo! ¡Uiih, cómo me quere! Pero non a entretiven, case nada, que tiña outras visitas agardando pola súa audiencia, e todos eles cuns paquetes grandísimos, que llelos levan en propia man…; supoño que será para evitarse testemuñas! Como di este animal do Manuel, ¡para testigos só valen os testículos! Eu trilaba por traervos esta nova, de leda que veño, polo moito que lle gustou. ¡Se a vises, Manuel, tan cariñosa, tan apreciativa do meu galano! Daquela cortábaseche a diarrea…

Manuel que si, pero con dúbidas. Suxeriu ao respecto:

-Por se acaso, coido que debemos seguir con ese plan de facerlles, a estes, outro chalé; ben rematadiño, e tamén nun sitio guapo. ¿Ou ti qué opinas, don Asesor?

-Naturalmente, que dese xeito a xerra volve para Churiz; e xa que non temos, aínda, un Museo local, esa xoia, no chalé desoutros amigos…, un sucedáneo!

A Mabeliña, máis garatuxas que unha gata diante do seu prato do leite:

-Manueliño, ¿déixasme darlle unha aperta ao noso Asesor…? ¡É para felicitalo polos seus acertos nestas iniciativas; tantas que van, e todas atinadas, que sempre apunta ao miolo!

-Só unha aperta, ¿eh?, que aquí o Alcalde sono eu, e as pernadas tamén son miñas, que iso de visita-lo teu miolo…, ¡eu! ¡Por lei histórica, como esposo, como feudal e como Alcalde; tres exclusivas señoriais!

-¡Vale, meu anano, que es unha carracha celosa, pero que conste que un biquiño dos meus, unha chuchiña, un biquiño dos castos, pouco pagar é para un Secretario da súa categoría!

Manuel, celoso e incómodo, tiña présa por cambiar de temática, que aqueles mimos daquela Mabel.., ¡líbera nos, Dómine! Se aínda non os vise, pero ela…; ¡ela maldito se recato tiña, nin o tiña nin facía por poñelo!

-Volvamos ao de antes, que para nada, botamos un día. ¿Que me ías dicir do noso Rancaño?

-Falarei, si, pero con prevención, coa enésima prevención, meu querido Manuel, de que non te tente o demo achegarte ao Madeireiro, que está coma unha fera agónica. Daquela pode darche un poutazo, ou un tiro, que ese tustarelo, na imperdible…, roe os calzóns de quen se lle achegue!

Manuel, un conainas, covarde por natureza, enzubrigado pola mediación á que o tiñan sometido, neste caso sentiuse feliz con aquela reclusión imposta polo seu propio factotum:

-Sendo así, logo será cousa de que non salga, de aquí, do pazo, nin á Consistorial, en días, por se nos atopamos na rúa, e se volve a min, ou me pega ese tiro, tal que polo cu, á traizón!

-Manoliño tembreque, tampouco debes extremar, pero o de cambiar de rúa, si, iso si, se o ves por diante, por diante ou cerca. O que temos que facer, agora, agora mesmo, e poñernos dun acordo no prezo que lles vaiamos asignar aos terreos. Hai que formalizarlle unha opción de compra, inmediatamente, mañá mesmo, antes de que rompa augas!

-¡Chachooo…; así que o tes a parir! ¿E foi coa metade fóra? ¿Directo ao miolo…, ou ao traseiro?

-Manuel, non sexas chabacano, que tampouco é de risa, que aquí estamos constituídos en Xunta de Socios, e Aurelio tiña, e ten, a palabra. -Mabel, ao positivo, aproveitando tódolos tantos co seu bobo útil, co matrimoniado, pero aquel poñente tan impoñente, en paralelo, seguiu poñendo: ideas, tramas, urdidos, falsías, extorsións…

-Entendo que eses terreos debe valoralos aquí o Manuel, que para algo é Perito…; ¡se o é, que o demostre!

O aludido escorreuse:

-Esas terras son solares, e eu son…, ¡Agrícola! Aurelio, faino ti, que cho agradezo.

-Algún día serán solares, pero, cando o digamos nós, e só para nós! Tampouco é unha industria, que esa cousa obsoleta estouna desmontando eu, eu mesmo, sobre dos papeis. Todo iso, para o noso trato, aos nosos efectos, son terras, simplemente terras a monte, baldías, incultos lastrados de serraduras, e por tanto, atribucións manuelinas, no teu carácter privado…

Aquel Perito, manipulado, reconducido, dobrouse:

-¡Visto así…! Logo esas terras pouco valen, que mentres non se lles retiren as serraduras e mailos tinglados do Rancaño…, nin para horta!

-Diso se trata, Manolón. A ver, fai números, que che trouxen unha Texas, destas de peto, de regalo; ¡tamén da Coruña!

Mabel, na súa permanente coquetería, facendo que se enfurruñaba:

-¡Mira qué ben; e para min, nada!

-Carísima Mabel, o teu regalo xa está aquí, no propio Churiz.

-¿Ai, si? ¡Aureliño, es magnífico, aínda que, á verdade, non esperaba menos vindo de ti! Se non se enfadase este Manolón, a tal intre dábache una boa aperta, outra, pero é que este animal, este ser tan primitivo, este oso que durme na miña cama, confunde a amizade, pura e platónica, co prato das fabas. ¡Co prato e coas bailarinas!

Fitouna Manuel, de esguello, amoscado pero claudicante:

-¡Dállo, muller, que se te esparramas, agora teño arranxo, que ao ser un ricacho, e ese Rancaño un pobre de polas portas…, o meu está feito! E logo o que me terá aforrado…, sen indirectas!

Aurelio non lle permitiu completa-la aperta:

-Mabel, non, desculpa, que te abaixaches a unhas bromas impropias, e ben sabes que este Manuel é doutra fornada, doutra xeración. Non está posto en confianzas, que o criaron para fillo único, para feudal absoluto, así que non entende a inocencia, a naturalidade da nosa camaradería!

Ela, virando, ceando, manobrando, nun si pero non:

-Perdoa, rapaz, pero non quero perder ningún regalo polo simple prezo dunha aperta…; ¡iso, platónica!

-O meu regalo, mellor dito, o regalo que che fai este Manolón, consiste…, nun chofer, para o teu auto! Conduces mal, e logo que o fas pola esquerda, cousa impropia nunha Alcaldesa de Franco! Aínda non falaramos diso, pero coido que é oportuno neste intre: O mellor chofer dos camións do Rancaño, ese rapaz do pelo pincho, pasará á nosa sociedade, teoricamente para o capitoné das mudanzas, pero non, que de feito estará ao servizo de Mabel; ¡con gorra de prato, coma os choferes das Marquesas! ¿Acéptaseme esta proposta?

-¡Obsequio refusado! -Protestou ela, con todo o apromo da súa base triangular, amoscada pola trafulca do seu Manolón e polo refuse do seu Aurelio.

Salmonte non entendeu aquela reviravolta, e temeu que se fose a enfadar Aurelio, ao que seguía sen coñecer a fondo:

-¡Mabeliña, meu amor, non, iso non; non lle fagas ese desaire ao meu Secretario!

-Si, Manoliño, e teño razón, que este Aurelio é un sádico. ¡Mira que brindarme ese chofer con cara de can de palleiro…!

O carota do Aurelio, que tiña saídas para tódolos incidentes:

-¡Exactamente! Por iso pensei nel, por feo, que así non se cela o teu Manuel. Por outra banda, é o mellor chofer que hai na Vila. Nunca, nunca, unha multa; virxe nos controis da Garda Civil, e nos outros tamén…, ¡que non hai grandallón que non sexa marica!

A tal momento decatouse Salmonte; ou se decatou, ou picou:

-Sendo así, Aurelio terá razón, que nos convén ese chofer. A verdade é que me tería que queixar, ¡que encima de que vos rides das miñas contas, vai este tío, este carota, e regálame unha calculadora de peto!

-Para ti, Manuel, chegará, de seguida, un bo regalo, a xogo; ¡gordo, gordísimo!

-¿Outro coche, daqueles que vimos na Coruña? ¿A qué si?

-¡Non; que xa tes o Mercedes! É outra cousa, moi importante para ti, que me estou facendo demasiado visto en relación coas obras, e a xente pode notar que este ángulo ten unha bisectriz… Ti precisas alguén que che garde a ponte levadiza, que de feito cumpra as miñas consignas, pero que amose os poderes que ti lle confiras, os que delegues; ¡un Apoderado, teu, pero que me obedeza a min! ¿Enténdelo? ¡Ese tal é o Contable do Rancaño!

-¿Ese gordinflas? ¡Ah, pillastre, por algo falabas dun regalo…, gordo!

-En efecto; é Perito, Perito Mercantil, pero máis perito, moito máis, có Xaquín. Era un luxo para o Rancaño, que non lle consentiu iniciativas porque se lle celaba ese incompetente, ese xenro; tiven novas de que en vista da crise do Madeireiro, ía fichar polo Banco…

Manuel, de pleno asentimento, encantado con iso:

-Ese Fulano andará polos tres meses sen olla-la paga, así que…, por un cacho de pan, para nós, en exclusiva!

-El si, el cobra, que por algo leva os libros do Rancaño, que xa o está facendo co meu asesoramento, así que, para levalos ao meu xeito, de aquí en diante, que os leve o propio Madeireiro! Á parte de que, como che digo, nós precisamos un Contable, un bo Contable, para darlle unha forma evolucionada á nosa Inmobiliaria; quere dicirse, para ramificala en divisións especializadas, que empeza a desbordarse. Tamén ocorre que ese listiño, cerca do Rancaño, estórbame para certos plans…, digamos que, arteiros, particularmente arteiros!

-Nese caso, se é tan bo…; ¡o malo será se chegas tarde para retiralo!

-Non, que xa lle dixen que non firme co Banco sen avisarme, que lle estou buscando un choio de ingresos superiores.

-¡De ingresos superiores será, pero o que é de horario, dobre, ou máis! -Ironizou Mabel, que por moito que lle envolvese o corazón aquel Aurelio, algo social seguíalle palpitando, se cadra aló por dentro, moi dentro, con respecto aos seus traballadores do lugar.

-Iso, Mabeliña, comprenderás que non llo ía dicir, así, de entrada. ¿Que, estades conformes cos regalos?

Manuel, nesta ocasión máis duro, aflorándolle aquel atavismo feudal:

-Pola miña parte xa cho direi, cando lles mire o dente!

-¡Manuel, que non son escravos! -Suavizou Mabel.

-Muller, vindo de ti, iso é gracioso, que nunca dubidaches en tratarme, a min, ao teu propio home, tal e coma a un escravo, pero a tal momento eu pensaba, e referíame, aos propios cabalos, en metá fóra, por aquilo de que…, a cabalo regalado, nin mirarlle o dente!

Aurelio, maquinal e maquinador; coma sempre, que non fai falta reiteralo:

-Non vos desviedes, que falta outro punto…, ¡antes de levanta-la sesión!

-¡Mentres non sexa levanta-la espiña…! As sesións deste Triángulo, como ti lle chamas, dun tempo a esta parte non se dan levantado, que nos traes ao paso; ¡nin que foses arrieiro!

-Paciencia, Manolón, que ti logo chegas ao Ceo. Mira que se quedase viúva esa Ramona, co potable que está…; ¡aquilo do que falamos! -E chiscoulle un ollo, en complicidade.

-¡Non, ho, que por ganas que lle teña, Deu-los conserve, aos dous, que desta perden abondo, e non todo van ser gaños; para min, se entende!

-Falando de perder: Os artistas alúganse caros…, que son escasos, e ti, como es o páter familias deste Municipio, segundo che veñan a pedir traballo, teslles que dicir que si, encantado, pero que non precisas máis operarios, que por iso farás un esforzo para non deixalos na rúa, polo menos neste inverno. Caridade por caridade, xa lles faremos firmar un papeliño no que digan, ou recoñezan, que cobraron aqueles atrasos, os que lles debía o propio Rancaño. ¿Enténdelo, Manuel, que ti, para os papeis, un negado?

O Ilustrísimo Señor, no paroxismo do seu desconcerto:

-¿Logo, en qué quedamos: doulles traballo, doulles esmola, doulles pola retagarda…, e encima diso, con recibo?

-Calma, que irei por partes, xa que tan curto es. Pon as orellas, meu asno tripón. Con iso dos recibos, faranlle un favor ao crebado; quere dicirse, a nós, a nós mesmos, que lle zugámo-lo patrimonio sen pagarlle ao seu persoal; ¡ao seu! A ficción é que eles fanlle un favor ao crebado, e ti faslles, aos operarios, o de salvalos do paro. Maxistral, querido Alcalde, que xa verás canto, e qué ben, se vai falar de ti, neste Distrito. ¡Cadora máis! Pola miña parte, para contribuír ás túas glorias, voulle dicir á señora do Rancaño que ese favor, para que perdan algo menos, llelo fas ti, ti mesmo, persoalmente; ¡pero a ela, só a ela, por ela, pola propia Ramona, en lembranza dos vosos tempos, e a pesares das faenas que che teñen feito, particularmente ese Rancaño! ¿Que, agrádache esta filigrana? ¡É un experimento ex novo!

-¡Natural; ese é un bonito regalo; afellas que si! Agradézocho pola finura que estás poñendo neste asunto. ¿Oes, pero, coa outra xente, qué se fai?

-Cos demais, que xa teño clasificada a lista dos bos e dos malos, que son máis os incompetentes cós bos, e dareiche unha copia desa relación, resérvome o meu regalo, que consiste no seguinte:

Como se trata de alivia-lo paro, o teu compadre, o Ramonciño, preparoume un Capítulo de Axuda ás familias necesitadas, que é á parte do da Beneficencia, do ordinario. Tan pronto botes a túa firma, daquela mesmo empezamos a pagarlles pasaxes para Holanda, por conta do Axuntamento, por conta do Estado, que seica se precisan vaqueiros robustos, con experiencia; ¡pero, iso si, desde que renuncien aos atrasos do seu patrón, que non poden chamarse parados se primeiro non dimiten do seu emprego actual! ¿Fino, eh? -Vangloriouse Aurelio coa súa enésima trasnada.

-¿Vaqueiros, eh? ¡Que vaqueiros nin qué carajos se case todos, a inmensa maioría, son carpinteiros, especialistas en carros do país!

-¡Alcalde, que xa o sei: carpinteiros de terceira, e por homologación, vaqueiros de primeira; desertores do arado, en definitiva!

Salmonte engurrou o fociño:

-¿Sendo así, onde está o teu regalo? ¡Ti es un cabrón, aínda máis do que eu, que xa é dicir!

-Mira, home, como son xeneroso, penso compartilo co Ramón, que lles cobrará un tanto por pedirme que lles conceda esta cualificación de pobres. ¿Váleche?

-¡Cómame nunca o demo, qué outro invento; teu tiña que ser! A verdade non é que me guste, que se pagamos a viaxe, e despois non lles chegan eses cartos, daquela van ter problemas por aló, no estranxeiro…; ¡poden chiar!

-Non, non terán problemas, que esa propina sairá dos viáticos.

-¿Dos viáticos? -Manuel, incrédulo. -¡Anda que se o sabe o Crego, o que é o Viático, a Extrema, vaicha poñer el!

-Manuel, ti entendes ¡algo! da ximnasia, pero o que é de magnesia, ¡diso nada, en absoluto! Cando eses fulanos lle leven ao Ramonciño un deses Contratos de Traballo, poñamos que para Holanda, daquela o noso Oficial quedarase cunha copia, para xustificar nas contas do Concello! Acto seguido encárgalle os billetes a unha Axencia, para que eses veciños non fagan mal uso do diñeiro municipal, dese Capítulo que temos axenciado no Goberno Civil; séxase, diñeiro municipal, pero das arcas estatais. De paso, esa Axencia dálle unha comisión, outra, ao Ramón. Con estes preámbulos, cando entreguen a copia do Contrato, ou a Reclamación de Traballo, firmarán un recibiño, outro, dos do Concello, co cuño, pero, sen cubrir a cantidade!

¿Séguesme, Manoliño? Daquela sigue atento, coma un cativo na escola: Con todo iso cumprimentado, eles reciben unha Comunicación, para a Axencia, encargándolles en firme esa cousa da pasaxe, ¡por conta nosa! ¡Quere dicirse, por conta do propio Concello! Nese intre vai Ramonciño e ponlles na man o viático.

O paso seguinte será que, despois de despedir ao emigrante cunha aperta, desexos de boa viaxe, moitísima sorte, e todo iso, a continuación, digo, sen que se decate Sara, que nin ela está curtida nin a temos contaminada, vai o Ramón e multiplica a cantidade que lle deu ao emigrante, precisamente polo díxito tres, para face-lo triplo! ¿Sérveche?

-¿Iso é para…, para qué? -Impacientouse Manuel, farto de embrollos, incapaz de entender aquela metafísica tan retorta e tan sofisticada.

-¡Para qué vai ser, Manolón do carajo: para escribir, no recibo, coa máquina, a cifra resultante, o triplo, despois de firmado, repito, na casilla correspondente do recibo, que para algo asinan en branco, e con ese trámite libramos da caixa, da oficial, o importe nominal! ¿Nin iso Capiscas?

-¿Esa cousa do nominal, que é?

-¡Cala xa, gordiano! ¿Que nominal vai ser se non é o triplo desa cantidade que os emigrantes levarán percibida? ¡O efectivo non é nominal, nin aquí nin no Oural, con todo ser o túnel meirande de Galicia! Mira, se non me volves a interromper, explícoche o resto, que do contrario aforro chuspe: Noutro acto, que non ten por qué ser consecutivo, Ramón divide esa cantidade por tres, a tripla, deste xeito:

Unha parte, para o señor Secretario, servidor, por dereitos de autor; séxase, para compensa-las molestas que me cause este traballo atípico! Outro terzo para o propio Ramón, que son as albricias da boa nova que lle dá ao emigrante, ao asinante, ao que asigna cada Viático. Co resto, co outro terzo, que neste caso será o da lexítima, o propio Oficial repón, no seu peto, a cantidade anticipada para os susoditos viáticos. En definitiva, que o Estado carga coas tres…, ¡xa que tres somos os beneficiados desta lexítima tan ilexítima! ¿Váleche?

Salmonte gozaba cos chanchullos e coas artimañas do seu Aurelio, pero empezaba a temerlles!

-¿Oes, si se decatan, se o notan, eses Concelleiros, daquela, qué? ¡Tantas fixemos, de tódalas cores, que irá sendo hora de retirarnos, disto, da nosa tima!

-¿Os Concelleiros? ¡Ti es máis torpe cá eles! Eses, de contas, nada, que por non saber, nin levar o Ogino saben; pero mellor así, que canto máis proliferan, eles, máis pisos lles vendemos, nos! Deixan o país sen parados, e encima diso, vanse contentos, co ato ao lombo, polo mundo adiante…; ¡e de paso, ao Rancaño perdóanlle os atrasos!

-¡Ai, ho, se non fose porque teño sabido, sabido e asumido, que es o mesmo diaño, o demo en persoa, feito home, se chego a ser outro, tal que un veciño raso, eu tomaríate por Cristo naquela multiplicación dos peixes!

-Querido Salmonte, non me fagas falar, que ben sabes que falo pouco pero fago moito: ¡fago as precisas, e sempre con oportunidade! Cando o meu rol é de diaño, diaño son; pero tamén, cando toca de facer milagres, coma min nin o San Francisco Franco, que nos está apadriñando esta prosperidade de España coas propias divisas dos propios emigrantes, ¡e bótalle a culpa ao turismo, ás pendangas suecas! ¡Outro paspán, que ata lle fixeron crer que a gasolina pode extraerse das aliagas!

Manuel, en tanto que Alcalde, en tanto que Empresario, multimillonado polo propio Aurelio, estivo nun tris de axeonllarse, con profunda adoración, diante daquel ídolo, un alquimista, un taumaturgo, que convertía as verbas en díxitos bancarios, ¡pero…! O pero estaba naquilo da esposa compartida, visiblemente compartida, que xa nin case facían por disimular diante súa, ¡cousa que lle comezaba a contrapesar nas súas avaricias!

A súa esperanza, a máxima, o seu futuro, estaba na Ramona, nas apertas da Ramona… ¡En definitiva, por qué non! Se el, el mesmo, un Salmonte, compartía co seu protector, daquela, á viceversa…!

…

¿Pódese pasar?

-XVIII-

Novela satírica

de

Gómez Vilabella

-o0o-

Unha creba rendible, prefabricada

Para pasmo de Frei Marcos e daqueles Fisgas da Fiscalía de Don Pedro, resultou que o Litis, para máis polifacetismo, para máis mérito, saíra un experto en crebas amañadas. Xa o sospeitaban na Eternidade, e algunha confesión delas houbera, mais, ¿provocadas por un terceiro, enderezadas polo mesmo terceiro en beneficio exclusivo dese Elemento tres veces terceiro? Se non fose polo seu dramatismo, intrínseco, inherente, Frei Marcos, un bromista da maneira, moito se houbese rido da súa vis, do seu aspecto cómico, que non hai traxedia que non o teña. Tirando deste fío chegaron ao novelo seguinte:

-…

-¿Don Aurelio, está don Aurelio?

-¡Si que está; son eu, ao aparato! ¿Con quen falo?

-Trátase dun asunto confidencial, pero coido que me coñece pola voz. Temos que falar dunha cousa importante…; ¡importante para vostede, por suposto, que xa me entende!

Aquela indirecta era excesivamente directa, evidenciando unha vella xenreira, aínda latente. Pero o Litis sabía paralas; paralas e devolvelas, multiplicadas, se tal era o caso!

-Pois aquí estou, e aquí seguirei, na propia Secretaría, ata o serán, polo menos, que para folgar sobra con certos empresarios carentes de toda iniciativa, deses que esperan conseguilo todo a cambio de nada!

O interlocutor dubidou entre colgar ou seguir implorando, pero, un grolo de auga nunha agonía é a vida mesma!

-Aí non me vale, que o noso terá que ser lonxe, lonxe de Churiz, onde non nos coñezan…; polo interese de ambos, que se para min é importante, vostede non irá ás perdas!

Litis acomodouse, que ben coñecía a situación…, posto e suposto que súa fora a semente, o envelenamento daquela semente! ¡Sementara ventos propios, calculados, e por fin, sen unha espera excesiva, alí estaba a tormenta, a tormenta e mailo atormentado!

-Nese caso podemos saír de perdices este domingo, -concedeulle, e daquela coincidimos pola parte de Friamonde, tal que nesa ponte de ferro, na do Miño, que xa temos andado por alí, ¡ás lebres, ás escuras!, vostede e mais eu, noutra ocasión, daquela do Plan Urbano. ¿Lémbrase?

A voz telefónica concordou:

-Acéptollo, de contado; mais o caso é que tiñamos que ver uns papeis, e así, a campo aberto…, non me parece cousa!

-Podemos cear en Taboada, naquel Mesón…

-Algo lonxe, pero…; si, conforme, que prefiro un lugar discreto, de xente descoñecida.

-¡Mellor na propia ponte, e nese caso, señor Erre, ata máis ver, que xa lle dixen que estou traballando!

-…

En Friamonde, nesa ponte de ferro, con Deus e mailos emparrados da ribeira circundante por testemuñas, aparcados os autos respectivos naquel Miradoiro do Miño:

-Coa mala uva da súa chamada, cabe supoñer que me quere falar, por enésima vez, daqueles terreos…, malogrados! Os burros coma vostede levan a carga pero non a senten; ¡peor para eles!

-¡Precisamente, pero non foi por burremia, que a cousa ten outro nome…, de curso forzoso, polo menos en certas ocasións!

Litis, con toda a sorna daquela mordacidade súa, que tan nerviosos poñía aos seus inimigos, clave de boa parte dos seus éxitos coa xente de pouco espírito, que así era por entón a maior parte dos nosos paisanos:

-Tarde piaches, irmán, que agora é imposible cambiar a calificación…, polo menos, dun xeito doado! -O Litis nunca dicía que non, a nada, mentres houbese a menor posibilidade dun suborno. -¡Quedaron fóra do Polígono…! Lémbrese do falado naquela ocasión, que era, digamos que, máis propicia!

-¡Fóra non quedaron: deixáronos vostedes, de propósito, adrede! Daquela trenzaron outras rúas, outras comenencias, en sitios periféricos, e incluso menos axeitados, menos urbanizables, recalificando, exclusiva ou preferentemente, os terreos tripartitos, os seus, os desa troika que funciona coma un dúo…

Deixáronme fóra daquelas avantaxes porque…, porque non abrandei, que naquela martingada vostede andou á lebre escura! Si, vostede; vostede mesmo, do brazo dese Alcalde, escondéndose, ámbolos dous, detrás do seu Aparellador, do municipal, que as leva todas, ¡e moitas delas sen culpa, ningunha, que me consta! ¡Meu pobre, o que hai que facer para ir comendo pasteis, que por algo o puxeron de albarda, séxase, en plantilla!

-Aclárese, que non vin ata aquí, a tan lonxe, para escoita-las ras do Miño.

-¿Aclararme, eu? ¡Ben aclarado estou, que aínda que chegásemos a un acordo en cifras para un truco deses de Reforma, ou de Parcial, que seguro que os admite ese churro de Plan da nosa Vila, de presente, ou vostede me fai unha rebaixa, ou non lles podo dar semellante propina, semellante cazo, que cansei de berrarlle á miña xente. Desde que me notan que ando de capa caída, sen unha carteira de pedidos satisfactoria, eles, os meus operarios, deixaron de render, que non producen nin a metade, que cadora traballan menos, menos e peor, e iso que lles subín algo, ¡demasiado para os meus posibles!, no último dos Convenios…

Pero Aurelio non abrandaba, nin polas boas nin polas malas; víase gozoso, en plan de feri-lo vasalo, murando sen piedade, coma un gato coa ratume:

-Non dramatice, que o seu xenro pode reflotar a súa industria a pouco que arrime o lombo, pero a culpa é súa, en pretérito, que o quere todo; ¡de balde! Mellor dito, dos de fóra, dos que non temos con vostede a menor obriga, que eu non lle casei coa filla!

-¡Que pouco o coñece, e sequera ben que o ve no Café do Cubano, día por noite, a cotío, dándolle ao cóbado; ao cóbado, e tamén ao naipe! Logo está que se me quedou obsoleta a maquinaría, que non era cousa de comprar outra mentres vostede me abortaba os pedidos… Estou no ollo da crise, e tan afogado, que xa me ve, pedíndolle árnica, ás agachadas, co honrado que teño sido!

-Pois…, ¡a cousa é sinxela: venda inmobilizado, terreos daqueles de marras, que para a súa industria, ao ritmo que leva, para eses catro talameiros da súa reserva, chégalle, e bástalle, cunha hectárea! ¡Sóbranlle dúas!

-¡Que condenado, qué ben o calculou! Dúas hectáreas, en efecto; si, pero de terras urbanizables, que ao de hoxe non son urbanas, por culpa súa! Véndolles esas terras se me ofertan un prezo razoable, que vostedes, con esas truculencias da reclasificación, iso dos seus Plans Parciais, cambio de uso, etcétera, convértenas en solares, nun tris, dun día para outro. Ora ben, se non razoan, se seguen atosigándome, antes que malvenderlles prefiro a creba; ¡e despois pégome un tiro! Con isto explicado, don Aurelio, amósolle as miñas cartas, aquí, de presente, todas, da primeira á última, que por algo quixen falar con vostede a soas, que por pillo que sexa, o Alcalde é bastante peor: ¡ese, a maiores, é un túzaro!

Litis púxolle cara de mendigo, arrimado ao peitoril miñoto, apático, reticente:

-Nin sei por qué o di, nin me importa, pero comigo equivócase, que cos meus haberes non lle podo comprar esa extensión; ¡dúas hectáreas, de solares…!

-Mire, don Aurelio, quitémo-las carautas, que por algo viñemos a sitio descoñecido: Vostede, aló en Churiz, faga o papel que lle conveña, pero eu sonlle un empresario, de cuna, que me vén dos antepasados, e para máis, nacín nesa Vila; ¡por ende, seille de tódolos niños, tanto dos paxaros como das cobras, que os coñezo a todos, tanto polos nomes como polos feitos!

Sen carauta lle estou falando: Nin ese túzaro de Alcalde, nin esa vaíña que lles serve a vostedes para tódolos sabres, para ámbolos dous, por tempos, que nin que a tivese de goma, por moito que presuman de listos, eles non serían capaces de erguer media Vila de casas novas se non estivese vostede facendo de triunviro, ao resgardo, tras deles, soprándolles, argallando, seleccionando os chanchullos máis rendibles, e todo ao sutil, coa Lei na man, pero na esquerda, que non hai por onde collelo, que vostede é un artista, aínda que non saia como tal nos periódicos! O que sae neles, o que sae sen albarda, e encima, chufado, que leva enganado a medio mundo, empezando polo Gobernador, é o Manuel, e todo iso grazas ás propiciacións, ás tramas que lle urde vostede, con méritos, con listeza prestada, así que non me faga falar!

Vostede erga no Manuel canto guste, pero eu ben sei con quen se fan os tratos. Se naquel entón non me deixei morder, ¡que me houbese sido mellor!, foi porque me colleron con bastante inmobilizado, excesivo, cantidade de madeira, barcos dela, amoreada para as súas obras…, polas esperanzas, polos encargos, verbais por suposto, que vostedes me fixeron! Naquelas circunstancias eu non tiña dispoñible para as súas…, digamos, pretensións, para dicilo con finura! Se pido un descuberto, se me empeño ata os ollos, e lles dou un cheque, ou vinte, ¡ao portador!, tal que mo esixían…, hoxe tería a solares, recoñecidos por vostedes, esas dúas hectáreas! Vendíaos, ben vendidos, que por contra metíalles un competidor niso das súas casas, e despois, ¡adeus!, que vostedes, naquel chanchullo, poríanme a bota enriba, que de feito ma puxeron, e mais non obtiven nada, pero só por unha vez; ¡só por unha!

Aurelio, temperado coma o mellor aceiro, inmutable, tratando de venderlle unha burra cega ao Madeireiro:

-Non me poña nervioso con esas imaxinacións, ou do contrario non lle prometo falar co Manuel…, a ver se podemos axudalo neste transo, xa que antes non foi posible, ou por mellor dicir, xa que vostede foi tan miope!

-Mellor será que fale coa Mabel, ¡que así gañaremos todos!

Litis, como que non ía con el:

-Non crea que é fácil arranxarlle esas cousas, que ben coñezo os seus atrasos, e tamén o que debe ao persoal. Logo están a Seguridade Social, a Facenda… O caso é que está virtualmente crebado; e xa demostrarán os Interventores, os Peritos, no seu momento, que no seu caso procede unha retroactividade, por alzamento de bens; ¡case nada! Daquela o Xuíz anulará toda posible venda deses terreos, simplemente con aplicar o artigo oitocentos noventa do Código de Comercio! ¿Entende, ou non quere?

O Suplicante, arrepentido de haberlle entrado con vindicacións, agora botouse as mans á cabeza:

-¡Uuih! ¿Logo, qué outra saída me queda; non quererá afogarme, nesta crise, ou neste río? Por pícaro que sexa, que o é, algo de alma terá, ou lle quedará, sequera sexa unha guedella!

Aurelio seguiu furgando naquelas feridas co gume do seu bisturí homeopático, perfectamente, dialecticamente afiado:

-Para resolver esas dificultades, esas contradicións, e de paso para eludir os alzamentos deses bens, certamente hai maneiras, científicas, axeitadas, nas que estou práctico, pero a cousa require operar con respecto aos Balances, cortar polo san… ¿Conserva as copias dos que presentou nos Bancos?

-¡Por suposto! Téñoos todos, das tres contabilidades: a verdadeira, a de Facenda, e mailas Declaracións de Bens para os Bancos…; ¡as tres!

-¿Aquí mesmo, no auto…? ¡Vexámolos!

-Non, aquí non, que soamente trouxen os títulos das fincas, as súas agregacións rexistrais…, por se chegabamos a entendernos nunha posible venda; ¡nunha venda razoable, quero dicir!

-Nese caso, eu podería volver para outra reunión, mañá mesmo…; ¡non, mañá non, que teño outro compromiso! Mellor en dous días, ¡á mesma hora! Disto, destas axudas, destes asesoramentos, nin media ao Manuel; ¡é que nin media! ¿Estamos? Manuel será o túzaro que se queira, con ou sen albarda, pero vostede, desta vez, está debaixo del, así que aínda é máis burro!

Se non lle presento estas cousas, este compromiso, con arte, ao meu xeito, daquela, coa carraxe, coas gañas que lle ten, si, a vostede, é que o deixa afundir, ata as fonduras do mesmísimo inferno! ¿Xa non se lembra de que lle pisou a muller, precisamente daquela que ía casar co Salmonte, que por iso se mantivo así, solteiro, tantos anos, ata que se fixou na Mabel? ¡Eu non lle son nativo, nin mamei dos chismes churiceiros, pero sobran informantes, de balde, que se consideran ben pagados con tal de fode-lo veciño!

Se vostede non fose un cretino, daquela decataríase de que o Salmonte é vingativo, vingativo e mesquiño, de seu, ¡un conde, en definitiva!, que por iso perdoa as posibles picardías da súa Mabel, ¡precisamente por agradecemento, porque foi a única persoa que decidiu aceptalo tal e como é!

Aquel Industrial non saía do seu asombro:

-Coidaba que non me tiña rancor, e que a putada de non cualificarme esas leiras, así como aquel bluff de prometerme unhas compras masivas de madeira…, todo iso, que fora asunto seu, maquinación súa, máxime cando que Manuel, o que é de urbanismo e de construción, cero mata cero!

Aurelio, como bo litigante, ¡cismeiro!, seguiu dándolle ao bisturí, con toda intención, para afondar naquelas feridas:

-Pois está, ou estaba, errado; ¡ferrado, en definitiva! Eu sonlle un fiel servidor do señor Alcalde, que é o das iniciativas, e se en algo me pasei, tal que coa súa dona, foi simplemente por caridade, para axudarlle nos seus deberes, digamos, maritais, que el ten moitas eróticas ás que atender! Pero vindo ao presente: Don Manuel é un fiel servidor do Goberno; por ende, por acumulación, vostede ten ao Goberno enriba, dacabalo, ao lombo, así que atéñase ás consecuencias!

Aquel modesto industrial, Rancaño, non sabía se rirse ou chorar, de irritado, de nervioso que estaba:

-¡Ah, comprendo; comprendo todo iso, que por algo me vexo así, mesmamente aplanado!

De remache, outra poutada felina, coas poutas rampantes:

-Canto lle digo, meu querido Rancaño, é polo seu ben, en pura humanidade; ¡así que non se pare a comprobalo, non perda máis tempo con esas hostilidades estúpidas! ¿Vale?

O Madeireiro a punto de chorar, de perde-lo seu xoguete predilecto, unha leira de cen solares…, ¡pero, en potencia!

-Comprobado xa o teño, que por algo estou aquí, deste xeito indigno, e para máis ignominia, ao furtivo, que nunca pensei chegar a tales extremos! Como ve, síntome debaixo da súa sola, tal que os filisteos daquela que Sansón lles abalou as columnas!

-…

Cada quen subiu ao seu coche e evaporáronse na noite, estrada adiante. Rancaño ía feito un vagalume, cos seus ollos pequerrechos botando chispas, chispas e bágoas; pola súa parte, aquel diabo carnívoro, o Litis, partiu triunfante e satisfeito, que nin Napoleón en Austerlitz, feito un facho, pero un facho de xofre, por toneladas!

A escena seguinte foi luminosa e ruidosa, de gran hotel, co Mesón a tope, na estrada N.VI; ¡xolda en tódalas bandexas, con viño de reserva! Nun á parte, Aurelio murmuroulle á súa Mabeliña:

-De sobremesa, facendo que vas aos servizos, dáste unha volta pola habitación 13, que a teño reservada. É tan só para darche un bico…, que xa te seguirei eu, ao momento!

-…

-¡Grazas, Aureliño; chuchuchúu…! ¡Deus, cánto tempo sen bicarnos, e co ben que o fas, que me pos a ferver só con tocarme nestes beizos, nos de arriba, que se chega a ser nos outros…!

-¿Grazas; pero, por qué, polo bico? ¡Muller, teño un cento en reserva, pero non podemos demorarnos…!

-¡Tamén chas dou pola vaixela, que son magníficas! ¡Viches que présa se deron, todos, en pasa-las caixas respectivas aos maleteiros dos autos, incluso esa Aliada; ela, dos que máis, e tense por santa! Foi un acerto mandarlle ao almacén que situase esas caixas no restaurante, fóra dos ollos dos nosos veciños. ¡Máis que churiceiros, chouriceiros, todos, sen excepción! De postos no noso lugar…, eses atracaban!

-¡Naturalmente que si! Pero os parabéns son teus, que todo foi idea túa, escollidas por ti! E todas diferentes; no debuxo, digo, para que ninguén poda dicir que os Concelleiros e mailos Funcionarios comen xuntos, no mesmo prato. Un acerto, como tódolos teus; ¡como todos, menos un, pero aquilo ten escusa, suposto que aínda non me coñecías…! ¿Sabes a qué me refiro?

-Non é así, que esta das vaixelas foi idea túa, inducida por teléfono, ¿lémbraste?

-¡Muller, cómo me gusta ese verbo, iso de inducir…! É unha pena que o teléfono non sirva para…, para inducir outras cousas, ata o fondo da túa intimidade, tan cálida e tan cordial!

-¿Pero ti, de qué te queixas? ¡Aí a tes, esoutra posibilidade, que non che quitou os ollos de encima, ao longo da cea! ¡Está coma un figo…!

Aurelio, con cara de moinante:

-¿Esa? ¡Anda que se cele, que se espapalle, que de tan pura, dá noxo! Nós temos que disimular, pero máis ben polos outros. Agora, despois doutro bico, douche un recado…

-¿Si? ¿Cal? ¡Agora non podemos ausentarnos, nin demorar máis…!

-Simplemente que non espilas ao Manuel; desde que volvas á casa, se entende, que mañá teremos unha reunión, especial, extraordinaria, no voso fogar. ¡Asuntos importantes: pasta, pesetas, unha auténtica lotería!

-¿Pleno? ¿Dese asunto do mercado gandeiro, non si?

-¡Non; nin pleno nin pirámide: triángulo…, e coma sempre, escaleno! Dillo ao teu Manuel, anticípalle que vos irei ver…, desde que durma dúas ou tres horas!

-Ben sabes que el fai canto pode para disimular, pero está celoso, cadora máis, coma un can de palleiro. Seguro que aparece por aquí, ou polos lavabos, se tardo máis de cinco minutos; ¡vai ser mellor que llo digas ti, ti mesmo!

-Por agora non llo digo. Daquela deixémolo para mañá, que está eufórico por culpa dese reserva e dese cava, e igual me contesta cun inconveniente, diante destes paifocos. Eu volvo á mesa, coa miña Ama, coa sobriña dese Cura, pero ti espera, aquí mesmo, por un intre, para non coincidir…, que se o atopo, desvíoo!

-Aureliño, ¿cando botas ao Manuel para Madrid, outra vez, diso, de xestións! Estoume celando desa Aliada, ¡moitísimo! Non o podo evitar; estou ardendo, a cotío…, e sen o refresco dos teus arrolos!

-Muller, calquera día, que agora precísanse uns pasteiros…, no monte da Panda, para que vexan estes pailáns que tamén nos ocupamos da súa agricultura…; ¡de cando en vez, a ratos libres!

-Aureliño, por favor, ocúpate de min, que ese Manuel tenme a monte, que onde vai que non rega…; ¡iso, os pétalos da miña roseira!

-¿Si, de verdade? ¡Díxome antonte que o fai a cotío! ¡Será mentireiro…!

-¿Mentireiro? ¡Impotente! O meu Manuel cadora bebe máis e fornica menos, que se lle vai a potencia, todiña, en mexa-lo alcol! ¡El di que se depura coa bebida…!

-Segundo ti mesma, pouca se lle iría…, que pouca tiña, de sempre!

-¡Pouca era algo! ¡Chao, amor! … ¡Ven, que podemos saír xuntos, que non hai xente neste corredor…!

-…

Naquel restaurante, a tal hora, houbo tanta confraternidade, tanto “axuntamento”, tanto aconchegamento, que os da Fiscalía, naquela revisión anímica, nin esperaron polo retorno aos fogares respectivos daquel rabaño churiceiro, que nada novo, nada acusatorio prometía, á parte das consabidas complicidades. Debandaron, pois, naquelas cintas, saltándose escenas, ata situarse no mediodía da xornada seguinte, na mansión paciega do matrimonio Salmonte.

-¿Xa estás aquí, Secretario; é que non te deitaches? Tanta présa…, ¿non será por algo do Goberno? Desde que te fixeches con ese amigo na Secretaría do Gobernador, eu trémolles ás túas citas urxentes, que como di o outro, é preferible non coñece-lo día da morte!

-Non é así, Manuel. Si se tratase deses temores que tanto che dan que padecer, daquela non estariamos aquí, tan tranquilos, senón que te esperaría abaixo, co motor aceso e co auto cara á Capital. Ese Amigo do Goberno, como ti lle chamas, cando albisque lume avisaranos, ás primeiras chispas, que por algo nos custa boas caixas…; ¡tantas, que se cadra igual pon unha tenda! Non obstante, de ben mirado, as nosas propinas son curtas, que vai consumindo do que nos sobra.

-¡Si, ho, que coas que lle mandamos na última remesa xa fai cartos!

-¡Daquela que abra unha tenda, que niso non entramos! O noso convenio foi que nos avise se algún día salabrea nesta dirección, e ben sabe ese chupón que se chega a haber relevos, polo que fai a Churiz, o negocio iralle a peor; por tanto, témolo aí, de gardián, intrigando ao noso favor, de fareiro fiel, outeando nas tormentas políticas para capealas, el mesmo, no que poida, ou do contrario, para advertirnos a tempo de recoller a velame, segundo nos conveña en dereito, que nós témo-la roupa no tendal, moitísima!

-¡Chacho, volves cos rolos, coas metáforas; a ver, solta liña, que vas marea-la troita!

-Manuel, aguanta un anaco, que máis lonxe tiven que ir eu pola cana. E advírtoche que desta pesquei no piago máis fondo do Miño…; mesmo de par desa ponte de ferro que lles fixo FENOSA aos de Currelos! ¿Pasamos ao teu despacho, ao confesionario dos pecados miúdos?

-Si, mellor será, que esa criada…, esa ata non sei se será comunista, e iso que papa do Axuntamento, sen case aparecer polas oficinas! Dedúcese de que se volveu respondona desde que vai á Capital, ao nocturno… ¡Mala cousa iso de ensinar aos que non saben, que así entrou a República, pero Franco emperrouse niso da ilustración dos proletarios, tanto, que nin que fose un demócrata!

-¿Non será esa que entrou recomendada polo Xaquín?

-Non, pero dá igual, que a esta recomendouna Ramón; ¡outro que tal baila! Seica anda queixoso de que lle damos pouca ración nas papas do Concello…

-Iso é doado: mándalle xamóns, outra vez; catro ou cinco, agora que entramos na tempada deles…

-Ese chupatintas cada vez pica máis alto, que algo besbellou dunha parcela desas. Rósmache desde o día aquel que nos fixo o malabarismo das bólas, daquela que colaborou enganando ao Notario burricego. É mala cousa ter cómplices, pero…, un non pode estar con todas, nin fodelas a feito!

Ao Secretario non lle parecía imposible, se conviña!

-Tamén é fácil: Dille ao teu compadre que constrúa un chalé de par dos outros, no que resta, no que sobrou deses terreos municipais, do outro lado da rúa, que daquela farémola gorda…; ¡coma el coas bólas! E despois que rexistre, que xa me encargarei de escamotear os edictos…

-¿Pódese, pódese facer? ¡Mira que lle temo!

-¡Se pide permiso, non; en absoluto! Dállo a entender, con poucas palabras, que para daquela os cegos seremos nos. O dito, se o fai rápido, discretamente, sen irse do pico. Pero imos ao noso, ao importante, que esoutro é unha minucia: ¿Sabes que xa crebou…? ¡Ese Rancaño, ese rival teu!

-¿O Madeireiro? ¡Era de esperar, que esa Ramona aínda está forte; demasiado para un endego, para ese rei das táboas! ¿Díxocho Lucas; foi ao Médico…?

-¡Crebou! No mercantil, como empresario; ¡e se cadra, tamén das inguas! Está virtualmente grogui, así que, meu Manoliño, ¡nunc est bibendum! Para que o entendas, ¡hoxe tomaremos o almorzo con cava! ¡Méteo na neveira…, o cava!

-¡Ai, ho, ben sei que cara a iso fomos, pero, síntocho pola Ramona, que mira que moito a quixen, daquela, de rapaces! ¿Non cho contei?

Mabel, que ata aquel intre escoitara a conversa dos seus homes, dos seus quereres, entretida cuns papeis e sen participar nela:

-Este Manolón, tanto corpachón, e despois, nada, nada de nada! Un sensible, un tortillas. ¿Non te decatas de que esa fulana non che daría fillos, que só logrou unha filla, unha femia, mentres que comigo tivéchelos das dúas clases?

Manuel reprochoulle aquel inciso:

-Mabeliña, non está nada ben que te aproveites da desgraza allea, que ela, comigo, tamén os tería; varóns, digo, que diso sei máis cá ti, que xogo a partida co Médico!

A cónxuxe, un tanto irada:

-¡Claro; e daquela falades de mulleres en vez de facer algo pola sanidade deste Municipio; nin pola sanidade nin pola planificación, que aquí inzamos coma conexas, co que nos facían falta unhas orientacións…!

Manuel, dirixíndose ao Aurelio:

-¡Ai, ho, non se me quita da cabeza! ¿Crebado, de verdade? ¡Co rico que era ese tío, tantos pesos que lle trouxeron de Cuba, seus pais e mailos tíos, un auténtico clan, que seica tiñan na Habana os tumbaderos máis elegantes de todo o Caribe, mellores e mellor situados cós da familia desta Mabel!

-¡Pois, si, o que oes, crebado; e sen bragueiro posible!

Manuel cargou as pilas e descargou un flash, un puñazo, con máis enerxía da habitual, e cos ollos acesos pola decisión:

-¡Daquela, amigo Aurelio, tanto se lle gusta á Mabel coma se non, haberá que axudarlles, que non quero necesidades para esa muller! -Alzou a voz, reafirmándose no dito: -Se algunha vez me deixades mandar algo, un anaco que sexa, neste triángulo, terá que ser desta, collóns!

-¡Tranquilo, Manuel, que aínda respiran! -Mediou Aurelio, sempre coa argamasa a punto, unha de cal e a outra de area. -Primeiro teño que enfociñalo, poñelo a punto, algo máis; e despois axúdaslle ti, dáslle a man, que ese é o rol do cacique, o papel dun Conseguidor que se prece; e ti, Mabeliña, non te celes, nin lle poñas esa cara ao teu Manuel, que esta vai ser a operación maxistral, tal e como volo digo; pero non é fácil: require algo de pulso, talento e discreción. ¡Todo xunto, asemade!

-Iso será se este Gobernador me dá tempo, que con tantos relevos como houbo nesta provincia… A nós ben que nos aguanta, que xa é un milagre.

De cando en vez aqueles pánicos, as caídas e mailas recaídas do Alcalde, a miúdo depresivo, angustiado por se non lle daba tempo para chegar aos mil millóns, ¡dos de daquela!, que era a cantidade prometida polo Aurelio, ¡para cada socio!

Mabel encrespouse, condición bastante habitual nela, ultimamente:

-¿Vaste polas pallas, coma os queixos? ¿Que che dixo o noso Aurelio; si, agora, fai só un intre? Este fanfurriñeiro co que casei…; ¡co que me casaron! Este mariconazo, que despois de todo é un saco de patacas, un cagueta, un…, un paspallás! Aurelio xa está coas antenas postas; ¡coas antenas e cos perendengues no seu sitio, onde hai que telos! Por tanto, mentres non toquen ese chifre do teu cese, nolos tres a segar, a segar e a bailar, que a vida é curta e a miés, como di o Crego, moita, moitísima…; ¡do primeiro que chegue, de quen sexa capaz de poñelos derriba da mesa! ¿Estamos?

O tremoias de Aurelio tronzábase, compracido coa humillación do Salmonte, nas súas propias nafres. Apostilou:

-Non só iso senón que puxen ao Aparellador, meténdolle urxencia, cos preparativos da urbanización dos chalés nesa carballeira do Campo Grande, así que, o do Gobernador, na mellor e na máis grande das parcelas, vaille dete-la man…, por se tivese a tentación dun cese! Dese obsequio non é doado esquecerse. A propósito, Manuel, ¿esqueciches os números das nosas contas de Suíza? Mira que iso é importante…; ¡máis có Credo!

-¡Cómate nunca o diaño, quen ía esquecer unha combinación tan rara e tan misteriosa, de números e de letras! Como dixeches que non debemos tela en ningún papel, daquela repásoa, na memoria, tódalas noites, coma unha ladaíña…, que a ladaíña tamén é importante, por máis que digas!

O inimigo malo saíalle polos ollos ao Litis; deu en rirse, do Alcalde pero tamén das súas crenzas relixiosas:

-Manoliño, Manolón, ¿antes ou despois do Meu Señor Xesús Cristo?

-¡Déixate de coñas, Secretario, que levamos moitas ao lombo; tantas, que non bastará unha noite para arrepentirse; e ata non sei se serán dos reservados, deses que hai que levar a Roma…!

Aurelio, que seguía coñón, animando no Manuel e á vez, pinchándoo, sempre inmisericorde:

-Neses solares do Madeireiro imos facer catro putadas, outras catro…, ¡se non perdes o pulso! Se vas a Roma, se tes que ir, fainas que valla a pena, que che paguen a viaxe! ¿Sabes que che digo? Que logo me pesa do sincero que fun contigo; si, contigo, que es un perfecto conainas. Esta operación faciámola moito mellor, tête-a-tête, Mabel e mais eu; ¡e despois de feita, con invitarte ao reparto, asunto!

Mabel, chiscándolle un ollo ao Aurelio con toda picardía, diante do propio Manuel:

-Aínda estamos a tempo para iso da teta coa teta, que con mandalo outros quince días para que pida un bloque de casas baratas, daquela, nós, liberdade, soltura! -Ao ve-lo cónxuxe con cara de agonía, suavizou, matizando: -Quero dicir, que a este animal hai que explicarllo todo, que daquela teríamos a vía libre para ese negocio das madeiras. Manuel, ¿xa estabas maliciándote? ¡Veña, home, desenfurruña!

Litis disimulou desviando a córner, que se mataban ao Manuel, a desgustos ou a celos, o resto da planificación seríalles imposible:

-Mabel, iso que dixeches, iso das casas baratas…, nin de broma!

-Sóbrache razón, Aurelio; foi un fallo, mais facíao por caridade, para que este home se fose a Madrid, en busca de xénero fresco para ese cabaré, iso do que lles falou aos Concelleiros, que di que lles vai dar accións con dereito de pernada!

O aludido, serenándose paulatinamente, pero con dificultades:

-Ben que me aplaudiron daquela, onte, na cea, cando lles propuxen esa empresa municipal, que a prefiren con moito ás casas baratas.

Aurelio, coma sempre, xogando co lume, gozoso das súas picardías:

-Manuel, es un cretino, que esas ofertas non llelas debiches facer aos Concelleiros diante das súas mulleres, que se calaron, elas, foi unicamente polo medo que nos teñen. En canto a ti, Mabeliña, mantente á marxe dese proxecto, diso do cabaré, que a muller do César…, xa sabes! O indicado para nomear ese negocio, de testaferro, pode ser o Álvaro, ou Alvaredo, ou como porras se chame. É tan mouro que xa parece un eunuco exipcio; ¡igual descende dos propios escravos! ¿Eh, Salmonte, espertas?

A Alcaldesa, que de torpe non tiña un pelo; tinguidos, si:

-Por suposto, pero co humor dunha cea tan mollada era moito pedir que eu estivese á marxe das troulas. Agora en serio, que sempre nos desviamos do importante por culpa das patochadas deste Manolón. ¿Ti, Aurelio, de qué ías falar?

O aludido, ex-cathedra:

-O meu plan estrutúrase en dúas partes: Unha delas consiste en que lle vou prestar asistencia xurídico-mercantil ao Rancaño; e voulla cobrar con ese cacho de terra que está por xunto da estrada, da parte de arriba, un pouco dominante, que me gusta para facer o meu chalé…, ¡por se caso coa Sara! A outra parte, o resto, para solares; neste caso solares de oito alturas, que nesa iremos ao terzo, ¡como de costume! Ora ben, como en tódalas sociedades simbióticas, tal que a nosa, requírese un asentimento total, absoluto, aquí xuramentémonos, nolos tres, que esta montaxe tamén é de enxeñería: levarame pulso; ¡pulso, tempo, e puga!

Insisto en que non estou disposto a consentir fraquezas porque é moito o que poño en xogo neste asunto, eu, persoalmente. De propósito, Manuel, de home a home, e non tomes isto como ameaza senón como aviso, pero, ¡ollo á diana!, que cando fago apostas, así, ao forte, daquela non consinto nada, que me levo por diante a quen sexa, nos tribunais ou fóra deles… ¡Toma nota, e despois atente ás consecuencias!

Manuel, visiblemente doído, incluso asustado daquela ameaza:

-Sempre fixen o que mandaches, ¿ou non? Pero neste caso sufro pola miña moza, pola miña Ramona; ¡ti fode canto queiras ao Rancaño, pero, de favor cho pido, non desampares á súa muller, á miña Ramona!

Aurelio, que seguía ameazador:

-É certo que fuches obediente, por regra xeral, pero ás veces afrouxas o pulso, o pulso e mailo pico; non sei se por celos ou por cagueta, como dixo Mabel. ¡Podes botalo a perder cunha desas fraquezas! Atende ao que digo, que ben sabes que non falo por falar, nunca!

Con esta operación do Madeireiro rematamos a nosa política das construcións; pero temos que saír limpos, inmaculados; ben parados e ben considerados, que os ladróns, os listos, somos xente honrada, de sempre! ¡É o título dunha obra de teatro…!

Acabaremos a fase produtiva cunha boa imaxe diante dos borregos deste país, que o Vello, polos meus informes, vai camiño dos cuarteis invernais, e qué mellor invernadoiro que ese Val dos Caídos, todo en pedra! Para cando cheguemos ao ocaso, ao imperial, ao del, para daquela hai que estar ben vistos; podres de cartos pero ben vistos, con amigos, reais ou mercados, compinchados, sometidos; e coa fortuna, o noventa por cen dela, en Suíza.

Apunta isto na memoria, Manuel, que a tes frouxa; ¡a memoria, tamén a memoria! O cimborrio da nosa catedral será recibir cos brazos abertos, e con algunha que outra axudiña económica, aos partidos, á partitocracia deses famentos, que daquela…; ¡daquela cheques; cheques, a partes iguais, tanto ás dereitas coma ás esquerdas, que cando se presente esa conxuntura de volver aos partidos, de financiar a súa democracia, para daquela seremos imprescindibles, serémo-los mecenas destes ideólogos da boca aberta e do peto baleiro. Lémbrate de cómo financiou Juan Marx aqueles gastos, iniciais, do Alzamento, aqueles avións que lle venderon en Italia… ¡Así evitaremos o noso exilio, de seguro, que para entón non haberá comunista que refugue unha boa pitanza! ¿Entendiches algo, sequera un pisco?

-¡Chacho, iso, nas túas mans…; pero, ao de hoxe, de favor cho pido; outra vez de favor: non fóda-la Ramona, que iso é cousa miña!

Daquela interveu a Mabel, que estivera todo o tempo asentindo coa cabeza, gurgullada co pracer que lle proporcionaban aquelas estratexias do seu Mefistófeles:

-Aurelio, comigo tamén; conta comigo, en todo, que pouco me importa darlle unha esmola á Ramona para contentalo coa súa bolboreta. ¡O malo deste galo romo é que, cando descarga, tarda un mes en recarga-la bolsa! E no tocante a se nos temos que ir de España, para que póña-los cartos de xeito, en tal caso…, eu prefiro ese Midi de Francia, que son algo frieira, maiormente dos pés!

O Litis, que a coñecía ben, denegou:

-Non, muller. París é preferible, particularmente para o Manuel, que alí está o Folies, ¿entendes?, e ti mereces un descanso…

Aínda que tal pregunta – resposta ía dirixida á Mabel, quen se deu por aludido foi o pobre Salmonte, oficiando de branco:

-¡Ai, ho, es ben doado de entender, que falas coma Castelar; polo que contan, tal cal! Oes, volvendo á cousa do Rancaño, que estamos aquí, fala que te falarás, e case non dixeches nada.

-Manuel, Manolón, que neste intre nin sei se é prudente ensinarche as cartas, ensinarchas ou pedirche que confíes en min, no bo facer, habitual en min, que son o teu Secretario. ¡Fair play, que tamén se di!

Mabel, ao quite, indefectiblemente coquetona, sen deixar de ser ferinte:

-Aureliño, meu amor, non lle digas nada, nin pío, que nunha borracheira das súas, este Manuel pódese ir da lingua, e como sempre hai sospeitosos ao seu redor, ríndose del nas propias barbas…

-Si, Mabel, que en parte son da túa idea, que este home, este caciquiño do sebo, con tan pouco cerebelo, é capaz de dispararse pola culata, nunha ventosidade das súas, mesmo en contra dos propios intereses!

Manuel, celoso, impotente de poder; ¡nin con eles, nin coas circunstancias que lle fabricaban a cotío!

-¿En qué vos fallei, mangantes do…, do nabo?

Aurelio, aparentando condescendencia co seu monicreque:

-Querido socio, vouche explica-la lección. E atento, que deste asunto non volveremos a falar, salvo para cuestións puntuais. O meu plan, de principio, é este: Non se pode deixar só ao Rancaño porque, tal e como está levando as cousas, no seu desespero acabará nunha creba fraudulenta. Creba que, por outra banda, propiciei eu, eu mesmo, cando fixemos o Plan, que desviei, que fixen desviar, a liña poligonal, o ensanche, desta Vila, de forma tal que lle quedasen fóra tódalas súas propiedades, quere dicirse, sen calificarllas; bloqueadas, illadas!

Daquela pedinlle tantísimo diñeiro de propina, de cazo, que ese carajo non se atreveu a empeñarse máis do que xa estaba, ¿lémbraste?, por culpa de que o noso Encargado, de parte nosa, e algo que engadiría para chuparlle unha propina, fíxolle crer que ía ser o noso provedor de madeiras, para un milleiro de vivendas! O dilema foi bo, segue sendo bo, e incluso divertido: ou me enchía o peto, daquela, ou nolo enche agora…; ¡aos tres, por triplicado!

Manuel, outra vez machacón, preocupadísimo pola súa Ramona, por aquela moza da súa xuventude:

-Aurelio, querido amigo e querido socio, lémbrate do que che dixen, que non quero privacións para esa muller, que se quedamos viúvos, aínda pode ser miña!

-Manuel, basta xa, que che din palabra! Pero insisto na túa discreción, que incluso, para quitarche oportunidades dunha fraqueza, desas túas, díxenlle ao Rancaño que ti vas a por el, ao dereito, que non lle perdoas que che pispase a Ramona.

-¡Ves, ti! Pois precisamente por ela, por esa muller, os quero amparar; ¡no que de min dependa, aos dous!

Aurelio, naquel xogo permanente dos seus enxaugues:

-¡Que si, Manuel, pero hai que facelo dentro do meu plan! Agora, de presente, vouno levar de man, unha tempada, para afundilo ao meu xeito, definitivamente, nunha creba real, pero sen creba oficial, que nestas circunstancias, de non evitalas, virían outros aos despoxos, aos proveitos. Cando o teña ben salgado e ben refrito, disposto a pedir árnica, daquela será o momento, que lle asignaremos unha pensión, digamos que unha cifra que lles chegue para vivir na Capital, nun hotel dunha ou de dúas estrelas. Circunstancia que divulgaremos ao máximo para que os teus súbditos sigan a terte en alta estima. ¡Unha cuestión de imaxe!

¿Sabes como se branquea o diñeiro mal gañado? ¡Coa imaxe, qui-li-quá! Pola nosa parte, sensu contrario, facémonos con eses solares, baratísimos, case que por nada, para catro ou cinco…, ¡centos!, de vivendas; e todo iso con só darlle unha variación de noventa graos ao compás do Plan. Esa será a ocasión de endelgarlles aos Concelleiros outro galano…, para que disimulen, por se chegan a sospeitar! ¿Que, Manoliño, hai unanimidade conceptual, inter nos, que é igual a dicir, inter vivos?

Manuel suspirou, bastante aliviado:

-¡O que é por min, si, conforme; e con isto levantámo-la sesión, que de hoxe en diante, nesta affaire, obrigádesme a quedar mudo; mudo e cego! ¿Dise así, affaire; non é?

-¡Máis ou menos, Manuel; máis ou menos! Daquela, ¡todos á rengue! En canto a ti, Mabeliña, terás que encargarte de revisa-las facturas, que eu terei contabilidade, a esgalla, co asesoramento dese Rancaño! ¿Aceptas, amor?

-Cóllesme desadestrada, pero o que é por min, non queda. ¡Catro, catrocentas vivendas, sobre das que levamos feitas, que xa perdín a conta! ¡Nin o Rockefeller!

-Mabeliña, sinto ter que compartir contigo estas cruces, afellas que si, pero hai que face-lo sprint, que estamos a punto de colle-la gloria coas mans. ¡Claro que o primeiro, o morgado, niso da gloria, será Manuel, que conta co Crego de intercesor, moi agradecido polo que está recadando con iso do novo cemiterio, do que lle regalamos! Agora, desde que está inaugurada, xa lle parece pouco esa estatua que lle dedicou ao seu Alcalde, e anda pregoando que hai que renomear o Camiño da Feira, que deberá titularse, de aquí en diante, Avenida dos Excelentísimos Salmonte.

-Aureliño, ¿e non serán demasiadas vivendas, nunha vila tan cativeira, nunha vila sen industria, nin trazas dela?

-En honor teu, Mabeliña, vouche ensina-las miñas cartas, cousa que aínda non fixen con ninguén! Todo o segredo de Galicia, redúcese a dous, a dúas premisas:

Con iso de que a nobreza se foi para Castela, primeiro á Reconquista, e despois para palatinar cos seus Reis, esta terra quedou condenada ao pago dunhas rendas inxentes, a máis dos diezmos, ¡sen posible capitalización! Ao sumo quedaron os mosteiros, pero eses, grandezas para Deus, templos, a cal mellor, a cal máis custoso!

Os emigrantes do primeiro terzo deste século, do XX, mandaron, e trouxeron, moitísimo diñeiro, cantidades inxentes, pero todo se lles foi en arroupar aos morgados, en redimir os foros, etcétera. Na década dos Vinte, maiormente baixo os auspicios dos cataláns e dos maragatos, iniciouse en Galicia unha industrialización progresiva, prometedora, que a truncou a Guerra; nesta, na Guerra, pero tamén nos anos posteriores, Galicia aportou víveres e algo de capital, co que quitaron a súa anemia as zonas devastadas, co que volveron a fumea-las fábricas…, onde as había, onde as reconstruíron!

Nestas zancadas chegamos aos nosos días: ¿Que pode facer un Alcalde, e con el os seus chupópteros? Se fomenta a infraestrutura, daquela producirase un éxodo do campo á vila, e viran os espelidos de fóra a facerlles vivendas, a promocionar, co cal o diñeiro…, centrifúgase! Pero, se pon trabas á industria, se mantén aos campesiños dentro dos seus límites tradicionais, a nosa caldeira poboacional perderá vigor, vigor e vapor: ¡iranse por Europa arriba, a maior parte deles, que é onde se precisa, de presente, man de obra, da barata! No ínterim, nós veña facer casas, máis das precisas. ¿Estamos tolos, somos torpes? ¡En absoluto! Cabróns seremos, pero listos, ¡tamén! O galego aguanta mal o éxodo permanente podendo retornar, así que volverán morriñosos, cos seus diñeiros, co prezo da súa suor, e daquela pagarán o indicible por asegurarse unha vivenda, na propia terra! Mentres, nos ímoslle-las facendo sen calidade, sen pretensións, que tampouco a distinguen, cunha man de obra inexperta, barata, esas cachoupelas con habitacións italianas, sen ascensor, que eles ascenderon abondo, dos seus eidos, mollados, aos tellados, xeados, de Suíza!

Neste plan, dentro de pouco, veranse co seu capital, coas economías, en pisos, e sen traballo…, ¡porque a Vila non evolucionou o que eles esperaban a xulgar pola construción residencial, vivencial, aquí observada! ¿Que lles queda? ¡Seguir no estranxeiro, ata a mesmísima xubilación, ou máis aínda, se colocan aos fillos por aló, que será o máximo ao que poden aspirar!

Para daquela, nos, ¡a vivir do cupón! ¿Decatádesvos de que a ignorancia, a deles, de par da nosa audacia, tornaranos ao feudalismo: os ricos, en auxe, e os pobres, en decadencia progresiva?

Con aquela lección tan humana, maxistral, do mestre Aurelio, Manuel e maila, ¿súa?, Mabel, quedáronse alucinados, rendidos, case que dispostos a adora-la súa sabenza.

Despois do almorzo puxéronse a redacta-la Memoria das Actividades Municipais, as daquel ano, no propio despacho paciego, ¡que máis daba o Pazo cá Consistorial, se todo iso era do mesmo Amo, do mesmo Señor!, cousa que lles proporcionou materia abundante aos Revisores da Fiscalía. Falaba, ¡como non, como sempre!, o inefable Aurelio:

-Manuel, isto da Memoria podías facelo ti, ti mesmo, que non require ciencia, ¡ningunha! O Gobernador non che vai comproba-las obras, e menos aínda un estado da opinión dos teus alcaldados.

-¡Ai, non se sabe, nunca se sabe, que o Xefe novo, o actual, xa estivo por aquí, naquela ocasión…!

-Si que veu, para ve-la granxa do teu compadre, do Xilberto, un Promotor de Vivendas da Coruña! ¡Máis gorda non lla meteron a ningún marica, nunca!

-En efecto, foi maxistral, ¡das miñas!, que nunca se me esquecerá. Daquela fixen arrinca-los chantos de toda a pradería dunha rega, e ti, de consún, conseguiches reuni-las vacas de catorce veciños; ¡todas ao redor da casiña do Xilberto! Aquilo non foi mentir; se acaso un miraxe deses do Desenrolo Económico. ¿Como cres que lle ían subvencionar ao meu compadre, nin emprestarlle esas cadelas, con dous anos de carencia, intereses de risa, se non mal entendesen aqueles Técnicos do Ministerio que ese prócer tan emprendedor estaba revolucionando a gandería do noso Churiz? ¡Haber hainos subnormais…, incluso por debaixo dun que coñezo eu!

Manuel estaba tan afeito ás insolencias do Litis, aos seus lategazos dialécticos, que mesmo gozaba con eles, masoca perdido. ¡Chámame burro…, se me dás trigo!

-¡Cómame nunca o demo, pero o caso vai ser explicar o teu barullo, aló arriba, no Ceo, cando nos chamen a declarar! Oes, falando diso: Tampouco se me quita da chola cómo foron tan parvos estes veciños da nosa bisbarra; ¡aínda máis cás Autoridades!

-Manuel, que non é así; ¡menos cás Autoridades! Lémbrate que ese Alvaredo levoulles por diante unha subvención, nosa, do Concello, para endereza-los chantos e para arrinca-las sebes, esas dos salgueiros e das abeleiras, de por entre os prados da rega. ¿Que labrego coñeces que non deixe arrinca-los chantos, e incluso as moas, se tal fixese falta, para que lle cerren, pechadas e de balde, tódalas leiras?

-¡Si, ho; conformo niso, que por algo son Perito! Ata lles quedaron peor do que estaban, que eses chantos, agora, están dereitos, tomados en formigón, dereitos e tupidos, sen mellas, pero as árbores pinchadas, pinchadas quedaron! As vacas xa non teñen onde resgardarse, nin das chuvias do inverno, nin dos tabáns na calor. ¡Unha pena!

-Manueliño, que ti es un labrego, dos de antes; os de hoxe en día prefiren cociñas de butano, que ata fixeron cortellos para os ranchos, mesmo, mesmo onde estaba a lareira ancestral, agarimosa e tan familiar que lles era. Unha das cousas que máis me divirte é esta de fode-los paisanos, precisamente naquilo que máis entrañable lles debía ser! Canto máis os prexudico, máis me invitan, e máis dobran o seu espiñazo; ¡parvos, cretinos!

Manuel ben o sabía, e ás veces ata se doía dos seus lugareños, pero aquel xenio diabólico tiña bula para as súas xenialidades…, mentres lle fosen rendibles!

-Serei, ho, serei un labrego pasado de moda, que a min maldito se me ocorría facer unha cuadra para seis ou sete vacas na casa dos caseiros…, ¡e pedirlle cartos ao Goberno para unha granxa de catrocentas! O que sempre digo, ¡es o mesmísimo diaño!

-Pois ao teu compadre, ao Xilberto, tampouco; ¡e mais é fillo de labregos! Lembrarás que saíu a cousa porque nos dixo, daquela que veraneou na casa dos seus pais, que deixara quedar na Coruña un solar barateiro, onde os seus amigos do Concello lle consentían unha torre, ¡de quince pisos! Pero el…; ¡claro, o de sempre, o ferro, que sen ferro non se ferra; nin carros, nin mulas, nin conseguidores!

-¡Como non vou lembrarme! Dixécheslle que se precisaba financiamento, que ti adoecías, en paralelo, por unha planta enteira na mesma torre, e que o trato consistía en que che doase un andar, que ti lle proporcionabas os cartos, como así foi, ¡pero á conta do Ministerio de Agricultura! Por certo, ¿que pensas facer co piso da propina, con eses trescentos, útiles?

-Sinceramente, de vendelo, nada, que é de mal gusto cede-los galanos. Poñereille algún moble para cando vaia de lúa, coa Sara; e se non a consigo, daquela…, ¡daquela para ir aos baños, cun harén de fulanas, que aínda non fixen ese experimento dunha cama redonda, con tres ou catro abanándome, todo ao redor…!

-Non me canso de dicilo, aquí entre nós: ¡Que ben tragaron aquel anzol, aquela comedia…!

-Manuel, meu Alcalde, ¿que ías poñer ti, aquí, agora, neste maldito Informe Anual, neste capítulo do Desenrolo local, se non tivésemos, de iure, séxase, nos papeis oficiais, esa empresa agrícola, esa inversión tan fabulada e tan fabulosa, atraída para este Municipio por un Alcalde tan polifacético?

-¡Que palabrota: poli-face-ético! ¿Iso, que é?

-Manuel, Manolón, ¡que pouca cultura acadaches! Nin cultura nin altura; ¡ti es un pijo, un anano! Poli vén do grego polis, que significa cidade, ou vila, pero en estado de progreso; o de face é galego, co significado de facer; e por último témo-lo ético, que xa sabes o que non é, ¿ou é?

Salmonte asimilou, como puido, aquel camelo, máis ou menos coma se fose un pirulí azucrado; anano en altura física si que o era, relativamente, con respecto ao Aurelio, pero cabíanlle cen quilos, ben pesados, no seu saco de pouco máis de metro e medio:

-¡Si, ho! Pero o caso é que con estes latixos non redactamos a nosa Memoria, este Informe, ou como coño se diga!

-Precisamente para o capítulo da Agricultura temos ese botón mostral: E como se supón que esa granxa está en fase de construción, daquela non é preciso engadir fotos.

-¡Xa; de momento! ¿E para o próximo, qué?

-¿Para o próximo? Daquela buscaremos un artista que nos faga unha maqueta, minuciosa, guapa, e de feita, retratámola! Pasemos ao Comercio, que este capítulo vai ben, ¡co consumo xerado por eses obreiros que traballan na nosa Construtora! E logo que se están lucrando tódolos tendeiros, ¡coas economías de escala!

-Nunca mellor verdade dixeches, que escalas, ou escadas, ou esqueiras, ¡as que queiras! Unhas poucas van: ¡tantísimas casas, e todas sen ascensor, que xa parece un capricho dos teus, outro, e van cen!

-Manoliño, non, que tampouco é así: Economía de escala quere dicir que os tendeiros despachan ás dúas mans, entre o consumo dos obreiros e mailo subsidio dos vellos; amén deses pseudo incapacitados que nos inventamos, ti e mais eu, man a man co Lucas.

-Oes, agora que o nomeas: ¡Ao Médico do Axuntamento nin o invitamos nin lle fixemos un regalo; ese é capaz de receitarnos estricnina!

-Déixao así, que xunta abondo coas oportunidades que lle din. Volvamos ao Informe, que agora vén a Industria…

-¡A Industria tamén é nosa, absolutamente toda…, con iso das urbanizacións! ¿Que máis industria queres, fabricando en serie, case que con exclusiva, casa tras casa?

-En parte, si, pero con este Informe, para ilustralo, mandas unha foto desas da gasolineira do Xaquín, nun día de colas. Manuel, vouche redactar uns comentarios explicando o incremento dos transportes motorizados, esa flota dos tractores e dos camións de obra…, ¡pero sen aclarar que lles veñen, a feito, de Zamora, de segunda man! Engadirei que estás a promocionar talleres mecánicos, un ferreiro de aguza-los picos, dous servizos de lavacoches… ¡Empresas importantes, todas elas, pero que moi importantes, todas, que todas fomentan o turismo, maiormente o interior, ese turismo dos dancings!

-Moita verdade non é, que a maioría dos turismos son dos emigrantes, e para iso, de segunda man! Aparecen coma o Guadiana, e desaparecen tan pronto nos pagan, a nós! Mellor dito, tan pronto como nos entregan ese resgardo do seu ingreso en Suíza, alén das fronteiras. Estes condenados, ao leva-las súas mulleres, de facto, como ti dis, están rebaixando a poboación, pero…, non se lles pode prohibir!

-Non lles collas rancor, Manolón, que tamén, de paso, reciben un piso, xeralmente intanxible, que nolos mercan antes de facelos, con plano ou sen el, pero coa ilusión de quedarse, de retornar, eles, aquí, de vellos, coa familia reconstruída, emulándote como rendeiros, que tal queren chegar a ser. ¡Pobres ananos, pobres ilusos!

-Aurelio, ata non sei se pecaremos de invisos, que algún deses tivo que vendernos as súas leiras para paga-la entrada. Chacho, eses emigrantes non escarmentan…, nin co que lles pasou aos cubanos!

-Manoliño da Manteiga, non te derretas. Lémbrate do dito: ¡Auga que non vas beber…!

-Xa o sei, xa; ¡deixala correr! ¿Non é así?

-¡Iso; que deixen aos nenos no hospicio, e despois que corran, que gañen divisas, que rebenten traballando, por Europa arriba, con dúas quendas ao día…, con tal de que aforren e nos compren! Nos, no entrementres, volvemos aos tempos aqueles dos señoríos feudais, acaparando terras, terras e solares, co noso remanente en Suíza, nunha conta de oito ceros, pero moi decente, iso si, de tres letras, cando que hai outras que son de catro…! ¿Manolón, non é fantástico? ¡Imos por diante de Deus! -Apostilou, borracho de soberbia; tanta, que ata ao brutiño do Salmonte lle deron cambras de escoitarlle unha blasfemia dese calibre.

-Oes, diso da auga…; o outro día dixéchesme non sei qué ao respecto…

-¿Que che dixen qué? ¡Moitísimo, home, moitísimo! Coa auga temos que facer un río…, de bágoas, por diante do Ministerio, ¡a ver se nos subvencionan unha traída que abonde para catorce ou quince mil vivendas! Querido amigo, considera que, con tal de que quede un grolo para a nosa piscina, o resto hai que canalizárllelo ás nosas urbanizacións, ás presentes e ás futuras. Isto noso é imparable, que estamos volvendo ao feudalismo máis atroz: ¡a terceira parte de Churiz, túa!

-Aurelio, o que ti mandes, pero…, ¿non secarán eses prados dos nosos veciños, eses da nosa rega, desta de Churiz, tan verdes que eran; que eran e que aínda son?

-¡Parece mentira que sexas Perito! Os prados en Galicia regan co que lles cae de arriba; e se lles secan, que fagan pozos, mesmo de barrena, que así montamos, nós, outra industria, outra, creando, da nada, outro choio! Esa auga do río fai falta nos retretes, nos retretes e nos baños, para que laven as guedellas estes carneiros de Churiz, que ata cheiran a…, ao que son!

-Aurelio, mira que te pasas; ¡non me gusta que lles digas picardías aos meus vasalos! -Medio se repuxo Manuel.

-¿Cando me oíches unha palabra fea, fea ou inexacta? -Defendeuse aquel inefable, aquel impredicible Aurelio.

-Feas, o que é feas, se cadra, non, que as teño oído, e dito, peores, pero o que é arrevesadas, e malignas…, ¡diso, chacho…!

Terminaron de redactar aqueles Informes no silencio máis completo por parte do Manuel, que se limitou a responder con un si ou un non, pero case que sempre con síes, do pánico que lle estaba entrando cos remontes daquel Secretario, tan sapiente e tan altivo que logo parecía un trono, por encima de tódalas cabezas, ¡Salmonte incluído!

Manolón, a pesares da súa avaricia, da conxénita e da estimulada polos seus adláteres, Aurelio e Mabel, houbéselle dado ao Cura da Parroquia a metade daquel fortunón, acumulado en tres aniños de nada, en troques dunha absolución xeral que o aliviase de certos escrúpulos que empezaban a desazonalo, pero, ¿e se Aurelio chegaba a notar a súa debilidade, aqueles remorsos, aqueles pensamentos febles…? ¡Tívolle medo, tanto ou máis do que lle tiña ao propio Gobernador!

Aló arriba, Frei Marcos, naquela revisión anímica, non saía do seu pasmo:

-¡Que malditos son, e ao que chegaron! Borrachos de soberbia, -comentoulles aos Fisgas, -o pecado máis aborrecido no Ceo, despois do orixinal por suposto, e acaban de pingala con esa recorrencia ao terrible verbo ter, ter, ter… ¡Que os coma o diaño, que lles sobra avaricia, e luxuria, e gula, e soberbia, e tiranía…; tódalas aberracións posibles nunha Ditadura, ou fóra dela, pero en grado sumo, que ese Pazo do Salmonte máis ben parece unha escola satánica!

Desde logo, se eu mandase un tanto así, daquela ían ao inferno, de cabeza, todos, todos xuntos, sen pasaporte de saída, que son capaces de falsificalos, pero esa é a única falsidade que non lles vimos facer, así que mellor será non darlles ideas, que a esa xentuza fáltanlles ideais pero sóbralles imaxinación… Ideas podres, corruptas, dexenerativas… ¡Ventosidades, en definitiva!

…

-XVII-

Novela satírica
de
Gómez Vilabella

-o0o-

-…
-¡Ah, es ti; ola! ¿Que fas por aquí, a estas horas, que aínda non deron as doce nese campanario; caíches da cama, ou botáronte dela?
-¡Meu Secretario, o que ten ansias non durme!
-Sara, por favor, déixanos. Despois seguiremos con este asunto, que me vou dedicar ao señor Alcalde, tal e como se merece!

-…
-¿Manuel, ocorre algo? ¡Nin folguexas!
-¿Ocorrer, qué pode ocorrer? ¡Cando non me deu un infarto, onte, coa sorpresa de trasladar o cemiterio, é que estou vacinado, para toda clase de apuros!
-¡O que é apuros…; dirás, cartos, de tantos que che meto na taleiga! ¿Manoliño, en cantas contas, ou taleigas, tes a túa firma recoñecida?
-¡Cómame nunca o diaño, diso é do único que non hai queixa! Oes, agora que o dis, que son moitos, que estamos chamando a atención…, que imos por diante de moitas empresas, incluso das estatais! Hai que levar eses cartos a Suíza, sen demora, antes hoxe que mañá, pero o caso é cómo facerlles pasa-la fronteira, que con tantas vivendas, todas vendidas ao estraperlo, moito por riba da súa Cualificación…, imos chama-la atención dos mandamáis, deses que mandan aló por riba!
Pero o Secretario non compartía aqueles temores, aqueles escrúpulos, en absoluto:
-Da nosa fortuna, da emerxente, tranqui, que a temos ben abeirada. En canto aos depósitos suízos, contas numeradas e todo iso, estou argallando un procedemento infalible, unha estrutura financeira, de mallas duplas, a base de sociedades interpostas, instrumentais que se di. Poñerémola en práctica no próximo verán, ¡in person, sen maletas! Ti, de momento, ¡descanso, ar! Pero, ¿levantácheste antes das doce para falarme diso, simplemente diso? ¡Non é propio de ti, un fidalgo!
-Non, ho; o caso é que como agora vas pouco pola casa…
-Manoliño, non mo tomes a mal; xa che dixen que o fago para non dar ocasión de comentarios, para garda-la honra da túa Mabel; ¡e con ela, de paso, a túa!
-Ai, ho, por iso non o fagas, que carece de importancia, que se non a critican contigo, con outros o teñen feito, e seguirano facendo, por días de vida, da envexa que me teñen porque casei cunha muller de órdago; unha artista, unha muller que sabe de contas, que sabe falar, que ten iso que chaman mexapil, (sex appeal); sabe presentarse…; ¡chacho, nin que fose madrileña!
-¡Niso douche a razón: unha muller de órdago! Pero as calumnias requiren o seu tratamento…; ¿non viches o prezo que lle fixen pagar ao Xaquín? ¡Non polas súas ideas comunistas, que me río delas, senón por darlle pábulo ao cirio da maledicencia!
-Agora que o mencionas, aínda non che preguntei cómo conseguiches que o botasen dese Banco, en tres meses!
-¡Fácil! Aprendino en Madrid, fixándome naqueles globos do Observatorio: Os que se inflan demasiado, estoupan…, antes de subir! Para maior documentación, teño un libro que trata das Leis de Peter…
-¡Claro, avantaxes dos Letrados, tantas leis no voso caletre! ¿E logo…, cómo fixeches para estoura-lo Xaquín? ¡Non se falaba doutra cousa, aí, no Café do Cubano!
-Recordarás que desde que se viu forte, talmente un desagradecido das cousas que lle conseguín, deu en calumniar á Mabel: que se o Boticario da Rúa Travesa alternaba comigo nas visitas…; ¡chismes!
-Ben cho sei, que se me chibou un Garda, que me dixo que no despacho dese Director dicían…; ¡boh, porcalladas, cousas incertas, sen fundamento, imposibles, co atendida que a teño eu do embigo para abaixo, tódolos días dálle que dálle ao pandeiro, que xa preciso outras vacacións, que con aquelas de Madrid non me fatigo tanto, que me axudan a leva-lo paso, pero o que é a miña, coma quen abala nunha pedra!
Aurelio sabía que non, que non era así, que aquela pasividade só lla dedicaba ao seu Manuel, de aborrecido que o tiña, pero aquel Secretario non daba leccións de balde, e logo que sabía garda-los secretos! Saíuse de perfil:
-Manuel, diso das lerias, ¡que che vou dicir! Os homes públicos…; quere dicirse, para que non penses mal, estes que traballamos de cara ao público, temos estes gaxes; ¡ora ben, tratándose dunha muller, a cousa cambia!
-¿Como foi iso do Xaquín, ou é secreto sumarial? -Insistiu.
-¿O que? -Aurelio fíxose de rogar, coa intención de quitarlle importancia ao incidente.
-¡Chacho, a dimisión…, nese Banco!
-Cousa de nada: ¡pecheille os beizos e mailo nariz, cun narigón que é infalible! Abondoume con mostrarlles aos clientes, aos v.i.p., unha foto daquelas que conseguín na Comisaría, da Brigada Social, onde retrataron ao Xaquín xunto con outros comunistas implicados na sabotaxe de varias industrias, naquela folga de marras, aquela que tanto nos preocupou; ¡a folga, digo!
-¿Chegou con iso, cunha foto? ¡Nin que estivese en coiros! -Manuel sempre admirado e asombrado dos milagres do seu Secretario.
-Eles fixeron o resto correndo a novidade. ¿Ti cres que un paisaniño dos desta bisbarra marcadamente agrícola, con tal de que teña dúas marelas, lle leva os aforros do Subsidio, catro pesetiñas, a un Director con antecedentes policiais, ficha de subversivo, etcétera? A nova propagouse, de seguida, tal que unha peste, así que, en menos de dous meses, tan só lle quedaba á Sucursal unha conta, ¡unha!, a do Concello; ¡á parte da túa e da miña! ¿Viches algo máis eficaz?
Aqueles inspectores, eses que viñeron para certificar a súa desfeita, caéronse un día por aquí, para que lles explicase iso de que sobrevivise a conta do Axuntamento; e daquela tiven que mostrarlles a foto, se ben puntualizando que ma deron despois da miña proposta, da miña recomendación; ¡tal foi, que me sorprendeu, tamén a min, a posteriori! Engadinlles que a miña lealdade co seu Banco cumpriuse á perfección, como se demostraba no feito de que non lles desgastamos as contas. Onte presentáronme ao novo Director, un tipo excelente que nos vai pagar extratipos, ¡sen firmarlle os xustificantes, e sen retención fiscal! Este país é máis facilón cás mulatas; ¡sabendo sobar, por suposto, que aquí, o que non dá pelotazos, é que non ten pelotas!
-¡Cómame nunca o diaño, fixéchela boa! ¿Iso é ao que chamas enxeñería financeira? ¡Este Aurelio, canto sabe; ti, no Goberno…! Oes, esas Leis, esas do Peter, ¿están no Código? Nunca tal oín, e mira que levo tido preitos, maiormente cos colonos; ¡tanta larganza, en sete parroquias!
-Non; esas…, esas leis, sonche doutra natureza. Non veñen no Código, pero ti non te preocupes, que téndome a min, de amigo, de socio, de Asesor, de Secretario…, contra ti, nada, en absoluto!
-Estamos aquí, coma dúas comadres, fala que te falarás de miudezas, e aínda non me dixeches a causa desa madruga túa, tan…, insólita!
-¡Cala, ho, que esta noite non pegámo-lo ollo!
Litis fixo que se escandalizaba:
-¿Tan áxil, aos teus anos? Igual tes razón, que en vez de faltarlle asistencia…, sóbralle!
-¡Recoño, mira que es mal pensado! Non, ho, foi outra cousa: Estivemos matinando na cantidade de pisos que poden saír deses solares de tras do cemiterio vello, que esa é a parte boa, pero está o risco de que o Gobernador se vai alarmar, que non nos quere expertos…; ¡aos alcaldes, me refiro! Mira que se perdo a vara, agora que me encargaches esoutra, ¡coa empuñadura de ouro, e cunha coroa condal! ¿Como dixeches? ¡Ah, si, unha coroa en Xefe! Se lla teño que ceder ao Médico, ao tal Lucas, daquela canto non se rirá ese coñón! Di a Mabel non sei qué que lle pasa coa intuición, que sería cousa de que vexas a forma de asociar ao Xefe Provincial.
-¿Ao Xefe, ao Provincial? ¡Dille á Mabel que non se pase!
-Si, ho; a súa muller enténdese de carajo coa miña, pero todo nos fará falla se este escándalo da multiplicación dos solares chega a estoupar. Lémbrate do que di o Bieito, iso de que se escandalizaron aqueles fariseos ao ve-la multiplicación de Cristo. Falarán destas promocións, das nosas, milleiros de vivendas, ata no Sáhara, que ti quixeches domiciliar no Aaiún a últimas das nosas sociedades; quero dicir, as fantasmais, esas que lles chamas instrumentais; ¡e daquela, como ese Palacio do Pardo pilla de camiño para África…!
Aurelio nin se detivo a consideralo; fixo unha moca de aburrimento:
-Manuel, non insistas, que estou farto das túas versatilidades: iso do estouro é máis difícil do que foi engana-lo Cura. Asociado, non, que o noso triángulo é perfecto, rotundamente equilátero, ¡igual có da Masonería! De comprometer ao teu Xefe en algo forte, nunha boa carnada…; ¡si, pode estudarse!
A Salmonte íaselle un temor e víñalle outro, mesturándoselle a fame coas ganas de comer:
-Mira que se conservásemos a Chousa do Escribán, alí era bo sitio, altiño, con boas vistas, axeitado para facerlles un chalé…; ¡pero ti opinaches que é máis estable un cemiterio novo do que un Gobernador vello…!
-Sen dúbida, pero ademais de estable dixen rentable, rendible. O que estou pensando é que aí mesmo, detrás do Campo da Feira, hai un bosque de caducifolias, tan pecho e tan abeirado que tal parece un parque natural… ¡Pode estudarse!
-¡A modo, Secretario, que unha cousa é regalar a miña chousa, converter en nichos eses carballos, e outra dispoñer desas fanegas, corenta, que son propiedade do Concello, xa mesmo desde que naceu, daquela que os burgueses se liberaron do castelo…; ¡do meu castelo! Dándolle iso ao Gobernador, se cadra igual me deixa seguir coa vara, pero algún veciño que sei eu…, esfólame! Aquí haichos de tódalas ideas; ¡laudos, que di o Crego, pero, quen máis quen menos, turra!
-Alcalde, que non se trata de doar patrimonio do Concello senón de facer parcelas, e despois vendelas, baratiñas, ¡aos amigos! Con tal de que demostren non ser residentes en Churiz, que os censados, moitos e deles, xa teñen leiras de seu.
Manuel albiscou unha nova especulación, outra argallada secretarial:
-¿Iso que chaman promoción turística, non si?
-¡Máis ou menos, Manuel; máis ou menos! Fariámolo coa capa de fomentar o desenrolo, de atraer inversores, mais, para nós, en realidade de verdade, do que se trata é de facer amigos…; ¡cousas que están de moda!
-¿Igual que un Polo Industrial, un Desenrolo deses, deses do Generalísimo…?
-Manuel, chámalle xe, que por aquí, nesta reserva dos eunucos, de momento non distinguen un boi dun touro, e iso que son labregos!
-¡Chacho, podería valer; pero, pero…, se lle ofreces unha parcela ao Xefe Provincial, daquela será peor, que o terás á contra…, polo embarque de que a teña que construír, que ata se pode sentir estafado!
-Querido Manuel, sempre pos o carro diante dos bois. Aínda che estou predicando: podemos face-la promoción dese verxel como cando libraban aos quintos, que de entre as solicitudes seleccionamos unha bóla, unha de cada cinco, que de aí vén ese nome de quinto: ¡ao que lle toque branca, parcela gratis!
Salmonte rascouse tras da orella que era un dos seus tics máis arraigados:
-¡Non sei, non sei; esas rifas habería que facelas por ante Notario…! ¿Ti es o legal?
-Si, por suposto que si, ¡tan legal que son! Coñezo un Notario que perdeu algo de vista…, por culpa da diabete! Se facemos ese sorteo para o mes que vén, que se vai de vacacións o noso, o de Churiz, e daquela traemos outro, ese cegato, ese pitoñoso… Ramonciño, teu compadre, que lle cante as bólas; todas, as brancas e mailas negras, pero do xeito que nos conveña, ¡que xa lle daremos un premio, deses de consolación!
-¡De ben mirado…, se non as mira ese fedatario…!
-Ao Notario xa lle metín algún que outro calabrote; o caso é que se vai resistindo en espera da xubilación, pero cónstame que xa non distingue eses numeriños das bólas, ¡se llas amosamos de lonxe! Por parte, el é, de seu, tan natural, tan inocente, coma un franciscano. ¡Unha cobaia!
-Oes, ¿e se alguén pide as bólas extraídas, tal que para comprobalas?
-Manoliño, que ti, coa túa intelixencia, ves menos, bastante menos, có Notario dos ollos lagañosos; pero, home, hai que descorrer…, ¡polo menos de cando en vez! Ese número será correcto, que o truco non estará en ler mal, senón en que cando Ramón, ¡ese gran metedor que é Ramón!, meta a man no saco, que por algo se di insacular, daquela o teu compadre meteráa, ¡con profiláctico! Quere dicirse, coa branca xa no puño, que se quedou con ela, apreixada, ao insacular as outras. ¡Mesmo coma os pícaros cando xogan ás guilindrainas! Xa lle ensinarei a face-los escamoteos…
¿É que nunca lles fixeches trampas aos teus compañeiros? ¿Non; e mais chegaches a Alcalde? ¡Desde logo, qué forza teñen os apelidos, que a ti puxéronchas coma ao Filipe II! Das seguintes, das outras, pouco nos importa; ¡que lle toquen a quen sexa! Como ese Notario non ve nin ao curto, daquela non verá a entrada, que da saída terá que dar fe; ¡farémoslla dar, máis ben!
-¡Recoño! A ver se o entendín: ¿Esa petición, esa papeleta, esa do terreo gratuíto, irá numerada co número escamoteado, para a Gobernadora?
-Manoliño, non é así, pero ti descoida, que os detalles, as técnicas, son cousa do Técnico, do Secretario. ¡Servidor! Ti lémbrate de que es Aladino…
Aquel Alcalde xa non as tiña todas consigo:
-¡Non sei que dicirche; paréceme arriscado, e van tantas, tantas…!
-¡Que va; é unha cousa experimentada, que xa se facía antes da guerra, que meu pai téno feito coa criada; iso, e máis tamén…, polo que me teñen contado, que os teus serían condes pero os meus foron viláns, afeitos a embroma-lo señor! Pero os testaferros de hoxe en día teñen outra preparación, outra categoría, que por iso hai que face-los escamoteos con máis habilidade.
Neste caso, a solicitude que resultará premiada coa primeira das parcelas, coa de regalo, irá a nome dunha señora do Asilo, da que casualmente eu teño poderes; ¡plenos, incluso para actos dispositivos! A operación retro, a seguinte, consistirá nunha compravenda normal, na que as partes declaremos que o prezo xa foi entregado, ¡en efectivo! ¿Compradora? Por suposto que o será esa amiga de Mabel, a señora do Gobernador, que soubo desta urbanización plantificada no medio dun parque natural impresionante, e por iso opta á construción dun chalé, cerca da súa amiga queridísima, nunha Vila próspera e suxestiva, ¡nesta de Churiz!
Como ves, meu Manolón, encima diso, encima de traela ao rego, será un honor para o teu…, ¡cuasi condado! A ciencia política adiantouche moitísimo desde aqueles anos, inxenuamente iniciáticos, do señor Maquiavelo.
O Alcalde, un pasmón pasmado, fervente adorador de tódolos becerros con tal de que fosen de ouro:
-¿Maqui qué, ho? ¡Nunca tal nome oín! ¿Quen foi ese tío; acaso un maquis, un republicano daqueles que fuxiron no 39? ¡Cómate o demo, cánto sabes, e a cánta xente coñeces, por arriba e por abaixo, dentro e fóra deste país…, e todo iso con tan poucos anos…!
-Era un italiano; eu coñecino…, ¡polas súas obras, como di o Bieito!
-¿Un italiano? Sería daqueles que fuxiron de Guadalajara…; ¡daquela, cando eu era Alférez Provisional, dos de Intendencia, que éramos os enchufados!
-Acouga, Manuel, e non desbarres, que nin Gua-da-la-jara nin Gua-da-la-jarra. A Secretaría e maila Cultura son cousa miña, especialidade miña; ti tes abondo coa vara e coa fidalguía. ¡Non sexas envexo, e déixanos algo aos plebeos!
-¡Xa coidaba eu que tiveches bos mestres, teu pai incluído! Pero volvamos ao da chanchullada… ¿Como é? ¡Iso, insaculatoria! No que entendo, para a doazón desa parcela váleme ese truco, pero o malo é que despois diso, despois desa esmola, metémo-lo Gobernador en gastos, polo menos no compromiso de ter que construír, e igual non lle resulta oportuno, que vai ti a saber cómo andará de cartos, que de seguro non dispón dun Secretario que llos meta na taleiga, así, a mañuzos, ¡cousa que adoita facer o meu!
-Manoliño, Manolón, esperta, que non te dou ensinado: ¿É que non tes, ti, ti mesmo, unha Construtora, propia, e materiais de sobra para facer, e para regalar, unha casa, outra? Sequera é ben doado: Simulamos que che pagou a contrata das obras, e ti fírmaslle ao Gobernador un recibo; ¡si, de cantidade! Polo que respecta aos socios, non serei eu quen se lamente de que o Padre Provincial non nos pague; ¡nin de que lle firmemos un recibo sen contraprestación! Por suposto que irá coa cabeceira dunha das nosas sociedades instrumentais… Os documentos da obra eses si que hai que gardalos…, por se lle temos que devolver algunha chantaxe, no futuro! Chámaselle facer un dossier dos amigos, que aos inimigos xa non se lles dan esas treguas, que se afunden de antemán, aos primeiros síntomas!
Aquilo, esa nova truculencia, convenceu ao Alcalde, ao cento por cen:
-¡Ai, ho, se por min fose, nin as copias! E Mabel, menos, que lles quere moito, moito e ben.
-Iso que dis, alédame, que onde hai cariño hai paz. ¿Non si, meu Conde-Alcalde dos Churiz, do de Arriba e do de Abaixo? Agora que estamos falando de contentar á xente de arriba, á do, ¡Arriba España!, se cadra tamén é ocasión de darlles un chupete aos teus, aos de abaixo.
-¿Refíreste aos Concelleiros? ¡A eses…; a eses patadas no cu, por envexosos!
Así razoaba aquel oligarca.
-¡Digo! Pero, ao práctico: Levamos unha boa racha desde que os deixamos sen titoría, sen ese Xaquín, pero ao menor descoido empezará a destacar algún deles, algún Concelleiro, e daquela, se fan grea, amólannos, que xa se dicía na República que o pobo unido…, ¡nunca sería vencido! Haberá que vacinalos, ¡a tempo!
-Ves ti, nunca tal se me pasou pola chencha, ¡e pode ser! O malo é que son moitos para darlles galanos…, ¡que eses pasaron da idade dos caramelos!
-Manoliño, ¡que pouco calculas! As honras, as honras e mailas latas, son máis baratas cos caramelos; iso téñeno experimentado en moitos lugares, maiormente no Exército. ¿Ti non fuches militar? Podemos empezar por sentalos á mesa…; ¡honores, a cousa máis erótica deste mundo!
Salmonte, sempre a tombos:
-¿Coma ao pobre do Nadal? Iso…, nos tempos daqueles entregos, daqueles condes do Monte Salvo…, pero hoxe non se estila!
Aurelio, nas alturas daquel intelecto seu tan calculador, tan perfectamente diabólico:
-¡Máis ou menos, máis ou menos, pero, de presente, con gravata; todos de gravata! O que non teño en claro, aínda, é a cousa do protocolo, que diso entendes, que vés de familia paciega, escudos, mordomos…!
-¿Ai, ho, por qué non lle consultamos á Mabel, que ela, niso das relacións públicas…? ¡Non sabes o trasfegada que ten á Gobernadora, que xa parecen dúas, dúas desas!
-¿Dúas lesbianas? ¡Non, non pode ser; non o creo!
-Iso non sei o que é; quixen dicir, dúas comadres, dúas cómplices.
Litis, sempre fabricando leas, en serie, en secuencia continua; fileiras delas, enlegadas en restras, montando e desmontando incidentes, afagando e afogando, sucesivamente, alternativamente, segundo conviña aos seus enredos:
-Manoliño, a ti tamén, tamén a ti; aquí, entre nós, fai contigo o que quere; se cadra, ata se pon de riba…, nas ocasións íntimas! ¿Acerto?
O Alcalde cabreouse, bastante, que non puido traga-lo sapo:
-¿Non dis que somos o triángulo perfecto? ¡Daquela non critiques as súas virtudes! Falareille do teu proxecto…; ¡iso si!
-¡Noso, Manuel; noso! Non te esquezas, que por Nadal…, ¡naderías, e cestas á porfía!
-¡Xa! Outra cousa, que teño esa curiosidade: ¿que tal che vai coa sobriña do Cura, coa Sara; escribe ben…, ao ditado? ¿Repica, ou toca a Santos…, iso, co teu badalo?
-Escribe, si, pero esoutro non o fai, nin ben nin mal, que leva o xustillo algo xusto e non pode dobrarse; e logo que, de saias…, ¡máis longas cás do Cura! Terei que deixala para eses santos que din que hai no Ceo, e daquela completar o servizo cunha Pasante, desas de pasar…, de pasar pola pedra!
-Coa Pasante pásao ben, que iso é cousa túa; corre do teu xorne, pero aquí, neste Churiz tan churiceiro, pídocho de favor, non te auxilies demasiado desa Auxiliar, non sexa cousa de que nos parroquée ese Párroco, ¡que mira qué perda si se volve atrás no choio do cemiterio!
-Manuel, ¿tereicho que dicir outra vez? Cando eu meto a man, é que o asunto vale; ¡sen perigo, todo calculado, ao milímetro, pelo a pelo!
-Non te enfades, que xa o sei; mais, en calquera caso, coidado con iso de mete-la man, que non hai beata que non sexa tentadora, que as toucas seica lles dan calorías!
…
Momentos despois, recheados nunhas cadeiras de veludo, mesmo diante dunhas cotas de carballo que lapeaban na cheminea paciega dos Salmonte, o Alcalde e maila súa dona, aquela sandungueira compartida, parolaban deste xeito:
-Iso é o que opina Aurelio, mais, ¿contenta-los Concelleiros, abaixarnos ao nivel dese fato de laúdos? ¡Antes morto que defunto!
-Pois, se tal opina Aurelio, ti, que sempre o chufas, que ata lle chamas Séneca… Porén, de facelo, hai que chercherlle a femme, que do resto…; ¡o resto vai de engado, tal que as restras dos chourizos!
-¿Muller, que dis, qué é iso de quitárlle-la fame? ¡Xa, xa; nin cun boi asado! Ti e mailo Aurelio, en latixos…, ámbolos dous do mesmo número!
-Manuel, o teu Bacharelato, conseguido a base de xamóns…! E logo está esa Peritaxe que che saíu tan… ¡imperita! Para saber, hai que estudar coas monxas, como fixen eu, que así saín de espelida; ¡e de graciosa! Iso teu, aquilo de Pamplona, Valcarces en non sei cantos Ministerios… Quere dicirse, para que o entendas, que de portas a dentro, nesta casa, o Alcalde efectivo son eu, ¡eu mesma! ¡Ai, se estivese casada co Secretario, ou polo menos arrexuntada…; daquela, upa, ámbolos dous ao Ministerio!
-Muller, non farfalles, que en Madrid as cousas conséguense por parentela, e non coas habelencias dun Secretario. Aquí vaivos ben porque dades con esta xente tan pacífica, parvos coma min, que como dixo aquel, na terra dos cegos…!
Mabel, que se en algo se parecía ao Secretario, ademais da súa comunidade de vicios, era en estar facendo unha cousa e matinando na outra, na seguinte argallada, na seguinte picardía, angustiados polo seu proveito ilimitado, excluínte, e dispostos a compartir tan só cando algo lles trouxese réditos, xuros progresivos:
-Ti, que nunca te informas de nada, ¿sabes se tódolos Concelleiros están casados?
Manuel non se inmutou; estaba curtido, afeito aos desaires domésticos:
-Si, todos; ou non, que minto: un deles anda niso, pero aínda non lle saíron as proclamas.
-Ben; pois, sendo así, ese pode leva-la noiva, e despois de cheos…, ¡que se adestren, que lle ensine a meter goles!
-¡Tamén ti! ¿Onde os van meter, se están solteiros?
-¿Onde vai ser? ¡Despois da cea, esa que imos facer, xuntos, que non quere dicir revoltos! Pero lonxe, nun hostal, celebrando con eles esta harmonía, este Axuntamento noso, tan desconxuntado, no que todos xuntos pintan menos cós leigos dun mosteiro, pero…, hai que aluspalos un chisco, ilusionalos, para que sigan dándolle á palma, na claque do noso teatro!
-¿Para cear…? ¡Para iso, aquí mesmo, no comedor grande! Pedimos que nola sirvan do Restaurante da Xosefa; e ti sacas os teus manteis de liño, aqueles que che regalaron os Concelleiros da pasada, os da outra, coa vaixela antiga, con esa de Sargadelos…
Mabel mirouno cunha ollada cargada de desprezo:
-¡Merluzo, máis que merluzo! Unha cea de compadreo coma esa ten que ser pecadenta; lonxe, canto máis, mellor, onde non nos coñezan; con orquestra e con animadora, e todos ben vestidos. Non se lles esquecerá aos túzaros eses, aos Concelleiros, se lles regalas un xogo de…, ¡dunha cousa calquera! Para as mulleres, ao fino; e para os homes o mellor é darlles unha pluma, a xogo cun bolígrafo, deses dourados; ¡unha cousa fardona!
-Muller, iso da estilográfica está ben, que a poden levar de adorno, no peto, mais, un bolígrafo, e a maiores, dos caros…, para qué?
-¡Pasmón: o bolígrafo é para que che sigan firmando, con boa tinta, con tinta continua, canto che redacte o noso Séneca!
-O que é falar por falar non custa cartos, pero, esoutro…; ¡ponlle medio piso, ou máis!
Ríuselle, a cachón:
-¡Paspán, dúas veces paspán! Esa cea, eses galanos, tódolos gastos inherentes, sonche cultura, ¡Cultura Municipal! ¿Nin iso entendes? Por ende, terán que ir ao capítulo de Cultura deste Concello, ¡como está mandado! ¿Ou logo cómo é; como pode haber cultura sen bolígrafos? Anda, vai para xunto do Aurelio e dálle instrucións, que restan poucos días deste ano para facer os preparativos dese encarte.
-Agora que falas do meu Secretario, -subliñou o posesivo, -o caso é que non ten muller, efectiva, para…, para levala á cea, xa que imos de matrimonios!
-Si que a ten; mira, que leve esa aliada, esa sobriña do Crego, a ver se consigue anaturala…, con canela!
-¡Non o vexo posible, que esa Sara é unha coitada, case unha virxe!
-Daquela…, que non vaia Aurelio!
-¡Ti toleas; sen Secretario non hai Concello!
-Para iso teño unha receita, definitiva.
-¿Cal? ¡Dio dunha vez!
-Séntome eu no medio de volos dous; e xa que me critican, tápolles a lingua, que ao verme con naturalidade, así, no medio, sen quentarme pouco nin moito, ¡daquela deixarán de confundir a amizade coa mancebía!
-¡Era o que nos faltaba, darlle mecha á pólvora, volver aos contos!
Mabel, en efecto, tiña receitas, alegacións, para tódolos sensos:
-Se non vai a sobriña, que leve ao Cura, coas saias longas, co seu traxe talar, que daquela igual se emociona, e lle mete man…, ao Párroco!
-¡Ti es unha sacrílega, e logo que os Curas estanas quitando; cousas do Concilio! Pero o que é a don Benito…, a ese non hai Concilio que o ispa!
-Manuel, se léva-lo Crego…; ¡ben, vale! Sérvenos para bendici-la mesa, que dese xeito resulta un ágape de fraternidade; bendito, tal que as nosas obras…, e mais son de estraperlo!
Manuel, acurralado, optou polas caricias e fixo que lle tiraba da saia á Mabel:
-¿Sabes que che digo? Que este Secretario é a miña man dereita, e ti a esquerda, pero non llo direi, nunca dos xamais…, por se empezades a rezar diante miña, man sobre man!
Mabel, recompoñendo na saia e arremedando os andares monxís daquelas sobriñas do Cura ás que lles collera xenreira desde que se achegaron ao Aurelio:
-¡Bobo; mira que ter celos, con catro fillos que che parín, e unha ración de babas túas, ao día…! ¿Que máis pode querer un velloufas coma ti, cos dentes forrados en ouro?
…
A cinta cortouse naquel intre ao ausentarse Manuel, supostamente en busca do seu Secretario; na seguinte volvemos a atoparnos na penumbra sinistra da Secretaría: pouca luz, bastantes cartafoles e un cheiro apestoso, de tanta picaresca neles contida!
-Don Aurelio, que o chaman pola tres, pero non quixo deixa-lo seu nome; o de aló di que é persoal.
-¿Home ou muller? Se é muller, daquela, Sariña preciosa, dille que é tarde, que non estou dispoñible, que estou en corentena, facendo méritos para que me queira unha tal…; esta que teño diante, tan churrusqueira, pero, inexpugnable, ¡máis có castelo dos Saltamontes, digo, dos Salmonte!
-Don Aurelio, déixese de bromas, que vostede non para de provocarme; tanto, que xa parece un acoso sexual, deses que din que fan os xefes, algúns, e con iso perde a graza. ¡Por nada deste mundo quixera ter que darlle as queixas ao meu tío! Como é unha voz de home, ¿que lle digo?
-Dálle o número deste teléfono, do verde, do directo; e que chame dentro dunha hora, que a tal momento, de presente, prefiro falar contigo…, por moito que ladres!
-Mire, se vostede se pon así, daquela pásolla sen anunciar, así sexa o propio Gobernador!
-Encantiño, non te enfades; faino así, e volve pronto, que temos que redacta-la orde de vacina-los cans…, por asociación de ideas!
-…
-¿Don Aurelio, torna ás andadas? ¡Déixese de beliscos e de rolos patateiros, e dígame dunha vez o que poñemos aquí, neste Bando dos cans!
Aurelio, coa súa teima centrada naquel asedio permanente:
-Sariña, é certo que estou preparando oposicións á túa man, pero, nin me dás a túa, nin queres a miña; nesta disxuntiva será cousa de pedirlle unha recomenda ao señor Cura, teu padriño.
Sara calculou que se chegasen a unha tregua, a un adiamento, no ínterim igual se desanimaba aquel insistente:
-Don Aurelio, escoite, que lle falo en serio: Pórtese ben e déixeme un ano de reflexión, de adaptación; despois diso…; ¡xa veremos! ¡Non lle prometo nada, pero cabe nos posibles!
Aquel pícaro, por picardías tiña que saír, que era o seu, ou deixaba de ser quen era:
-¡Oh, qué ben; pois, nese caso, só me faltan dúas semanas, dúas, por este calendario, que xa estamos en Nadal!
-¡Este home é tan ocorrente que atopa saídas para todo! O meu ano élle completo, pero o seu, ao parecer, consiste en cambia-la folla. ¿Non me dixo que lle tiña que ensinar? A miña lección será esta: Se en todo un ano, nos doce meses, en vez de picardías e de acosos se dedica a facer ben á xente deste lugar, do meu, que é o seu adoptivo, daquela a súa proposta pode cambiar de Norte. Para o caso, acórdese do Tenorio, que lle bastou un minuto de atrición!
-¡Aquelas monxas, as do teu colexio, qué ben te ensinaron! Un minuto…; si, en efecto, que así lle acaeceu ao don Juan; pero ti abusas: ¡un ano…!
-Don Aurelio, deixémonos de trécolas, que don Juan presumía coa boca do que acaso non facía coa entreperna, pero a súa alma, a súa, esa si, esa coido que está enferma, que vostede fainas ao calado!
Litis simulou reconcentrarse:
-Sariña, apunta a primeira destas promesas: ¡Ven comigo a esa cea, á que vai dar Manuel, que será con damas; unha cea para min de ensaio, para comportarme con galanura e con seriedade; contigo preto, cerquiña de min, xurándoche que farémo-la próxima coas nosas alianzas no seu sitio; e eu, daquela, para entón, perfectamente santificado! ¡Prométocho!
Sara vacilou, insegura daquela decisión:
-Non, xa lle dixen que mellor, non, que eu, de noite, no seu coche…; ¡Deus me libre de tal, que as ocasións fan ao home ladrón!
-¡Iso arránxase; ti vas no de Mabel!
-Tampouco, que eu non lle adorno a mesa a ninguén. Se aínda fosen Ramón e maila súa dona, daquela, pase, pero, levarme a min, á Auxiliar, con menos categoría có Ramón, para que vostede non teña que sentarse só, ou arrodeado das mulleres dos outros, das do próximo, tal que dona Mabel…? Mire, ben pensado, iso das cheas frívolas…, non entra no meu Credo!
Litis fixo o aceno de tirarlle un bico coa punta dos dedos:
-¡Que ceo de muller, cánto te admiro…; por tantas cousas, que nin sei enumeralas! Está ben, Sara; de presente, ti gañas: virás connosco, con toda a Plana Maior, que levaremos ao Ramonciño; ¡e para que a cousa teña graza, que leve á súa Engracia!
A Aliada rendeuse, ¡por fin! Daquela foron todos de cea, axuntados e rexuntados, que non revoltos, ¡a come-las perdices, á conta do Concello, nun daqueles mesóns da estrada de Madrid…! ¿En canto á factura…? ¡Xa levaron os cartos dela no propio peto do propio Alcalde…, vía Ramonciño, que os apuntou, coa mellor das caligrafías, nos libros oficiais! E de concepto, o acostumado para estes casos: ¡Víveres distribuídos á Beneficencia local, segundo relación e xustificantes que pasan ao Arquivo deste Concello!
…

¿Pódese pasar?

-XVI-

Novela satírica

de

Gómez Vilabella

-o0o-

A terceira das testemuñas

Nesta filmación celestial, como tódalas demais, retrospectiva, aparece, de novo, o despacho da Secretaría de Churiz. Os dossiers multiplicáranse en tal volume que aquilo xa parecía o Archivo Histórico Nacional, evidencia de que seguía habendo moita actividade; mala, pero moita. Aquí amosa o noso Salmonte embutido nunha zamarra coas lapelas da pel dun raposo, así que, entre a súa humanidade, aquela zamarra e maila carteira dos documentos, case atascou a porta da Secretaría.

-¡Ah, ola Alcalde; logo pareces un Ministro! –Litis cada vez máis bromista, medrado cos seus éxitos, un torto malicioso no país dos cegos, xogando ao gato con aquel socio de cobertura, omnipresente: No Axuntamento, na Construtora, nas cacicadas…; ¡e por se isto fose pouco, naqueles amores compartidos!

-¡Ola, Aurelio! ¿Lémbraste do que me dixeches nunha ocasión, que eu, con termar da vara, xa facía abondo? ¡Pois aquí me tes, termando da vara, pero tamén destes partacolos!

-Xa o vexo, xa; e niso estou, que non mandei que che levasen a firma á túa casa.

-¿Este palleiro…? Non, que non é do Concello; isto son facturas; ¡facturas, e non sei qué máis! Cousas da Urbanizadora, que Mabel está encamada, inapetente, e cunhas décimas, así que me deu estes papeis para que os revises, ti mesmo, que seica corren présa, ¡que o dixo o noso Xerente!

-¡Oh! ¿E de qué está enferma? Eu tiven consultas, a mazo, onte e hoxe, ¡que por iso vos descoidei! -Disimulou.

-Non che sei; ela non se queixa, pero…, ¡tampouco quere falar, e iso desde o outro día…! ¿Cando foi? Ese día no que subiu á Capital por culpa da venda desas casas, desas malditas casas que foron de seu tío… Coido que debeu papar algo que estivese en malas condicións… Non sei, se cadra unha cousa fría, ou requentada, ¡algo que lle sentou mal! Ela, miña pobre, tan delicadiña, tan tenra…; e logo aquel día tan desapracible, tan tarde que volveu…, ¡ás tantas da noite!

En efecto, así fora: Aquel contratempo nas carballeiras da estrada, o chan mollado, o coche do Secretario, que lles patinou cen veces para sacalo daquelas pichocas do batoco, coa Mabeliña trás das rodas, dándolle cheda, enzoufada co xabre que ciscaban ao patinar na gabia… Pero o zorro do Litis fíxose de novas co seu socio, co Salmonte; ¡alleo ao incidente, balóns fóra!

-Si, será, se cadra. Todo pode ser, calquera cousa, que neses restaurantes, a for de caros, é onde máis comida sobra; e despois, como ben dis, recíclana… ¡Acaso unha gastroenterite…! ¿Non a visitou o Médico, ese Lucas? Máis que nada para tranquilizala, que o que é ese Galeno…, ¡ese non cura nin as súas cogorzas, que as ten crónicas!

-Pois, non, non; ela di que é cousa de mulleres, ansiedades súas, que se lle anticipou, pero que non precisa do Matasáns. Diso da comida, agora que o dis…; ¡pode, pode ser! Tivo pesadelos estas noites, arreo, que a martirizaron; esta mesma, hoxe, espertouse a berros, tremendo; e tanto me impresionou, que non esquecín palabra de canto dixo: ¡Non, a min non; por favor vos pido que me deixedes libre, que teño as cachas brandiñas, e mancádesme, moito!

Eu pregunteille qué lle pasaba, qué alarma era aquela, iso das cachas, que estaba confundindo o cu coas témporas, que nin que tolease con aquel pesadelo!

-¿Que, qué máis dixo? –Litis, malgré á súa perenne impasibilidade, algo se sobresaltou, polo menos unha migalla.

-Nada, que maldito cousa me dixo; enfurruñouse de tal maneira que ata me deu un couce, fortísimo, nas miñas canelas. ¡Na vida lle volvo a preguntar pola saúde; nin pola saúde, nin polos pesadelos; que teña os que queira!

Aurelio estimou que non debía continuar inquirindo e virou con astucia, cambiando de terzo, en redondo:

-Manuel, disto dos papeis… Mellor déixamos quedar, así como están, nesa carteira, aquí mesmo, e ti volve coa Mabel, ¡por se precisa algo! Ocúpate de coidala, xa que non quere ir ao Médico… E de paso aleda ese cariz, que máis que un Alcalde pareces o Santo Cristo de Goián. Por parte, as molestas deses pisos de Lugo xa remataron, así que agora só tedes que ir ao Notario para firma-las escrituras; ¡iso do teu consentimento marital! ¿Entendes? Do demais, das outras cousas, destas de aquí…, ¡coma sempre!

-¡Ai, ho, grazas; outro favor que che debo, e van mil, que se non fose por ti, que tanto mediaches, estes preitos das casas acaban coa miña muller! ¡Tantas viaxes á Capital! Moito vos quero, aos dous, que sen ti, e sen ela…; ¡o que me axudades, ámbolos dous, iso non se paga con cartos!

-Querido Manuel, non lle deas importancia, que eu só fago o que podo; ¡o que podo, ou o que me deixan; e tamén o que me agrada; nin máis nin menos! Iso non ten mérito, en absoluto, que ti, nas miñas circunstancias, farías outro tanto polo teu Alcalde; ¡polo Alcalde e pola súa muller! Con respecto aos papeis desa carteira, ¿que dis, que están sen revisar, todos?

-Si, ho, e corren présa, que non consigo quitarme de enriba ao Xerente da Construtora, que me preguntou por eles, fai cousa dunha hora. Eu maldito se os entendo, pero ela, Mabeliña, meu sol, ela si, ¡e menos mal! Todo o fai ben, e todo con graza, sen enfadarse, que ata lle gusta loitar cos homes; e con ese Xerente nada menos, que o volve tolo, con ordes e contraordes, que xa non é o primeiro dos tabiques que lle manda tirar, e como fai o que lle manda, coma un tusto…, ¡veña facer e desfacer! Coido que aí deberiamos ter un técnico, tal que un Aparellador…

-¡Si, é certo que o marea, pero sempre con acerto, que ela é un sol! Con este ritmo das obras, ducias de obreiros, simultaneamente…; pero máis que un técnico, que as casas véndense igual, ben feitas ou mal feitas, o que vai ser cousa é de poñerlle outro Contable á Urbanizadora, un tipo idóneo, con preparación, ¡para que auxilie ao Xerente, e por ende, á Mabel!

-Aurelio, atende unha razón, que ese traballo se cadra podía facelo o Auxiliar, o Xaquín, en horas libres, que así, como xa cobra no Concello, con catro cadelas matamos dous pombos, dun tiro, ¡e logo que lle quedaría pouquiño tempo para o seu, para conspirar! ¿Nesta ocasión non dirás que non apunto ben, ao medio da diana? ¿Si, ou non si?

-Non, Manuel, ti apuntas ben, do mellor, sobre todo á entreperna das coristas, pero estoutro non vale, que para iso ao Xaquín sóbralle categoría. Ándolle xestionando un choio, unha cousa boa, axeitada e aséptica, que me prometeron facelo Director desa Sucursal Bancaria que se vai abrir aí adiante, mesmo enfronte do teu pazo. O malo é para min, que me custará moita bile axudarlle a facer clientes, pero xa sabes o dito: ¡a inimigo que foxe, ponte de prata! Non hai nada máis intelixente que ascende-los amigos que saen incordiantes, para…; ¿para qué será, Manuel? ¡Demóstrame que vales o que pesas, que mereces ser Alcalde!

-¡Ai, ho, nunca tal oín; se son incordiantes, pois…, daquela é que non son amigos!

-¡Es un paifoco irredento! Sequera é unha cousa ben simple, totalmente inxel: ¡faise para esnafralos, pero desde arriba, coa suficiente altura! ¿Nin así o entendes, querido cateto?

O outro, amoucado pero submiso, que as ganancias teñen un prezo:

-¡Se ti o dis…! ¡Pois miúdo favor que lle fas! Entre a gasolineira, a dirección deste Banco…; ¡de aquí en diante terache que bica-los pés!

-Diso se trata, Manolón, de que mos bique; e cos pés, de paso, por elevación, esoutra parte cocha; ¡a anal, que din os limpos de corazón!

Aquel Manuel non acadaba as uvas, nin con aquela vara de tan riquísima empuñadura, encargada ao mellor ourive de Santiago. A tal momento o único que entendía, o único que quería saber do caso, do Xaquín, indirectamente, era a acumulación de traballo que se lle ocasionaría ao seu compadre:

-¡Oes, pero, e despois, coa excedencia dese Xaquín, o Ramonciño non poderá co traballo da oficina, que ata quererá irse de vacacións, que agora todo o mundo as quere, e non vai poder!

-Alcalde, non divagues, que todo está resolto, satisfactoriamente!

-¿Xa? ¡Nunca consigo ir por diante túa!

Sorriuse o Litis, máis pícaro cás cobras do paraíso, cen veces máis:

-¿Que non, cómo que non vas? ¡Claro que si; poño por caso, nas procesións!

-Nas procesións teño que ir, ¡á forza!, escoltado polos Civís, ¡coma un xitano! E todo por culpa desta vara, que para algo ten o puño de prata dourada, ¡con pedras e todo! Pero, volvendo ao asunto do persoal, ¿a quen metes no Concello, nesa función do Xaquín, que daquela haberá que convocar unhas oposicións?

Aurelio, coa sorna habitual, facendo que rascaba a orella, como que o pensaba, que non o tiña decidido:

-Xa que falas diso…; ¿lembras que me ensinaches que desde que foron aquelas disensións de Franco co Cardeal Segura, o máis seguro, en España, é levarse ben coa Igrexa­?

-¡Ai, ho, que estamos coma sempre: non entendo nada, en absoluto, que ata terei que ir ao Médico; eu, si!

-Éche fácil, pero hai que tende-la vista ao lonxe, tal que conducindo no teu Mercedes: Temos un Arcipreste, ese Bieito, que ten sobriñas; as sobriñas do Arcipreste non son, non poden ser, criticables, que aquí, nesta Vila, ninguén se atrevería.

Por outra banda, ese Curiña, ademais de pisa-la sotana ao andar, tenos en gran estima, que nos bendice todas e cada unha das obras, ¡co cal non baixan de prezo, en absoluto, senón ao contrario! ¿Séguesme?

Ponderando e ponderando, resulta que unha das sobriñas do Arcipreste sería a mellor testemuña para desmenti-las calumnias dos nosos inimigos, sexan políticos ou laicos, de calquera que tente desunirnos. No persoal, se lle dou esa praza á máis guapa, daquela igual se namora de min. ¡Dese xeito asegúrome a súa lealdade, amén das benaventuranzas, que para traidor chega e sobra co Xaquín! Manuel, neste repasiño das circunstancias, ¿a cantos enrestrei?

-¿Que chega e que sobra, o qué? Maldito cousa che entendo, nunca, pero ti, o que é por min, adiante, ¡que por algo es o meu Secretario!

-Méritos, mé-ri-tos, desa sobriña tan…, ¡churrusqueira! ¿Cantos? ¡Como vas entender se non estás atento!

-¿Cantos, cantos puntos? ¡O que ti digas! ¡Coido que dez sobre dez!

-O outro día dixeches que conto mellor có Pintagorras, pero o que es ti non te quedas detrás do Pitágoras, que ese é o seu nome correcto. Iso, dez; dez sobre dez, que tal serán os puntos que lle darei no exame; un exame simulado, por suposto, á sobriña do Arcipreste, ¡que se algo lle faltase, vai en auga bendita! Despois diso, vén o Alcalde, que é amigo meu, e rubrica, coa de ouro, coa que che regalou o Médico, tan agradecido que está polo que lle demos a ganar nese choio da incapacidade laboral dos paisanos. ¿Práceche?

-¡Vale, ho, vale! Daquela fírmoche ese nomeamento da rapaza, xa que logo, coa de ouro, en letra gótica; ¡e ti fírmaslle no virgo, eh picarón! Ben pensado, tampouco é mala cousa que fagan Director dese Banco ao Comunista, que cousa igual…, ¡nin no país das bestas! ¡Será cousa de presebe!

Aurelio rubricou aquela proposta deshonesta, pero dándolle coa palma no ombro:

-Non sexas humilde, Manuel, que ti vés de señores, e para señor naciches; ¡nada menos que un Salmonte! Ben, ao que íamos; a ver logo esas facturas, que isto de promover as vivendas, a ducias, tamén é facer Patria!

Manuel, dubidoso, discorrendo coas tiras intactas da súa conciencia, ¡se é que algunha lle quedaba en tal estado!

-Patria, o que é Patria, non será, que ese cemento é frouxo, do barateiro, que ata me dixeron que é aluminoso…, pero, o que é pan ao caldo…, ¡diso si que botamos, botamos e botaremos, nolos tres, ao terzo que estamos, salvo que veña un terremoto!

-Manoliño, non sexas humilde, que ti, desde que te asesoro eu, ao caldo o que lle botas son pasteis, que así tes o ventrullo…, de oito meses!

-Claro, home, claro, pasteis, que para o pan e para os filetes pouca dentame conservo.

-¿Añoras os filetes, eh picarón? Por certo, ¿cando volves a Madrid para…, para levarlles outra canada ás túas bailarinas?

Aquel Alcalde, sempre servizal e ben disposto para coa xente do seu Municipio:

-¿A Madrid, de xestións? ¡Faltaría máis! Eu vou tan pronto como discorras un bo proxecto, unha cousa importante, outra…; ¡desas de imaxe!

-Non sei cal escoller, que teño un feixe de ideas: Por de pronto, habería que ir matinando en facerlles outro Cuartel aos Civís, que din que Franco chochea…, ¡tanto, que seica lle entraron dúbidas de cal Rei xogar! Se perdemos a partida, daquela será unha boa cousa ter contentos aos Gardas, polo menos aos Gardas, sequera sexa para levalos de escolta…, ¡na nosa derradeira viaxe, na de Suíza, como seica fixo aquel Marx, cando fuxiu non sei de que Penal!

-Secretario, ¿un cuartel, enteiriño, coas vivendas dentro? ¡Chacho, iso serán millóns, moitos!

Aurelio tiña as contrapartidas ben calculadas:

-Certo, si señor, pero tamén o é que algo vale ese piso que lle doamos ao teu padriño, ao Valcarce. Por min podes engadirlle unha boa moblaxe, desas de Valencia. E vaille dicindo que iso corre da nosa conta; ou mellor dito, da túa, que eu tamén son, pero non estou, nestes papeis da Construtora, quero dicir, nos oficiais. ¿Entendu, Monsieur?

Desta vez si, si que entendeu, que aquelas viaxes eran o seu principal devezo:

-¿Iso do “diezmo”, paga-las primicias…?

-Si, Manuel, ¡máis ou menos! ¡Ti vai facendo as maletas, e acumulando repocho…!

Días despois, segundo resultou da enésima filmación, das revisadas polos inquisidores celestes, Manuel fórase a Madrid, ¡a bailar! E de paso, para conseguir, como bo Conseguidor, como bo Intermediario, como bo Cacique, unha Casa Cuartel, ¡de quince prazas, incluída a do Comandante! Pero antes de darlle a saída, o seu alter ego aprobou á sobriña do Crego. E Manuel asinou; ¡coa de ouro! Con iso, aquela Sara, carne de Coresma, tomou posesión, ¡ao día seguinte! Pola súa parte, Mabel, recuperada daquel susto das carballeiras, volvía a ter ocasión, ¡prefabricada!, de reunirse co seu apaño, pero, iso si, con maiores precaucións, cadora máis, saíndo en cadanseu coche, por estradas opostas, e con pretextos do máis rebuscado…

Por outra banda, na propia Secretaría do Concello, aos poucos daquela posesión comenenciuda:

-Sariña, muller, non chames á porta, nunca, que eu, para ti…, dispoñible!

-Don Aurelio, grazas, pero é que…; ¡isto é un reservado, unha Secretaría!

-Iso dá o mesmo, que para ti non vou ter secretos; ¡nunca!

A novata, ruborosa, mesmo atordada:

-O señor Secretario…; ¡o señor Secretario é o señor Secretario! Non estaría ben, que se hai xente, ou mesmo aí fóra, nese mostrador, e se me ven entrar sen pedir o seu permiso…, ¡daquela, adeus á miña honra!

-Visto así, como queiras!

-Don Aurelio, hai cortesías, cortesías e retesías, que mas ensinaron de nena, formándome tal e como son. ¡Vostede sabe, iso do exemplo!

-¡Muller, sendo sobriña do Arcipreste…; unha nobreza, de cuna! Saritiña, séntate, que aquí, coa porta pechada, que xa lle pasei o resgardo, as cortesías sobran. Que si, que ademais de cotexar este documento temos que falar…, das nosas cousas!

-Don Aurelio, este…; o documento xa o repasei, detidamente, que por certo gústame pouco, pero eu, aquí, nas horas de oficina, estoulle para facer o que vostede mande, que tal me dixo don Manuel ao darme a credencia. Mire, se algún día se me crean problemas na conciencia, aquí, con vostedes, daquela, con despedirme, asunto arranxado!

Pero Litis non agardaba por sutilezas, non contou con elas, así que optou polo seu xarope de pico, pero dosificado, con cautela:

-Sara, tiñas que sentarte, que temos moito de que falar. ¡Senta-las nádegas é senta-las bases, que se di! Para empezar, de contado, aquí imponse un atúe…, recíproco!

-O que é pola miña parte, non; non señor!

Premeulle nos ombros, ao suave, agarimoso, para sentala cerca, en ángulo, naquel sofá que tan cómodo lle resultaba á Mabel…

-¡Naturalmente! Temos, case, caaase, a mesma idade, que incluso podes chegar a simpatizar comigo; comezos que nos poden levar a…, ao altar de teu tío! Eu síntome só, moito, e teño o corazón dispoñible; por iso a miña imaxinación busca, busca que te buscarás, sempre buscando, ¡un anxo! ¡Que si, muller; de veras! E logo está a labor cotián, nesta oficina, que en si mesma esixe unha confianza; ¡recíproca, por suposto! ¿Non o cres, ti, ti tamén, Saritiña, meu sol? ¡Os teus encantos fai tempo que me engaiolaron, mesmo ao coñecerte, pero faltábame unha ocasión coma esta, cálida e propicia, ¡o que se di, de proximidade!

-Don Aurelio, vostede pode chamarme como queira, sempre que sexa, iso, sen faltar, que para algo é o Xefe, pero eu prefírolle o meu prenome, isto de Sara, que se o oen chamarme Sariña, ou Saritiña, daquela pensarán…; ¡Deus, qué pensarán! ¡Ata pensarán que non me porto con decencia!

O ligón do Secretario, fracasado nas verbas, tentou de comela cos ollos, que llos acaramelou ollándoa con voracidade, de arriba abaixo e todo ao redor, nun galeo, nunha provocación nupcial:

-¡Ui, qué suspicaz, qué difícil! A soas si que me permitirás chamarche Sariña, que mo pide o peito… -Pero a moza torceulle o fociño: -¿Muller, é que nin esa confianza, un chisco…?

Percibiu unha ollada de desaprobación, outra, pero esta sostida, que o desarmou un tanto; el púxose de vítima, que era o seu comodín:

-¡Que Deus che perdoe polo moito que me fas rabiar, que ata parece mentira…! Pero volvamos ao documento; a ver, vaime lendo, iso da minuta…

-Agora mesmo, don Aurelio, pero déixeme un intre, que lle quero dicir unha cousa, de propósito…, por mor da miña conciencia! Aquí, neste papel, fálase de que o morgado da casa préstalle unhas pesetas ao seu irmán, ao que foi casar para fóra; e como os coñezo casualmente, pois…, por se o enganaron facéndolle unha consulta desas do fío dobre…

Convenlle saber que este da casa, o que é de seu, de seu non ten un can, e moitísimo menos esa cantidade tan enorme que din, aquí, que lla empresta ao de fóra. ¿Non será que llas quitou ao seu pai? Nese caso igual o chaman a declarar…, cousa desagradable, á parte de que pode evitarlles un dano, de presente ou de futuro; por iso coido que, como bo cristián, quererá facelo así; ¿é, ou non é?

O Litigueiro desta vez dera cun anxo, cousa que o inquietou; adestrárase para polemizar cos seus afíns, cos diaños!

-¡Oh, pero qué encanto, qué sensibilidade! Exquisita sensibilidade a túa, si por certo, que ben que me agrada, que moito te admiro, só que nisto pásanseche por alto unhas gorgas, un detalle cativeiro, minúsculo: ¡que non teñen por qué coincidir a moral co dereito! Eu non son Arcipreste, ¡que son Avogado! Non obstante, vouche tranquilizar eses escrúpulos, que de paso, aprendes! A primeira das premisas é que o Avogado defende os intereses do seu cliente. ¿Coidas, sensu contrario, que os criminais non merecen defensa? Tivérona, en efecto, de sempre e para sempre, incluso coa Inquisición!

-Tampouco é iso; entendo que podan ser inocentes, entendo que as aparencias…; ¡xa sabe! Meu tío di que coñece casos, pero que os cala, por culpa do seu sixilo de confesión!

-¡Sariña, mon amour! ¿Que che dicía…? As aparencias poden enganar, tal e como che pasa neste asunto. Vouche explicar o caso, dentro do noso secreto, coa porta pechada: Sempre me gustou ensinar aos subordinados, pero o que me viña pasando co Xaquín é que non puxo interese en asimila-las situacións. Neste suposto, verbo deste documento, ¡para que palpes, por ti mesma, o miraxe das aparencias!, quen me visitou, quen me solicitou, foi o pai dos rapaces. Quérelle dar a herdanza, xa en vida, ao fillo máis novo, cousa que é lexítima, moral e absolutamente lexítima; ¡unha lexítima lexitimada! ¿Entendes, capíscalo? ¡Coido que si, que o entendes!

-Don Aurelio, iso que di, lexítimo será, mais non alcanzo a comprender por qué ese fillo quere herdar en vida!

-Non é que queira herdar en vida, senón que lle convén porque fixo unhas compras, coa muller a onde foi casar, e daquela, se demostra que aportou parafernais, a cousa cambia; ¡ante os cuñados, e tamén ante a propia muller, que ben certo é iso de si vis pacem, para bellum!

-¿Que dixo antes; dixo parafernais? ¡Non, nada; é que nunca ese termo oíra, e non me soaba, pero, xa digo, nada, que o saco polo seu contexto!

-¿Sariña, ve-las avantaxes de nacer nunha casa familiarizada co latín; cánto axuda a etimoloxía? Como che ía dicindo, no dereito non hai fórmulas axeitadas para documentar esa…, ¡digamos, esa moral! Daquela, ¿que cabe facer? Pois, simplemente, un papeliño, ¡que vindo de avogado, sagrado é! Ao irmán faille, simúlalle, un empréstito; etcétera, etcétera.

-¡Oh, que cousa; mais se vostede o di…! Daquela, unha cantidade que nin coa inflación de vinte anos…; e o caso é que ese velliño está para caer; digo, que nin en vinte anos chegará a coincidir co valor real da lexítima curta desoutro, dese das portas a fóra. ¡Inaudito, ao que se chega…!

-¡Rapaza, nin que foses Economista! Mira, muller, os números non che son cousa dos Avogados; o noso son as figuracións elucubrantes; cousas malditas, pero ben ditas, ¿entendes? ¡Conceptos esgrevios! Ínflase a cantidade porque non convén poñer un empréstito oneroso, cousa que, por outra parte, tampouco sería certa por culpa das implicacións fiscais que tal solución levaría consigo.

Ítem máis: ¿que o herdeiro curto asenta en darse por apartado de tódolos seus dereitos, presentes e futuros, na casa matriz? ¡Pois por iso, precisamente por iso, se pon unha cláusula destas, que responde do empréstito por ante o prestamista, con toda a súa herdanza, pero só coa herdanza…, caso de que non devolva eses cartos antes dos trinta da data na que faleza o seu pai; séxase, se os premorre! ¿Que, qué che parece esta filigrana; unha puñeta ben bordada, non si?

A rapaza estaba descubrindo outro mundo, ¡o das minas subterráneas dos leguleios!

-¡Vaia enredo; non sabía eu que as leis fosen unha cousa tan…, tan torcida, que logo parece un trelo de sedas! ¡É o único chistoso do caso!

-¿Por? -Estrañouse Aurelio, sinceramente; desta vez, si.

-Pois, porque ese minorazo non vai ser tan lerdo que devolva unha cantidade que non recibiu; ¡nin vale outro tanto ese herdo!

-Diso se trata, de que a garantía do préstamo, esas caucións, se convertan en recibo de apartación do minorazo. ¿Que, Sariña, aséntaste, quedas conforme? ¡Oh conciencia timorata, como dixo aquel Santo, aquel Agostiño!

-Señor, a mala conciencia, timorata ou non, é a deses fautores dun enredo que nin eles mesmos saberán confesalo; e pobre do Cura ao que vaian…, para entendelos!

-¿Ves? Todo consiste en explica-las cousas, que de explicadas, todas, absolutamente todas, son boas, boísimas, e non como di o Arcipreste, teu tío, que está obsesionado coa maldición do David, ¡Abyssus abyssum invocat! En absoluto, que tan só os parvos caen no abismo por…, por selección natural, que diría meu padriño, un tal Nietzsche!

-¿Estranxeiro? ¡Seguro que si, con ese nome!

-¡Por suposto; alemán, da sempiterna Alemaña!

-Todo iso explícaseme ben doado, que non son letrada; o que non terá graza, ningunha, será a explicación que teña que dar ese morgado aos seus irmáns, aos outros irmáns…, cando lles chegue a hora das partillas!

Litis sempre por encima, altísimo, máis arriba do ben e do mal, coa terra encollida, toda aos seus pés:

-¡Ah, iso; problema seu, que se para entón non están conformes, que designen Avogados, e Procuradores, que para algo estamos os xuristas, para servirnos da xustiza!

A Auxiliar, naquel pozo de contradicións e de tentacións absolutas:

-¿Don Aurelio, podo preguntarlle outra cousa, xa que…, xa que se puxo a ensinarme?

-Sariña, canto queiras; eu ensínoche todo, o que queiras, na máis estrita intimidade, pero ti terás que ensinarme, tamén, algún día, algo de ti mesma, con igual intimidade, que todos aprendemos de todos, máxime sendo diferentes: ¡homes, mulleres…!

-É que…, ándame polo maxín o por qué ese pai, se quere reforza-lo seu morgado, non volve ao testamento e lle fai, dentro da lei, os dous terzos que se lle poden arrimar ao guapo, ao fillo guapo.

-¡Deliciosa…; deliciosa, ti e maila túa propia inxenuidade; un encanto! Non, Saritiña, non pode ser pola elemental razón de que xa lle aplicaron eses terzos, os dous! Voucho dicir, sen reservas, xa que es tan boa alumna: incluso se dá unha certa extralimitación porque o vello recoñeceulle á nora, por sobre do prado da Porta, unha dote inestimada, e nunca mellor dito, que ela, ao seu matrimonio, só aportou a virxindade; ¡ou se cadra, nin iso!

-¿Sabe que lle digo, don Aurelio? Que aínda non distingo ben se estas cousas son boas, ou malas, pero o que aprecio é que eu, con vostede, moito vou aprender; ¡e encima, cobro! O malo será se me condeno, que daquela…, daquela dies ire, dies illa!

-Aquí, nesta función, cobrarás os haberes do Concello, como Auxiliar que es, pero eu adoito ser xeneroso cos que ben me serven…; ¡cos que me serven axeitadamente! Iso á parte doutras circunstancias que podan dársenos, ¡que ti ben as entendes!

Aquel coqueteo entreverado, insinuante, aquel galimatías técnico-xurídico, rematou por culpa dun repique de nocellos; alguén que se impacientaba por entrar:

-Don Aurelio, oíu; me parece que petan.

-…

-¿Si, Ramonciño? ¿A qué vén esa présa, non ve-la porta en situación de non admitance?

-¡Descúlpeme, don Aurelio! É que viñeron eses señores, aqueles do documento.

-Dilles que volvan mañá, que a miña Secretaria aínda non está práctica, e por iso equivocouse nun parágrafo; ben sabes cómo quero as cousas…, ¡inmaculadas, sen tacha! Revisando estabamos…

-…

-Don Aurelio, ¿por que lles soltou esa trola? E logo que eu non son Secretaria súa senón unha Auxiliar…, pero deste Concello.

-Un contiño de nada, o que se di unha mentira piadosa. É para que se queden tranquilos de que este documento está ben feito, revisado en condicións, cos trasacordos incluídos. Un Avogado meticuloso vale por dous…, e cobra por catro; ¡excepcionalmente, por seis! ¡Matemáticas, amor; para que logo digan que os Letrados somos de letras!

-¡Ah; daquela terei que conformar! Outra cousa que aprendín hoxe, ¡que vostede foi a por letras e saíu matemático!

-Saritiña, o caso é que me admiras; nótaseche…, pero aínda non me queres!

-Don Aurelio, non se equivoque, que tamén admiro ao Confucio, e a Mahoma que sexa; ¡non obstante, sonlle cristiá, per saecula saeculórum!

…

Aqueles expertos da Fiscalía Celestial, incansables, que no Ceo sóñase pero non se dorme, polo menos a cotío, agás os terrícolas, que estes temos licenza por mor dos nosos hábitos ancestrais, revisaron outra daquelas escenas nas que saían as Forzas Vivas, ¡as vividoras, digo!, de Churiz:

-…

-Señor Cura, curto foi ese Rosario, que veu máis cedo ao Café, máis que de costume. Daquela, como aínda está sen pagar esta rolda…, pois que faga unha obra de misericordia, con nós, co próximo, cos que estamos cerca!

Aquel inefable da sotana raída, sempre orgulloso das súas Autoridades; orgulloso e agradecido:

-¡Hai que ver cómo vixía vostede o movemento cidadán; coma aquí don Manuel, nin a Garda Civil!

-¡Por algo son o Xefe Local do Glorioso Movemento; e como din que o movemento se demostra andando…!

Aquel Curiña, que xa nacera santificado, sempre falaba moi comedido, e completamente en serio:

-¡Que Deu-lo conserve! Pois, desoutro asunto, élle que adiantei a hora do Rosario, que no último inverno terminábamos os cultos con noite, e as señoras, ¡miñas pobres!, non deben correr riscos, ¿sabe?, que neste país hai pichas bravas; ¡máis que eguas, e perdón polo taco! Cando menos por esas rúas tan solitarias, ¡escurísimas! Aquí, que así mo confesasen, ¡pero só podo dicir o pecado, para que sirva de escarmento!, nunca se deron violacións, pois, de habelas, non se lles pode chamar así, que sempre foron consentidas, que elas estiveron conformes niso dos tocamentos, que iso din, elas, elas mesmas, mais…, por un se acaso!

O Médico, como sempre, á contra, que era o seu, ¡salvo que lle interesasen as complicidades!

-Alcalde, ¿non será que flota, a tal momento, no aire, unha especie de…, indirecta, con respecto ao seu alumado?

O Párroco, de novo, á vaselina, sempre con vaselina:

-Nada diso, querido Doutor, que eu, canto teño que dicir, na Misa o digo, exhortando a todos en xeral ao cumprimento das súas obrigas, e grazas a Deus vanme obedecendo!

-¿Por contrición, Páter? -Chinchou o Galeno.

-Ben, o que é por contrición, stricto sensu, non, pero fano pola atrición, que xa é algo, pola conta que lles ten…, se queren salvarse!

Lucas volveu aos seus alfinetes, auténtico bisturí:

-¡Claro, claro, que alí ninguén lle replica, que o privilexio da última palabra…, nin este Alcalde! Xa sei que na igrexa se din verdades, que eu non lle creo nos curas, pero o que é na Igrexa…, ¡totalmente! Mais agora, con isto do Concilio, sen púlpito, que seica non se oe a prédica… Cando vaia facerlle unha visita daquela levarei o fonendo, que sempre o teño á man…, por se hai urxencias!

Aquel Anxo, aquel Curiña, xa en vida no Limbo dos Xustos:

-Don Lucas, témoslle outra solución: veña cánto antes, que llo pido eu, e vouno sentar neses bancos dianteiros, alí por xunto da cadeira do noso ilustrísimo señor Alcalde!

-¡Ca; eu non farei iso ata que vostede deixe de pregoar que os últimos serán os primeiros! ¿Non lle parece que xa está ben de meterse comigo? Agora faino, pero é natural, intereses de clase, que os ten cos señores do Concello: sobriñas mozas, sobriñas funcionando, copulando, contribuíndo…; ¡intereses en alza!

Bieitiño, xa o sabemos, nimbado de bondade, de bondade e de candidez:

-Doutor, pídolle que non sexa mal pensado. Aquí, coas dignísimas Autoridades, o que teño son obrigas; ¡dereitos, nunca! Tamén o dixo Cristo, que non lle quitemos nada ao César. Eu xa lle digo á sobriña, á Sara, que sexa respectuosa; e cumprida, tamén, que estes mozos están saíndo un si é non é contestatarios, ¡pouco menos que protestantes! Doutor, disto déame unha consulta, pero das de balde, que é para o meu goberno pastoral: ¿Il será por culpa das vitaminas, que os de antes non as tivemos?

Demasiada escoita para que o Litis permanecese silente:

-¡Pido a palabra, con tódolos respectos…, por unha cuestión de orden!

-Diga, don Aurelio, que se son queixas da miña Sara…, aquí estou para responder, por min e por ela! Daquela non se prive, que ao Xefe incúmbelle a responsabilidade de utiliza-los medios precisos para conduci-los seus subordinados…, dentro desta unidade de destino no universal, que nos incumbe a todos!

Lucas, aos alfinetes, outra vez:

-Don Bieito, faga apostas co Secretario, que ben sabe que lle resultan positivas…, ¡nalgunhas circunstancias!

O Creguiño, molesto coas pullas daquel Doutor, que os outros, os demais médicos da bisbarra, eran independentes, e nunca alternaban coa elite:

-Don Lucas, teña caridade, que se me fai que se volve a meter comigo, outra vez!

-Diso nada, don Presbítero, que incluso lle vou pagar unhas prendas: ¡unha vaixela! ¿Aurelio, de propósito, onde poñéde-la lista?

Pero o Bieito coma sempre, no bieiteiro, apañando flores brancas, tal que para facer placebos:

-Deste xogo que se traen entre mans, disto das verbas…; ¡anfiboloxía pura, que non lles entendo cousa! O meu está visto que son as almas, maiormente as cándidas!

Pero aquel Lucas, feito un xabaril, deulle outro pase, outra picardía:

-Está claro, que eu ben sei de que lle quere falar este Secretario; ¡tendo unha sobriña da maneira, a cotío, ao sopé da súa mesa, voda habemus, que xa o sabemus!

O Crego non puxo mal carís; non, en absoluto, máis ben ao contrario:

-¡Xesús, Xesús, qué pillo! E mais…; ¡diso nunca se sabe, que xa coñecerá o dito, “o casamento e maila mortalla baixan do Ceo”!

O aludido atallou, molesto coas indirectas do seu contertulio:

-Don Bieito, non lle crea ao Matasáns, que se Deus me concedese esa graza tan marabillosa, vostede saberíao antes cá el; ¡por suposto! Do que lle quería falar, agora que temos aquí ao Lucas, agora que estamos reunidas estas Forzas Vivas…, ¡é precisamente dos mortos!

Lucas non arredaba, atacando a todos en tódalas direccións posibles:

-Secretario, non te pases de listo co Crego, non te pases de auctoritas, que esta parcela, esa da morte, nin sequera é miña, que eu experimento desde lonxe, de fóra, ao longo da fronteira vital!

A finta que lles tiña preparada Litis sorprendeunos, a todos:

-Ti, Doutor, Doutor dos vivos quero dicir, que o que é das ánimas…, xa sabemos!, nesa especialidade túa, nesa fronteira, como Xefe que es da Sanidade Local, e por ende, responsable da mesma, ¿poderías ditaminar que non foi abondo con retirar o noso cemiterio de xunto da igrexa parroquial, que segue habendo un problema de salubridade con iso de que, co novo Plan, cae dentro do casco urbano, densamente poboado? ¿Doc, vou por mal camiño…, nisto dos mortos? ¡Defínete, con responsabilidade e con sinceridade!

Manuel sentiuse postergado, máis que nunca: ¡daquilo non lle falara o seu Secretario, non estaba previsto nos seus plans, non o precavera aquel alter ego seu, sempre tan diplomático ante terceiros! Estourou, coma unha castaña no forno:

-¡Ai, ho, para saber iso non fai falta preguntarlle ao Médico, que eu, en Peritos, estudei a descomposición orgánica; tres ou catro leccións, e aprobeinas!

O Médico non se decatara da traxectoria daquel tiro franco, pero o Secretario sempre facía diana, así que, por se acaso, deulle sedela ao peixe:

-¡Este don Manuel é un facho; iso, un facho; sempre aluspado, sempre alumando! Pois si, en efecto, iso do cemiterio é un caso; polo menos, discutible.

Santiño que era o Bieito aquel pero con todo osmou unha invasión do seu limes xurisdicional:

-¡Señor, Señor, qué mal pensamento lles entrou! Estas Autoridades queren remexer os ósos dos nosos defuntiños; ¡coma se o Campo Santo fose un almacén de entullo, un vertedoiro! ¡Pois, non, non señor, que no meu cemiterio vostedes non entran…, ata que o dispoña eu! ¡Quero dicir, ata que os chame Deus, que iso dos enterros é cousa da Igrexa!

Pero Litis volveu á carga, tentando o terreo antes de lanzarse á piscina:

-¡Querido e moi respectado don Bieito, non me deixou rematar o predicado da miña oración, que aínda estou no suxeito! Como mera hipótese, vexamos, acotemos: ¿Se cada veciño dispuxese, idealmente, de nove metros en cadro, para solar do seu pazo, do definitivo, do eterno, nun mausoleo, digamos que ideal, ¿cantos veciños dirá vostede que estarían dispostos a facer un panteón deses, como Deus manda, en termo de…, cinco anos?

O Bieito picou, ¡como non!, índoselle o anzol ata o mesmísimo estómago:

-Pois, non llo sei; seguro que moitísimos, que sempre se están enfurruñando por culpa do terreo, que se llelo dou escaso, que tal sitio non lles gusta, que é pouco sollío… Vaidade, todo vaidade, que ben sabemos que o importante é a alma pero…, os fregueses son así! En materia de enterros, case todos lle son bastante presumidos: ¡veña carga-lo morto con coroas, e debaixo delas, os mármores, dunha tonelada, ou máis! Os defuntiños, meus pobres, nesas covas, entre os seus pecados, mal purgados, e maila lousa de mármore, ou de granito…, ¿como van subir ao Ceo, cómo; e máxime sen as plumas dalgún responsiño?

O Litis, a todo isto, veña sedela, a brazadas!

-¿Parécelle que se eses mausoleos saísen baratiños, daquela dedicaríanlle máis cartos, a vostede, digamos que, para Misas?

-¡Ai, si; sen dúbida! -Acabou ensartado. -E non só iso, que se o cemiterio fose meirande, como hai tanta xente desta Vila residindo por aló, por fóra, incluso no estranxeiro, nese momento traeríanos de volta para enterralos cos entregos, ¡como está mandado! Oia, don Aurelio, -aquí tivo un medio trasacordo, -non vexo a qué vén tal historia, pero vostede non me enlegue, de favor llo pido. Non remexa nos meus defuntos, que agora están pacíficos, silentes de todo, cousa da que ía sendo hora, que algún deles, e non direi nomes, moita fraterna me deu, ¡maiormente daquela que gañou a Fronte Popular…! Se eu lles contase íanse divertir, co pícaros que son; pero non, non pode ser, por…, por secreto de confesión!

-Señor Cura, desculpe outra vez, -insistiu o Litis, tenaz coma un cobre, -que aínda non cheguei ao predicado, que incluso tería que pensar en min mesmo, nun panteón…, por se a súa sobriña chega a quererme! ¿Vostede calcula que dúas mil parcelas desas, nun cemiterio novo, hipotético, a razón dos nove metros por familia…, terían demanda?

-¡Nun Xesús; a metade, nun mes, vendida! Ben, iso de vender é unha forma de falar, que certamente nos cemiterios da Igrexa o que se fai é aceptar unha esmola, máis ou menos importante; ¡para a fábrica, que se di!

-Señor Cura, cada esmola…, ¿de vinte a trinta mil pesos?

-Salvo que sexa un pobre de solemnidade, ninguén me dará menos por unha parcela desas, das boas, das de nove ao cadro.

Aurelio, que ata aquel intre non lles fixera caso aos acenos negativos do Salmonte:

-A ver, Alcalde, que chegou a túa vez: Ti, que andas facendo números con iso da túa urbanización, e que es un técnico en obras, ¡tamén en obras!, se poñemos, se agregamos, algo de terreo para vías, recinto das autopsias, paseo central, ¡con alciprestes deses que creen en Deus…! Todo iso, ¿canta terra calculas que se precisaría para unha necrópole, a todo luxo, de…, de dúas ou tres mil parcelas?

-Pois…, ¡é que non teño un bolígrafo, e de tanto cribar números de tantísimas obras, todas á vez, xa me bailan as cifras, aló dentro, no cerebelo!

-Vexamos se o fago eu…, polos dedos: Dúas mil por nove, dezaoito mil. Con accesos e todo iso…, vinte; ¡vinte mil! Señor Perito, ¿vinte mil metros son, ou non son, dúas hectáreas?

-¡Xa! ¿Pero, onde temos, nas proximidades, unha leira así, libre, dispoñible, de tal medida?

-Manuel, o que é haber, haina; libre e ben axeitada: ¡Esa chousa túa, a que lles compraches aos herdeiros do Escribán! Por outra banda, coñecendo a túa compracencia en beneficiar ao teu Churiz, eu atreveríame a opinar que non tes inconveniente en doarlla aquí ao señor Cura para ese cemiterio, para o novo. Despois diso, trasladados os restos, paulatinamente, déixase de enterrar no outro, no vello, que vai sendo hora de poñelos cómodos…; ¡aos defuntos, digo!

Manuel retorcíase naquela butaquiña de badana do Café Centro, coma un trapo nas mans dun xigante invisible. Fixo os posibles por serenarse e apelou ao Médico:

-Doutor, prégolle que examine ao Aurelio, aquí mesmo, que este home, supoño que pola forza da súa listeza, deu en tolo.

Volvéndose ao Secretario tratou de disuadilo, case que de suplicarlle:

-Pero, home de Deus, volve en razón, que esa proposta non se pode debater a tal momento; ¡non estaba na orden do día! Nestes casos, o menos que se fai é falar cos…; ¡comigo, que son o primeiro dos interesados neste proxecto! ¡En privado, recoño; en privado!

O Secretario tivo que temperarlle a gaita:

-Manuel, por favor, déixame rematar cos complementos: ¿Non é certo que aínda fai pouco doaches unha leira, outra, na mellor das rúas do Ensanche, para unha piscina, felizmente a punto de ser inaugurada, para que mexen nela…, os vivos? Entón, consecuente e magnánimo que es, ¿vaslles negar aos mortos, aos mortos desta Vila, da túa; aos vasalos da familia Salmonte, un curruncho de terra santa, para xacer en paz e en graza de Deus? ¿Farías iso, ti, un crente, un mecenas deste gran Churiz, descendente da súa Casa Condal, daqueles Condes tan magnánimos que seica aboliron a escravitude oito ou dez días antes de que o fose en Cuba? Querido Párroco, axúdeme…, ¡que tamén lle estou axudando! ¡Si, a vostede! Lémbrese dos clásicos: ¡Du ut des!

O aludido, teimando que se lle soltase a troita:

-¡Ai, si, é verdade; don Manoliño, por favor non se obceque, que ben viu que me opuxen á idea de remexer nos defuntos, pero tal e como propón aquí o señor Secretario, a cousa cambia; para mellor, moitísimo! Vostede doou esa finca, esoutra, aí, no urbano, para que as mulleres se poñan…, vouno dicir, en coiros, nesa piscina pública, ¿e pola contra vainos denegar un cacho desoutra, da baldía, para os santos desta santa Vila, entre os que están seus propios pais?

Manuel, coas verzas fervéndolle no pote, no pote e no peto:

-¡Me cago en Tal…! Disimule, señor Cura, pero é que a chousa do Escribán merqueina…, para facer chalés, que ben o sabe este…, este carallán!

Aurelio, impasible o ademán, sorrindo incluso, triunfador:

-Por iso, precisamente porque o sei, valoro e aprecio, no que vale, o esforzo que representa esta doazón, ínclito Salmonte.

O Crego, co medo de que se lle escachizase aquel negocio dos enterramentos, apelou á truculencia, para axudar no contrapeso:

-Mire, don Aurelio, falando de todo un pouco: ¿como habería que facer para poñerlle a don Manuel, ¡por fin!, esa estatua da que me falou vostede, aquel día…? ¿Sería bo sitio aí mesmo, diante da Consistorial, no adro da Parroquia? Eu pódoo recomendar nas miñas homilías, tal que abri-la subscrición simbolicamente, digamos que poño unha peseta, ¡para que non se malicia a xente, para que non podan falar de contubernio dos poderes fácticos!

Aurelio, percibindo en plenitude aquela mensaxe, tan oportunamente provocada por el mesmo:

-Señor Cura, empece con iso, este domingo que sexa, ¡inmediatamente!, que eu, pola miña parte, poño en marcha o Regulamento dos Honores; ¡xa!

Manuel rendeuse, a discreción, coas armas e cos bagaxes, pinchado, furacado no propio talón, no que máis lle doía, nese dilema entre o orgullo e mailos seus intereses. Estourou, pero esta vez de ledo:

-¡Puñeteiros! Ben; ¡eu, a perder, coma sempre! Se este donativo, se esa chousa ten un recoñecemento público, daquela…; ¡daquela será cousa de pensalo! O que lles prometo é falarllo á Mabel, ¡que ben saben que todo o meu é seu, e á viceversa!

Romperon en aplausos. O Bieitiño deulle as máis expresivas grazas:

-¡Deus o bendiga, señor Salmonte, señor Alcalde…, que ata non sei por qué deixaron de apelarse Condes! E déalle as grazas, tamén, á súa dona, que esa non recúa, nunca, que a coñezo ben. ¡Mecenas desta categoría…, aquí non os merecemos!

Aurelio prendeu a traca final:

-Don Bieito, sendo así, eu proporía que…, ¡vouno dicir!, que esa parcela, a súa propia, a de don Manuel, sexa dobre, no medio de todo, á entrada, e sobresaíndo das outras, ¡que un alma así de grande, nun mausoleo cativo…!

Manuel estaba tan emocionado con aqueles honores que non o entendeu:

-¿Por qué, Secretario; tanto avulto, cos meus…, cos cen?

-¡Alma grande, nicho grande, que nos cativos non che colle, nin de fláccida; e logo que, a tal señor, tal honor! -Afagouno o Cura, de remache.

Manuel quedouse matinando, contrapesando o valor daquela doazón, súa, súa pero forzada:

-¡Este condenado, este Aurelio, que sempre me convence; ata nos prexuízos!

…

Aos poucos, desde que se ausentaron Lucas e mailo Crego:

-¡Ti estás tolo ou qué; vaia foda que armaches, co Arcipreste de por medio! ¡Xa podías consultar…, antes do mitin!

-Manuel, non esquezas que nesa compra da chousa, aínda que non conste, teño un terzo da mesma; e logo que os parabéns desta doazón levarédelos vosoutros, ti e Mabel. ¡Ámbolos dous, sos, que eu, nisto, como en tantas cousas, son coma aquela rapariga, a Cenicienta!

-¡Recoño…! Urbanizando esa chousa, como fixemos coas outras, daquela podiamos multiplica-lo seu custe, se cadra por mil! Se non lles dás mérito aos solares desa chousa…, ¿a qué coño os metiches no noso Plan?

Chiscoulle un ollo, en puro cachondeo:

-Manuel, recórdame que che regale unhas gafas…; ¡precísalas, moito, desde sempre!

-¿Coñas, coñas encima? ¡Só che faltou chuspirme…, diante do Cura e do Médico!

-¡Si, de verdade; unhas gafas de aumento, aló por Reis!

-¿Máis, máis coñas? ¡Aurelio, por favor, basta! -Cabreouse ao máximo, xa desbordado.

-¡Socio, socio! ¿De quen son eses solares que rodean, agora, o cemiterio, o vello, esa barriada enorme?

-¿De quen…? ¡Nosos; teus, meus e da Mabel; ao terzo! ¿Non partimos ao terzo, en todo?

-Daquela, escoita; atentiño: ¿pódense edificar, pódense vender?

-¡En absoluto! ¿Quen che ía comprar un piso todo por aí, nese barrio baixo, mirando ao nicho de súa nai; quen?

-Pois agora trasládate no tempo, que non no espazo: ¿Desde que non se enterre no cemiterio vello, daquela, qué?

-¡Chacho, estou caendo da burra: ti es o diaño, o mesmísimo diaño! Pero as cousas fálanse, que a pouco me dá un infarto, daquela, diante do Cura, e mira que se teño que confesarme, en público, con vosoutros ao redor…!

-Non tiñas nada que temer, que tamén estaba o Médico, Lucas, enfronte túa, co seu maletín á man. No que che sobra razón é niso de que as cousas fálanse…, no momento oportuno! Ben viches o que resultou, que o momento preciso para coller de man ao Cura e ao Xefe de Sanidade foi naquel intre, levados pola miña conversa, calculada e suxerinte. Manuel, tes que aprender a xogar a tódalas bandas, a todas á vez…, se queres chegar a ser un tafur de mérito!

-¡Cómame nunca o demo, que se te salvas, eu tamén! ¡Ai, ho, é bo argallar de Xudas, que leváche-lo Cura ao mesmísimo inferno…, cun bico, igual, igualiño có Apóstolo!

-Manolete, haberá que dicircho outra vez: ¡É cuestión de concentrarse no que se trae entre mans, en cada ocasión!

O señor alcalde admitiuno:

-¡Será, ho, será; que por algo non te casas…!

Saíulle de dentro, naquela loita entre a propia dignidade e mailos millóns que tan facilmente lle fabricaba aquel socio, Aurelio, ¡aquel socio absoluto, muller incluída! O Secretario botouse en dirección á Consistorial, coas mans ás costas; e tras súa, coma un cadeliño, aquel inefable Salmonte, ¡un Conde!, neto daquel outro que deixara de utilizar o título familiar por non pagarlle á Facenda, en tempo, pero tamén avergoñado pola súa propia decadencia. O ciclo social, último terzo do XX, estaba flexionando cara a un novo feudalismo, ¡pero esta vez político, sen por iso deixar de ser fiduciario, monetario, egocéntrico, materialista!

…

-XV-

Novela satírica

de

Gómez Vilabella

-o0o-

A cuestión principal é diversificar os ovos

Tantas cousas estaban ocorrendo naqueles vídeos que os da Fiscalía Celestial xa nin sabían cal escoller ou preferir. Nun deles saíu, de fondo, unha muralla romana, cerca da que se detiveron aqueles ínclitos, entrando nun dos cafés inmediatos:

-…

-¿Que, qué foi dese Concelleiro, o que ía contigo a Madrid?

-Deixeino quedar aló, por uns días, que ten un cuñado taxista, e aínda non se cansara de acanealo polos arredores; viven nun daqueles arrabaldes… ¿E por aquí, qué tal?

-Estou esperándote porque vendeu Mabel, nestes días da túa ausencia, ¡oito pisos!, dos da nosa Promotora, mesmo sobre do plano, e non é prudente ingresar todo ese diñeiro nas contas do noso Churiz. Xa sabes o que din estes paisanos, que non convén poñe-los ovos xuntos, no mesmo cesto…, ¡por se hai tropezóns! Daquela terás que firmar aperturas, aquí, na Capital, en dous Bancos, ou en tres…

-Aurelio, o que queiras, que diso entendes ti, a barullo. Pero do que sabes pouco é das miñas influencias en Madrid…; por certo, fuches un burro niso de face-los Informes para vinte Unidades, que ese Grupo Escolar mesmo mo daban de trinta; ¡de trinta, ou do que fose!

-¿E logo, sóbranlles os cartos?

-Pois…, mira ti, maldito se o sei, pero díxome o parente que fun na mellor das épocas, por culpa deses estudantes levantiscos, ¿sabes?, que aló arriba apetécelles poñer nos periódicos que funciona o Ministerio. Tan só lles hai que facer unha cesión de terreos municipais, xunto coa Certificación da Acta onde o Pleno aprobe iso, iso da cesión. Mira, non sei se cho estou explicando ao dereito, pero metín nesta carteira tódolos papeis que terás que amañar, que iso é cousa túa. Seguidamente, ¡canteiros á obra, xa neste ano! Na cantidade fuches curto, niso que falamos das trinta, ¿lémbraste?, pero o que é na ocorrencia…, ¡niso, nin que cho soprase o diaño!

Aurelio riuse, con aquela media risa súa, sardónica, de coello, sempre regañando o dente, entre anxelical e mefistotélica:

-¡Soproumo, si, que ademais da miña mestría, innata se supón, para iso dos Informes teño certo pauto…, secreto!

-¡Terás, ho, pero ándate con coidado, que che pode custar a alma!

Litis denegou coa cabeza, reafirmándose:

-Manuel, iso do diaño era antes da guerra, que agora só temos, de inimigo malo, aos comunistas…; ¡e tamén aos Concelleiros do Tercio Familiar!

-¿Como? ¿Torcéuseche algún, estes días…? ¡Debinche deixa-la vara!

-¡Ata non sei se serían todos, que non quixeron firmar a última Acta; ningún! ¡Están hostís, e tan soliviantados que logo parecen mineiros!

-¿Iso? ¡Boh, daquela firmo eu, eu só, e ben chega!

A erudición do Litis, sempre a punto para as súas manipulacións:

-Si que o podes facer, conforme á Lei de Réxime Local, texto refundido do 24 de xuño do ano 1.955, pero, precisamente nesta ocasión, convíñanos que firmase algún deles, que puxen que se che asignan cartos para a túa viaxe a Madrid, a razón de quince días; ¿e sabes qué me dixo un deses compadritos teus, dos da túa amizade, dos da túa confianza?

Manuel soltou unha buxatadas das súas:

-¡Que vou saber; teño moitas cousas ao meu favor, pero o que é pauto co demo, coma ti…, non, iso non; aínda non!

-Pois dixo que está conforme en que cobres os cartos…, ¡se presentas unha factura detallada diso, dos bordeis e das bailarinas!

-¡Xa sei quen foi: é compadre meu, en efecto! Oes, ímolo ter que botar á rúa, por reincidente, que daquela da outra viaxe, supoño que coa envexa, andou contando o que non debía, o que ningún home refire…, pola honra das súas mulleres!

-Coido que desta vez a cousa saíu da parte de dentro. Ese Ramonciño é un lixeiro da lingua, pero destas as miñas sospeitas andan tras do Xaquín, que lle pillei certos indicios, e logo que se está arrimando excesivamente aos Concelleiros electivos. Non quero tirar desa manta ata collelo nunha das gordas, pero xa se me ocorrerá algunha maneira de trincalo; ¡conta con iso!

Manuel dáballes aos beizos sen parar, coma se estivese remoendo papas, un tic característico nel nos momentos de ansiedade:

-Non sei, non sei; algo teremos que facer, que en Madrid, a carne, a boa, subiu, que hai por alí uns americanos que veñen ao filete das nosas bailarinas…, ¡agora que se lles fodeu a fodianga de Cuba! Chacho, ¡que cousas, que coxas; duras coma…, coma xamóns, de ben curados! Para a próxima lévote comigo, que hai para todos, ¡americanos incluídos, incluídos eses do Torrejón!

Aurelio resumiu:

-Manuel, deixa iso das dietas nas miñas mans, que son máis suaves cás túas…, para certos asuntos! Agora, mañá mesmo, vou convocar un Pleno, con tódalas da Lei! E ti, de momento, non digas que conseguiches o Grupo Escolar. Cando te presente, na próxima sesión, mesmo coma un Cid, e cando destapemos unhas cantas botellas, daquela verás cómo che firman, ¡así sexa no sombreiro!

A tal momento quitóuselle a preocupación, nun sopro, como sempre que Aurelio paría novas ideas, novas transgresións ou novas solucións.

-¡É-lo demo; ti, con pauto ou sen pauto, es o mesmísimo diaño!

Aurelio, que sempre adubaba aquelas ensaladas cunhas pingas de vinagre e moito azucre, ¡de pico!

-¡Non o sabes ben, querido socio!

Pero Manuel tomoullo a broma:

-¡Chacho, sen propasarte, que no Concello non somos socios, que sigo a ser o teu Alcalde…, mentres non me traballes ao Gobernador!

-Manuel, entre nos: Alí tamén somos socios, e ben que che vai nesta sociedade!

Veulle outro decaemento, unha depre desas que lle entreveraban a felicidade:

-Secretario, o malo é se veñen eses comunistas, que daquela a ver para onde escapo. ¡Aló en Madrid teñen medo deles, moitísimo; máis medo que vergoña, que cho digo eu!

-Peor será se che falto, querido Manuel, así que trátame segundo che convén; quere dicirse, do mellor, que a túa vara, a verdadeira, o teu apoio real, agora e despois, ben sabes que son eu: ¡amigo, socio e secretario, unha trindade perfecta!

O Patrón atreveuse a regatearlle, ¡por esta vez!

-Pois ti tampouco perdes comigo; ¿ou si?

-Manuel, déixate das cousas miúdas e apura ese whisky, que temos traballo, a lot of!

-Pero se aínda estou baixando do tren, despois de quince días dunhas xestións intensas…; ¡a tres diarios, que nin de mozo!

-¡Intensas, non, pero cameiras supoño que si, que comigo non che valen os farois! ¿Que, qué tal viaxaches?

-¡De primeira, chacho, que ata trouxen comigo, no coche-cama, unha corista daquelas, unha que é de Ponferrada! Inviteina a vir de vacacións, así que, meu Aurelio, ¡todo che son gastos!

-¿Igual coincides, con ela, outra vez, cando volvas a Madrid?

-¿Como que cando volva; a qué? ¡Non, ho, que xa estivo ben; deixarei descansar ao meu parente, ao Valcarce, unha tempada!

-Manuel, iso non poderá ser, que terás que bailar a peza enteira. Traio aquí, neste portafolios, a escritura dun piso que puxemos a nome do teu conseguidor, do teu parente, e desde que celebremos ese Pleno, volverás a Madrid…, ¡para que che firme a aceptación dunha doazón!

-¿Que dis? ¡Iso tamén se fai por Correos; por parte, está a miña Mabel, que igual se cela se fago tantas viaxes!

-Mabel é comprensiva, e quere os teus triunfos; ¡os triunfos e mailos trunfos! Estoutra viaxe terá de pretexto levar a escritura desa doazón, que así ven os Concelleiros que pagas, do propio peto, os favores que lle fixeron ao teu Municipio! Do que realmente se trata é de que nese Ministerio nos adxudiquen tódalas obras; as obras e maila moblaxe dese Grupo Escolar; á Urbanizadora Churiz, á nosa, que desa maneira todo para, todo queda, na propia familia, ¡sen escorras! ¿Entendes a manobra?

-¡Na familia, si, ho, que é bo descorrer do diaño! ¿Pero, non será moito compango regalarlle un piso ao meu primo, ao Conseguidor, tan caros que llos poñemos ao público?

-Modérate, Manuel, que iso é unha obriga tradicional, pagar os diezmos e mailas primicias á Igrexa de Deus; ¡neste caso, aos intercesores dos milagres!

-¿Á Igrexa de Deus, coas nosas trapisondas, enganando, de paso, ao Párroco? ¡Máis parece que tratásemos coa capela do diabo!

Deulle unha palmadiña no ombro, serenando nel, que xa ía pola enésima depre:

-Tranquilo, Manolón, que se fixese falla ir ao inferno, daquela sacareite eu, en liberdade, inmediatamente, que para algo son Avogado!

-Créocho, que es capaz diso; ¡diso, e de máis!

Fóronse do café máis felices que dous lobos rodeados dun cento de ovellas; ¡dun cento de ovellas sen pastores, sen oposición, sen criterio…; absolutamente medievais!

Na Fiscalía entresacaron un vídeo no que volvía a verse a muralla de Lugo, pero esta vez da parte dos cubos, da de fóra:

-…

-Quixera falar co Comisario Xefe, co da Social. ¡Son da familia…; Garda de Franco!

-…

-Pois si que temos a ficha dese Elemento. ¡Imos ver qué pon! … Hai constancia dun delito común; e xa está posta a indicación de falar comigo se cae nalgunha redada, que este é un tío dos da miña reserva; ¡reserva especial!

-¿Qué delito; é común, realmente común; está probado, de cando?

O Comisario explicouse detidamente, que por algo estaba falando cun interlocutor afín, cun franquista acreditado:

-Non, non se chegou a probar, que por algo está libre; libre pero vixiado; ¡de cerca! Segundo esta nota, tres individuos apropiáronse dun coche que estaba aparcado aí mesmo, na Praza de España. O denunciante declarou que lle fixeron ao seu vehículo un número tal de quilómetros que coincide coa distancia de ir a Chantada e volver; e como, casualmente, naquela data eran as festas locais, tradicionais, contactouse coa Garda Civil, e confirmaron que, efectivamente, viran ese coche, no día de autos, no que se foron de alí, da festa, tres individuos de mala catadura, ¡con aparencia etílica!

-¿Aínda non os detiveron; por qué? ¡Son contaminantes…; moito!

-Non se pode facer, Secretario, que se a Garda Civil detivese a tódolos borrachos, daquela había que pechar a metade dos negocios deste país. Pero agarda, que vexo máis datos noutra ficha, nesta, que é a reservada, a miña, a confidencial. Aquí pon que… Confiando na túa discreción, por suposto, voucha ler, textualmente:

Detido un Fulano, alias Tal, etcétera, con ocasión das protestas dun Convenio que houbo na Empresa Z. Habilmente interrogado, declarou que, efectivamente, el ía no vehículo arriba indicado, pero que quen se presentou conducindo para recollelo, e dicindo que o mercara por aqueles días, foi estoutro compañeiro, un que non puido ser habido, que cando se efectuaron as pescudas pertinentes xa se largara para Suíza. Así mesmo declarou que o Terceiro, niso do vehículo, foi o Auxiliar do Concello de Churiz, e que, efectivamente, cría que o Tal era un elemento comunista, xa que lle ten dado instrucións e consignas diversas, maiormente sobre cómo preparar e/ou provocar paros laborais…

Non sigo, que isto de aquí abaixo son repreguntas, hábiles por suposto, pero de contraste físico, aplicadas con elementos nobres, séxase, coiro ou madeira… ¿Entendes?

Aurelio atopárase cun filón enorme, mena pura; e sentíase feliz, así que lle deu unha aperta ao Comisario.

-Non hai dúbidas: ese cretino é o meu revoltoso. Un imbécil capaz de sublevar todo un Municipio…, ¡e para máis gravidade, desde dentro da propia Consistorial!

-Sendo así, ¿formulas acusacións concretas? -Mais que preguntarlle, o Comisario propúxollo.

-De momento, non, pero pídoche que o fagas seguir; enténdese, cando veña por aquí, pola Capital. Acostuma subir nos coches da Liña, así que dáme un número destes, dos teus teléfonos, dos directos, dos confidenciais, para avisarvos cada vez que…, que se ausente! Desde logo, conta coa miña colaboración, que che axudarei a localiza-la súa camada, que este lobo non merodea só; ¡dígocho eu! ¡Ah, e procúrate unhas fotos con calquera deses sospeitosos, dos que se lle arriman…, para pilla-la banda enteira, ao completo!

-Neste caso, espera, agarda un intre, que che vou ensinar os ficheiros comunistoides, por se tes visto algún merodeador destes…, no teu Churiz!

Despois dunha minuciosa manipulación, mirando e remirando as fotos daqueles supostos sospeitosos:

-Non estou seguro, pero xuraría que este…; si, este, o mesmo, que o vin recentemente, na propia Vila. ¿Podo levar unha copia; deste, si, deste…, para que non se me esqueza a súa faciana?

-Ben, si; podes; ¡pero quedamos no falado, que a nichela hai que arrincala pronto, na primavera, antes de que grane!

-¡Naturalmente! Eu non sería o patriota que son se deixase medrar tales enxendros; e no meu Distrito…; ¡nunca, nunca dos xamais!

…

Na mesma cinta, no mesmo vídeo, os Fisgas empataron coa escena seguinte. Reflectía un cruce de rúas, bastante céntrico, no mesmo Churiz. Don Litis achegouse confiado ao forasteiro que acababa de entrar no Bar Alegre:

-Perdoe, pero non me lembro de se fomos presentados. Sonlle o Secretario deste Concello; e como levo pouco tempo, escasamente un ano, daquela aínda se me escapa algún que outro veciño. ¿Comprende?

O Forasteiro tentou de esquivalo, cortés pero secamente:

-¡Desculpe, pero non teño ese gusto!

Aurelio insistiu, cargante:

-¡Desde este intre xa o temos, amigo! ¿Vostede é de aquí, de aquí mesmo, desta Vila, ou dalgunha Parroquia do Concello?

-Sonlle…, son…, ¡Viaxante de Comercio!

-¡Ah, magnífico; pois, tanto gusto, igualmente! Mire, como non me gusta beber de pé, que iso é propio das vacas, ¿que lle parece se nos sentamos para conversar…, tal que nese curro? ¡Daquela invito eu!

-Grazas, señor, pero…, ¡téñolle présa!

O pero definitivo púxoo Aurelio, que o trabou dun brazo:

-¡Eh, non se escorra, que aínda non falou con ninguén! ¿Como se vai marchar un Viaxante de Comercio sen contactar cos seus clientes de Churiz? ¡Un desprezo! Eu, precisamente eu, pódolle facer unha boa oferta. Por conseguinte, insisto: ¿sentamos, para tomar un grolo?

Aquel Forasteiro non tiña escapatoria sen parecer sospeitoso, así que lle seguiu a conversa ao Secretario, que por certo non paraba de falar, feito un fonógrafo. De enredado, preguntoulle, como por simple cortesía:

-¿Logo, vostede, ten comercio? ¿Onde?

-¡Eu, coma o director da orquestra: todos, todos e ningún! Téñome por servidor, un bo servidor dos intereses xerais, privados e públicos; ¡neste distrito, por suposto! Ademais, para ser explícito, é un honor colaborar con este Alcalde. ¡Se soubese qué mecenas lle saíu ao Concello! Teremos que ir pensando en poñerlle unha estatua, poño por caso na Praza do Rollo, ou por xunto da Fonte. ¡Bronce puro, macizo! ¿Pero, é que non sabe a última? Acaban de premialo, en Madrid, nada menos que en Madrid, cun Grupo Escolar, de Vinte Unidades; un Centro que levará unhas instalacións deportivas anexas…, ¡que nin as teñen na Capital desta Provincia! ¡Tal e como llo digo! ¿Que, merece esa estatua? ¡Igual lla encargo ao Avalos, ese escultor do Val dos Caídos!

Aquel Forasteiro miraba a todas partes, como buscando verbas no aire, que no seu miolo esgotáranse:

-¿Ten…, que se ten, comercio…, ese Alcalde?

-¡Que va! ¿Un bo Alcalde…, comerciante? ¡Este ten dedicación plena, absoluta! E precisamente desa dedicación lle quería falar; si, eu, a vostede…

Acurralado, ¡nin verbas nin aire! Non atinaba a falar; nin a falar nin a rompe-la conversa. ¡Maldita arañeira!

-¿A min? ¡Pero se estou aquí…, de paso!

O Litis seguiu destilando, deitando pingo, case que babándose encima da cunca do outro:

-Hoxe pode que si, mais, co progreso que lle estamos infundindo á nosa Vila, vostede podería triunfar, aquí, aquí mesmo, neste sitio tan agradable para vivir. Si, ao completo; ¡seguro! ¿Nunca pensou en tirar as maletas ao lixo para establecerse como Deus manda, aquí, alí, onde fose, nunha Vila alegre, próspera, ben rexida…?

Aquel infeliz, aquel comunistiña de polas portas, naquela busca de argumentos evasivos, tan só se lle ocorreu este argumento:

-Señor Secretario, non sei cómo agradecerllo, pero…, non intente venderme nada, nadiña, que lle son un proletario, un simple proletario.

Pero o Litis, machacón, voando en círculo, sempre en círculo, coma un azor, para despois enzarzarse na vítima, tal que unha correola, enredándose no Forasteiro, toleándolle a súa alma candorosa:

-¡Pois eu tamén, amigo; eu tamén; menos que vostede, aínda menos, que lle son un funcionario, un humilde funcionario, case un franciscano! Pero fálolle por consignas do Alcalde; para promover a nosa Vila, ¿sabe? Vostede…, ¿que artigos representa?

Con isto logrou culminar o desespero daquel Viaxante metido nun bo labirinto, crispante, creóntico:

-Eu…, eu…; ¡ferraxería!

-¡Vaia casualidade: trátase do sector peor atendido…; si, aquí, aquí mesmo, en Churiz!

-Pois, non sei, que polo que vin…, non me parece exacto. -Non se atreveu nin a sinalar co dedo, pero alí enfronte estaban aqueles almacéns do Paco, tan saturados de mercadorías, ferraxería tamén, que incluso invadira, como exposición, a metade da beirarrúa fronteira.

-¡Si, si, é certo; o que eu lle diga, que fixemos estudios…! Aínda sen coñecer outras referencias, que por outra parte non as preciso, co que me prezo de psicólogo, que só hai que verlle esa cara, súa, de persoa honrada; e voulle facer unha oferta, por demais excelente: Dáse o casual de que o señor Alcalde dispón dun local axeitado, céntrico, de primeira, onde vostede podería montar unha boa ferraxería. ¡Nesta vida, todo o que sexa montar…! ¿Entende?

-¡Grazas, outra vez, mil veces, pero…, non teño cartos! -El a pecharse en si mesmo, coma un caracol asustado, e o Aurelio disposto a gaña-la súa vontade.

-¿Non ten alguén de por aquí…, iso, que dea referencias, súas? Dígame a quen coñece, aquí, en Churiz, que se o avalan, moralmente se entende, eu encárgome de que o propio Alcalde lle avale un empréstito…, para o seu circulante, que dos aprovisionamentos non haberá problema. Pode dar o meu nome, o nome e mailo cargo; ¡que me pregunten! Montar un negocio é unha simple cuestión de prestixio, que o que é cartos…, o que é cartos, en España, sobran…; ¡tendo amigos da miña categoría, por suposto!

Ante o carís daqueles ofrecementos tan xenerosos, ¡tan xenerosos e tan capciosos!, o Forasteiro acabou namorándose daquel Mefistófeles tan xeneroso, entrándolle un auténtico complexo de Estocolmo:

-Mire, señor, nin sei cómo darlle as grazas por tantas atencións, pero iso da ferraxería…; ¡terei que pensalo!

-¿Daquela dígolle ao Alcalde que lle reserve ese local, ese que ten dispoñible? -Nun bisbiseo, á orella: -O Alcalde, don Manuel, élle poderoso, moito; poderoso e magnánimo; o que é unha pena, aquí entre nós, é que sexa tan…, ¡tan falanxista! ¡Un Ataulfo! Mire, agora que ninguén nos oe, -seguiu pegado á orella do rapaz-, eu teño que moverme con discreción, debido a que, ¿sabe?, á miña ficha, na Social…; ¡un tropezón, un paso en falso, pode custarme a Secretaría! Vostede ten aspecto de home preocupado polas cuestións sociais… E tamén polo devir político, que desde que estamos falando véuseme aos ollos a súa cara, que nós témonos visto; non sei, por aí, nalgunha reunión…; ¡seguro que si, pero non consigo lembrarme onde foi!

O Forasteiro, a cada intre máis desconcertado, máis aínda:

-¡Pois…, non; non teño idea!

-Si, home, si, que xa faremos memoria. ¡Por algo me inspiraches confianza! Pero temos que ser prudentes, sobre todo cos de máis cerca, ¡para non cometer indiscrecións! Agora vou chama-lo Camareiro; ¿qué; seguimos co mesmo?

-Non, señor; grazas, que así estou ben; e coa mesma, voume, que se me fai tarde.

O outro, outro xordo de comenencia:

-Como che ía dicindo… ¿Atuámonos, non si?

-¡Por min, encantado! -O Viaxante, tan reservado pero claudicou; ¡que remedio!

-Os que temos un posto oficial, digamos, público, podemos ser utilísimos nestes momentos de, de…, ¡direino: preparación! Repito que coa debida prudencia. Eu mesmo, concretamente eu, teño o caso do Auxiliar…; si, do Xaquín, que nos entendemos perfectamente, pero non quero comprometelo…, por…, por si se descubre que eu veño operando con enlaces de alto nivel; así que, canto menos saiba dos meus pasos, mellor, mellor para el, que ese pobre rapaz está recén casado. Si, coa filla do Paco. Están arranxándolles un piso, aí mesmo, no terceiro andar deses Grandes Almacéns. A min, aínda que me pase…, ¡o que sexa, calquera cousa! ¡Nada, que estou solteiro! ¿Comprende o meu problema?

Custou tempo, tempo e labia, pero aquel forasteiro, aquel inocentiño, acabou picando, tal que unha troita!

-No teu caso eu non me preocuparía polo Xaquín, que é un tío san, un tío de fiar; ¡e mira que lle teñen zurrado na Comisaría, pero nunca lle quitaron unha verba das cousas do Partido!

Caída a troita, había que asala; Aurelio atizoulle coa labia, sen respiro, ¡que non había mellor braseiro en toda a bisbarra!

-¡Non, home, que eu quero dicir outra cousa! Xa sei, xa o sei, que é de fiar, mais é para que el, digo, el, non se vexa comprometido, ¡para que non o relacionen comigo! Por iso me vexo obrigado a terlle certas reservas, que ata me fan aparecer diante súa…, algo así como…, ¡reservado! ¡Case que un mal compañeiro!

O Forasteiro ofreceuse, xa totalmente entregado naquel lavatorio tan prolixo, tan calculado, tan cerebral:

-Se queres, daquela fálolle eu, eu mesmo; así, indirectamente, para que non se sinta violento contigo, para que teña unha referencia das túas circunstancias, da túa discreción.

O Litis sempre arteiro, maligno, previsor e precavido, seguiu engaiolando naquel alevín:

-Non, nada diso, que sería unha falta de confianza pola miña parte. Iso é responsabilidade miña: teño que dicirlle, algún día, que dependo de París; directamente de París, e que estou fondamente comprometido, pero que non pense mal de min se son discreto. ¡Discreto e distante! En canto a ti, ti non lle digas nada desta conversa; ¡nada, en absoluto, precisamente pola seguridade do propio Xaquín; diso, do que temos falado!

-Sendo así, como queiras, camarada; pero, casualmente, quedei con el, aquí, aquí mesmo, neste bar… ¡Está tardando!

-Daquela voume, que igual, se nos ve xuntos, non se acerca. ¡Ah, pero déixame un teléfono de contacto, o teu, que temos que seguir falando de negocios, que aquí en Churiz, cunha

ferraxería, ou no que sexa, teño que proporcionarche algún choio, un choio digno de ti! ¡Xa verás qué oportunidades co acelerón do noso Plan Urbano…! Pensa que sen cartos non poderemos levar á práctica esa idea revolucionaria…, ¡para competir con inimigos poderosos! Desde logo, conta comigo, ¡para calquera cousa! ¡Ah, con respecto ao Xaquín, e perdoa que insista, pero, diso, nada! ¡A el, nin media, que o facemos polo seu ben! Chamareite, claro que si…, por teléfono!

Aquí tes o meu número, e mailas señas…, ¡por se nos vemos na Capital! Agradecido por todo, moitísimo. A propósito, si se presenta a ocasión, daquela informa de min, nas alturas, que nisto das conexións estoume movendo bastante; quérocho dicir para que mo teñan presente, para cando chegue o momento…; ¡xa sabes, a creba do Sistema, que daquela haberá moita xente atusmándolles aos cargos!

Aurelio estaba radiante, triunfador:

-¡A mandar, chico; con toda confianza! Xa notara-las miñas influencias…; ¡daquela, cando chegue o Gran Día, na data dos axustes…!

O Forasteiro, pola súa parte, co anzol ben chantado nas súas guerlas:

-¡Igualmente, encantado! ¡Ah, outra cousa, por se queres ir á Xuntanza de Vegadeo, cos asturianos…, a contrasinal, para que che deixen entrar na Sancristía, é: Vengo al Cursillo de Cristiandad! ¡Vémonos!

Fíxoo cisco co que lle arrebolou seguidamente, de resposta definitiva:

-¿Que me dis? ¡Rapaz, comigo non presumas de informado, que ese contrasinal ordeneino eu; si, eu, eu mesmo, transmitindo consignas superiores, concretamente de París!

Tras daquel bautizo, veu a confirmación, o summus para aquel Forasteiro:

-¡Ah! ¿Logo é certo? ¡Saúde, Camarada; ás ordes, ás túas!

-Espera un intre, agarda por un recadiño: dilles aos de Vegadeo que mandarei…, tres ou catro Delegados… -O Litis detívose un intre para que lle fixese efecto aquela anestesia, aquela suxestión, aquel impacto. -Ti ordena que lles abran as portas, sen receo, aínda que cheguen tarde, que irán nun camión…, para disimular a súa viaxe! ¿Estamos? Dilles tamén, con discreción por suposto, que son ordes directas; de min para ti, que eu recíboas, directamente, de don Santiago Carrillo…, ¡outro Iago, outro matamouros! ¿Sabíalo?

Despedíronse engorde, con cerimonia; o Forasteiro aínda lle comentou, oufano:

-¡O que é a vida: Non me van crer cando lles conte que levo ordes persoais dun Alto Comisario…!

Litis deulle unha aperta. Cordial, o que se di cordial, non o era; ¡apertísima, si!

-Querido amigo, caíchesme ben…, ¡do mellor! Comigo terás o teu porvir asegurado… ¡Seguro; encadeado ao Ministeiro que mellor che apeteza! ¡Palabra de Autoridade!

…

Na Fiscalía, a pesares desa formalidade que rexe no Ceo, escacharráronse de risa coa inocencia daquel comunistiña tan incauto. Pasaron ao vídeo seguinte, e aos poucos:

-Fisga, detén ese proxector e preme o pause, que coido ter aquí outra testemuña, das nosas, das de cargo. Rapaces, ide tomando nota destas contradicións. ¡Deus, qué desfeita: catro policías, daqueles da Social, que entran nesa sancristía da Veiga…! Si, unha ducia de Civís que agardaban nese camión, baixo da lona, ¡coma raposos! ¿Infiltrados? ¡Si, si, iso, infiltrados! Isto… ¡Deus, nin daquela do Maquis!

Despois de identificar aos intrusos, os Fisgas reactivaron o seu proxector para reflectir as escenas interiores:

-Aí está o Viaxante; ¡o mesmo! Aí, entre os detidos nesa encerrona; é o tipo aquel que foi a Churiz. ¡Miña xoia, tan pasmón e tan inocente que é, ¡que era!, e mais chegou ao Parlamento Galego, tempo adiante, nas primeiras fornadas democráticas; ¡e para colmo, nun partido de dereitas! Agora dedícase a criar zorros, ¡zorros prateados, nada menos!, nunha chousa do Riotorto. ¡Se cadra faino con subvencións da Xunta…! -Comentou o Seis, fisgándolle o futuro ao ex-ferraxeiro.

-Querido Fisga, daquela sería por iso, que é máis fácil aperta-los botóns do marcador electrónico, no Hórreo, que venderlles cravos aos labregos de Churiz. ¡Pero qué papón, qué ollomol; morreu pola boca, e encima diso, deulle as grazas ao Secretario!

Fisga Nove, que estivera caladiño, atento á pantalla:

-¡Frei Marcos, ese tío non era ferraxeiro, que todo foi un disimulo, unha falsidade! Pero déixeme acelerar na proxección; ou démola por conclusa, que de aquí en diante son colateralidades.

Desa testemuña, dese rapaz, non se preocupe, que cando chegue o momento das deposicións, daquela arrebatámo-lo Viaxante, en soños, que nesa Ferreira Vella aínda que os deixemos de corpo presente, en coma profundo ou toqueneando, uns minutiños, nin se decatan: ¡están afeitos a velo así, adurmiñado nas tabernas!

-Entón dálle ao starter; non, ao outro, ao dese vídeo, ao persoal, ao aureliano, que teño curiosidade por ver actuar a ese maldito, polo divertido que é, e que Deus me perdoe! Un sofista divertido…; ¡que marabilla!

Aberta a pantalla, naquel intre apareceu outra escena da propia Secretaría:

-…

-Xaquín, séntate, que imos falar seriamente; ¡ti e mais eu!

O Auxiliar nin resollaba, de azorado. Custoulle un gran esforzo soster aquelas olladas do seu Superior:

-¡Eu sempre falo en serio, que a Casa do Concello, esta Domus cívica, para min é, ou debera ser, un sitio sagrado!

Nunca tal dixera, que o fulminou Aurelio, mal disimulada a carraxe que tiña encima; e daquela seguiulle falando, pero con voz baixa, case que inaudible, o que era, nel, un síntoma pésimo, máis perigoso canto máis musitaba:

-Desta vez, ademais de falar, terás que escribir; ¡e despois diso, firmar!

Xaquín percibiu que as furias andaban soltas, en tropel, aloucadas, virando ao seu redor:

-Se é que o di porque entrei tarde, daquela outras fago, digamos extras, ¡que nunca se me pagaron! Isto é un Concello; e como antes dixen, un santuario das tolerancias: aquí nunca se firmou, que iso non é de cabaleiros. Nesta Vila non firman á entrada nin sequera os empregados de meu sogro, ¡co cutre que é!

Se a mirada do Litis fose ácido sulfúrico, daquela, ¡adeus Xaquín! ¡Plomb!

-¡Ben, xa sabía eu, xa o sabía, que ademais de traidor, es un tarugo, un…, inconsciente!

O Auxiliar estaba nervioso, bastante; acovardado, non:

-¿Traidor, eu? ¡Señor Secretario, mida esas verbas!

Aurelio estirou o brazo por riba da mesa para colle-lo rapaz; fisicamente tamén, tamén fisicamente:

-¡Volve a sentar, que non acabei, que as miñas palabras están medidas; medidas, sopesadas e…, comedidas! ¿Ves este teléfono? Só teño que marcar un número, sinxelo, que o sei de memoria; e daquela, en menos dunha hora, preséntase a Social, os de Lugo…, ¡a por ti, que a tal hora estarán de volta de Vegadeo, que por algo che neguei, onte, ese permiso das vinte e catro horas, precisamente para salvarte do trullo!

-¿Quéee; qué dixo da Social, da Brigada? ¡Pasouse, dez lugares!

-¡Si, a Brigada Social; unha verba ben medida, medida e comedida! A malleira virá despois. Máis tarde, o cárcere, co descrédito conseguinte. E se sigo medindo nas verbas, detrás de todo iso quedas sen a gasolineira. ¡Daquela, se após recurso, o teu sogro quedarase sen xenro! ¿Sigo medindo; sopeso, ou…, ou fírma-la túa dimisión, inmediata, irrevogable?

Xaquín, encrespado, púxose de pé diante do Secretario, evaporada a maxia daquela presión. Intentouno:

-¿Aurelio, podo pedir unha graza? Nas execucións que ordenaban aqueles Condes, aí mesmo, na Praza do Rolo, nesa picota, seica as concedían…, e iso co animais que sempre foron os desa raza!

Aurelio, vitriólico, saíndolle a carraxe pola boca, case que nunha fervenza de escumas:

-¡Si, podes: auga, auga da billa, precisamente para afogarte nela!

Xaquín, que non perdera toda a serenidade, adoptou un acento provocativo, como para facer estourar ao dinamitas do Aurelio, que estivo a punto de deflagar:

-¡Secretario, pero, home, iso non está ben; nada ben, en absoluto! ¡Aquí, en confianza, eu pensaba pedirche whisky, whisky do bo, tal que dese que teñen no Parador! En Portomarín, ¿sabes? O que non serven aos turistas, min sequera de sobremesa, son femias, e menos aínda desas maduriñas, das regordetas, manteiga pura. Se non se teñen propias, obtidas pola Igrexa, daquela hai que levar as dos outros, tal que as dos propios cómplices, en préstamo ou arroubadas, tal que aproveitando as ausencias do Gordo…!

A tal momento, Aurelio nin pestanexaba; Xaquín tampouco, que lle tiña cravadas as pupilas:

-Se son roibas e adoneiradas, con pendentes de fantasía, fartas de cargar lastres de cen quilos por sobre da barriga, daquela…, ¡daquela mellor que mellor! Un pracer exquisito, pero, ¡caro! ¡Carísimo polas súas consecuencias! ¡A que se vai armar cando lles conte ás beatas deste Churiz tan pacato…; iso, eses detalles pornográficos, que aquí, neste país dos pasotas, pasan por todas, salvo que se cabree o Cura, ou que se lle alboroten as sobriñas!

Polo que respecta ao Xaquín aínda lle quedaba latixo en reserva, pero…, ¡Aurelio deflagrou, instantáneo, incapaz de resisti-la filípica!

-¡Traidor, comunista, mazagatos, insolente! -Desde que se calmou un tanto, virou: -¡Pero non tes probas do que dis, así que te fodes; fódeste a ti mesmo, maricón; e de paso, lárgaste, co saco ao lombo, como que me chamo Aurelio! ¡Merdeiro!

-¡Señor Secretario, a modiño, e fale ben! Tan só me falta unha foto da cama, pero, do demais, todo: días, horas, facturas, conferencias con Madrid co propio Salmonte, no propio Parador, diante da propia señora do propio Alcalde; ¡etcétera, etcétera, etcétera! ¡Vaia fregado para un home público…; iso, público, felón co seu propio Alcalde! ¡Canto non se vai divertir o noso Bispo desde que corran as augas, que seica é parente da Mabel, e tena na máis alta das estimas! Era o que che faltaba, Aurelio, topar coa Igrexa; ¡nin Franco se permite eses luxos, que lle ten pánico ao Tarancón desde que sabe que é amigo do Papa! ¡Que vergoña, qué escándalo! Eu tamén sento vergoña, ¡pero da allea…!

Aurelio transfigurouse: a tal momento ben que lle gustaría mutarse, de malvado en simple malvácea. Saíu de tras da mesa e púxolle unha man no ombro ao Xaquín, pero esta vez ao suave, conciliador, facendo, das súas tragadeiras, alma:

-¡Xaquín, pero Xaquín, meu caro Xaquín, non te facía tan cruel! ¡As cousas, as desavinzas, entre homes, entre compañeiros…, o mellor é falalas!

-Daquela, meu Aurelio, ¿facémo-las paces, definitivamente? ¡Considera este favor que che fago…, que non é cativo!

Aurelio seguía palmeándolle no ombro e o Xaquín deixábase querer:

-Home, Xaquín, que sempre te apreciei, pero iso de sublevarme aos concelleiros, toda a concellería; ¡todos, á vez…! Recoñece que iso foi unha putada…, ¡meirande cás miñas, moito máis! Fagámo-las paces, e atuémonos, ¡de por vida!

Xaquín volveuse á cadeira, que tamén era de coiro, e asentou as nádegas naquela especie de reconciliación pactada:

-O que é por min, fagamos un trato: Eu quedo ben diante dos Concelleiros, que se van enterar, que o teñen que saber, para que me collan algo de respecto, de que lles conseguín permiso, irrevogable, para algo tan importante como é o de poder asistir aos Plenos; a todos, de aquí en diante; pero ti, carísimo Mandamais, ándate con coidado se non queres que dentro de pouco pregunte por ti a Brigada Social, pero a outra, a Nova, a que poñan os meus, eses aos que ti chamas Comunistas, que están a chegar. Como dixo aquel poeta, ¡os tempos son chegados! Pensa que aquí, en España, coa de vendettas que hai pendentes, unha transición pacífica é pouco probable, ¡tal e como sómo-los españois para iso do péndulo! De producirse unha ruptura, xeral, política, comigo enfrontado, e co que sei dos teus chanchullos, das túas pelotas e dos teus pelotazos…, ¡daquela mal te vexo, Secretario!

Aurelio, maino coma unha gatiña, ¡pola forza das circunstancias!

-Nesta ocasión, e xa que estamos negociando entre homes, entre homes de pelo no peito, tamén poderei dicir algo; algo que…

-¡Adiante! -Animouno Xaquín, sentíndose forte, vencedor absoluto.

-Pois…, pídoche que non interfiras na miña clientela, na extraoficial, ¿entendes? Teño que vivir: preciso do respecto público, ¡coma ninguén! Máxime nun Réxime periclitado, nunha Ditadura periclitada, que niso concordei contigo, ¡desde o primeiro día!

-¿Na túa clientela? ¿En cal? ¡Tes tantas…! -Xaquín, facéndose o sueco.

-¡Si, ho, como di o Alcalde; que me refiro a esas consultas…, ás que ti chamas pseudoxurídicas. As que me fagan aquí, neste despacho da Secretaría, que todo iso pouco pedir é, unhas simples esmolas!

-¿Iso? ¡Adiante; por min, continúa, que me ten sen coidado, que mentres haxa ovellas, neste distrito…, alguén terá que rapalas! Se non es ti, daquela irán á Capital. Como di o Párroco, Por moito que lles rape Aurelio, aínda aforran catro guedellas. O que é por min, rapa e fode, canto queiras; pero comigo, o que é comigo, persoalmente, no sucesivo acabáronse os teus abusos, ¡xerárquicos ou non! ¿Estamos ou non estamos, meu señor don Aurelio?

Aurelio si que estaba, pero cos testículos e coa soberbia entripados, ¡literalmente castrado! O seu non era a contrición, pero, de atrición, naquel intre…, ¡todo!

…

Frei Marcos non sabía se rir ou chorar repasando aquelas miserias da súa xente; dos galaicos en xeral, e particularmente daquelas miñaxoias de Churiz. Despois dun receso e dalgún comentario entre eles:

-A ver, Fisgas, aceleremos, que aquí na Eternidade tamén avanzan os reloxos…, ¡e iso que son estrelados! ¿Traedes ao Inocencio? ¡Será cousa de incomunicalo, antes de que se picardée coa política democrática!

-Frei Marcos, suia, suia, como din os mouros; agarde un intre, só un intre, que nos falta outra escena. Pero, se o prefire, como estamos pillados de tempo, daquela cóntolla, ¡en dúas palabras!

-Nese caso será mellor que sintetices, canto poidas, que nos esperan no Tribunal de Don Pedro, ¡e aínda nos falta localiza-la terceira testemuña!

-Vai de seguido: Ocorreu que despois daquela sesión tan violenta, na propia Secretaría, o Xaquín deu en cavilar, e tamén en preguntarlles aos enlaces, chegando a descubrir certo encontro do Litis co outro rapaz, con aquel ao que chamamos Inocencio, ou Ferraxeiro, que foi un torpón e non soubo negociar. Despois de tres meses no cárcere da Coruña, á proposta da Social, aquel ferraxeiro quixo cobrarse, en especie, a zancada dun Secretario tan lioso.

Reuniu cinco compadres, entrenados nos piquetes da minería asturiana, daqueles que traballaban arreo na Camocha. Así resultou que unha noite escura, axeitada, o auto do Secretario, coa candonga de par súa, -que para daquela xa non ían fornicar ao Portomarín senón a certo hostal de Lugo, máis cerca e máis discreto, -tivo que frear en seco, nunha curva, por mor dunha árbore caída ao momento; quere dicirse, que a serraron polo pé, ata deixala a punto, en equilibrio inestable, e despois diso, provistos dun trelo que ía desde as súas canas ao outro lado da curva…, ¡carrataplum! Caeu a árbore, de traveso, no momento preciso, ¡dez metros por diante do coche, co derrape conseguinte!

Apeáronos, cortesmente pero sen sorrisos, que levaban unhas medias transparentes na cabeza; e despois de ladea-la árbore para deixa-la estrada expedita, co auto empuxado para a gabia, fixéronos pasar ao interior dunha carballeira próxima, ¡sen que ninguén chistase! Á roiba puxéronlle un esparadrapo, e ao Litis desarmárono; da do nove largo, que o que é a outra…; ¡a outra fóraselle cos mexos, desintegrada! Acto seguido atárono a un cerqueiro do fondo daquela chousa, e baixáronlle os calzóns, os de fóra, mesmo diante da súa Alcaldesa. ¡Cunha ducia de cintazos deixáronlle os de dentro tan pegadiños ao coiro como se de esparadrapo fosen! ¿Que, Frei Marcos, vaise divertindo?

O aludido, visiblemente impresionado:

-¿En…, en qué quedou a cousa? ¡Inconcibible; estou abraiado!

-A cousa, o incidente, foi rápido; tanto, que remataron en cinco minutos. Os comunistas, de contado, quitáronlle o vetillo á señora, deixándoa libre para que desatase seguidamente ao seu amor. Despois da dellada, nun tris, saltaron á estrada, para largarse no auto, no deles, que o tiñan por alí cerca, na estrada, pero algo máis adiante. Fóronse do sitio, do lugar do crime, coa conciencia tan tranquila, asubiando, ¡como se acabasen de vencer en Waterloo! Máis nada; tan só que o señor Secretario, por aqueles días, recibiu ás visitas, tódalas visitas, en pé, e non precisamente por cortesía senón por culpa daquelas chagas das súas asentadeiras! Tardou en curar: tiña a cara dura, pero o que é o traseiro…, puro flan!

Nisto, que alguén chamou á porta da Fiscalía; Frei Marcos:

-¡Chist; pode ser o propio San Pedro, e se nos colle a contos, daquela…! Abride a modiño, que levamos moito tempo nesta cámara escura, e con iso vainos cegar ese resplandor tan purísimo do Ceo.

Fisga Nove, apartando un cúmulo azuliño que facía de porta etérea, volveuse aos de dentro:

-É o Secretario de Don Pedro; vén alarmado, tremendamente alarmado, que me está dicindo que Don Litis segue facendo das súas, a cal máis espectacular.

Frei Marcos, con aquela amabilidade tan proverbial, inveterada:

-¡Dille que pase; ata o mesmo proxector, que así participa do noso divertimento! ¡Ola, rapaz! ¿Que, cómo van eses incidentes…; aí fóra, digo, no Adro Santo?

-¡Desesperados, Frei Marcos; desesperados! Tedes que abreviar esta Revisión, que ese tío, ese rei do ordeno e mando, imaxínase que está na propia Secretaría, na del, na de Churiz. ¡Está afumando o Ceo cos seus fumes! Calquera pode con ese saurio, ¡salvo que pidamos axuda do Altísimo! ¿Á que non sabedes en qué nova estrapucia se meteu?

Don Valentín, cos ollos coma pratos, intrigado:

-¡Coido que non será doado de acertar…, co inventivo que é ese tío!

-Non; non é fácil. Resulta que levamos unha racha de santificacións, das inxenuas…

Don Valentín, bromeando ao fío daquela nova:

-¡Así que si; e eu, aquí, confinado, sen gozar da gloria! A min sempre me tocaron as do cego, as negras, estas da Fiscalía; facer de Torquemada, ¡co distintos que somos! Pero, ao gran; ti conta, rapaz, que te interrompín sen querer; ¡sen querer e sen deber!

-Direille: ¡dá Gloria ve-la procesión destes días! Entre o Xubileu Compostelán, e mailo fervorín que desatou ese Vaticano, o II, ¡case tódolos galegos entran á primeira! E menos mal que aínda queda algún Crego daqueles remisos, deses que perdoan con fortes penitencias, que despois non se cumpren, que se non fose por iso, desta baleirábase o Purgatorio, maiormente o galaico! Pero, ao que ía: Como queira que, sobre todo ás mulleres, sóbranlles anos de perdón, aí fóra, ao don Litis, deulle por pedírllelos!

Don Valentín, Frei Marcos, ía de asombro en asombro; case que tatexou:

-¿Pero, cómo…? ¡Iso non pode ser: a Gloria é persoal, persoal e intransferible! ¡Está escrito nas Leis Fundamentais, nas propias da Creación!

O Secretario de Don Pedro espraiouse algo máis:

-¡Exactamente! Niso estabamos, toda a Corte Celestial, pero o Litis presentou unha alegatio onde di que en Nicea definiuse, non me lembro en qué Acta, que a Comuñón dos Santos tamén rexe de portas a fóra do Ceo; que é…, ¿como dixo? ¡Multidireccional! En consecuencia, como ese Fulano sabe latín, daquela interpreta as Actas á súa maneira; ¡puro sofisma!

Foi un dos Fisgas, que a tal intre máis que en caridade celestial ardía en curiosidade humana:

-¿Que…; qué fai agora, nese escritorio contrabandeado, nese facistol, nese aparello que se montou coas muletas dos eivados?

-¡Meu Fisga, qué coidas que vai facer semellante santiño! Púxose nun curro, ao discreto, tal que se fose un relicario de penitencia, e alzou unha cartela onde se le, Comunicantes. Mesmo coma esas petitorias que poñen as Damas da Cruz Vermella. Agora dedícase a impetra-las ánimas que desborden méritos, dicíndolles unha especie de sortilexio, con voz penosa, coma nun pranto: Credo no Espírito, na Igrexa Católica, na vosa Comuñón de tódolos Santos comigo, sempre comigo; e tamén, tamén, na vida Eterna da Democracia, no Sumatorio de tódalas súas virtudes... ¡Así sexa!

Despois desa salmodia mitinesca, pídelles o voto, con esta fórmula: ¡Irmáns, por caridade, deixádeme algo; simples excedentes, algo do que vos sobre, para que non se malogren en min as grazas divinas…, tan importantes que son!

Como vedes, con este novo invento logo ten conmutada a metade da pena que lle foi imposta; e se non vos dades présa en atopa-las testemuñas para reiterarlle eses cargos con probas irrefutables, o que é ese tío non só se libra do Purgatorio senón que é capaz de conseguir unha Secretaría Primada, ¡destas do Ceo!

Frei Marcos, xustificándose:

-Nós, o que é aquí, non perdemos o tempo, que estes Fisgas fóronme preparando o cuestionario das preguntas, e mailo das respostas, para as testemuñas que fomos localizando, pero haberá que seguir coa revisión deses secretos do tal Litis, ¡para ver se damos coa terceira, coa definitiva!

O Secretario de Don Pedro conformou:

-Si, desde logo; é imprescindible que sexan tres, unha acusación trinitaria, que se non, tan certo como que hai Deus, que este litigante alegará defecto de forma, ¡e incluso infracción do Credo! ¡Fará canto se lle ocorra, que ocorrencias sóbranlle! Aquí, no Ceo, xa sabedes que todo é trino, empezando por Deus e rematando polas Teologais, así que teredes que dar con outra testemuña, ¡como sexa! Ben, non vos entreteño máis. Vosoutros seguide fisgándolle a vida íntima…, ¡ata o mesmísimo forro dos seus cataplíns, dado que tamén pecou con eles, moito, demasiado, todo canto lle manaron, canto lle deron de si, a cano libre!

Os da Fiscalía, Frei Marcos e mailos Fisgas, reactivaron aqueles proxectores, tamén canto daban de si, ao máximo da súa impedancia, a cen grados, e de aí para arriba, que xa alampaban aqueles mecanismos, case tanto coma se fosen artiluxios avérnicos!

…

-XIV-

Novela satírica

de

Gómez Vilabella

-o0o-

De proxecto en proxecto, ¿cal é o de máis proveito?

Nunha daquelas cintas anímicas atopáronse coa escena que se reproduce neste capítulo por ser unha das seleccionadas polos Fisgas da Fiscalía Celeste:

-…

-Querido Manuel, temos que afinar os métodos, que estes paisanos están aburríndose do franquismo; do franquismo, e das nosas maneiras tan…, ¡paternalistas, que non paternais! Nesta conxuntura histórica, de vésperas, deterse é perde-lo tren, así que hai que meterlles os pelotazos antes de que remate o xogo, a nosa partida, e para iso cómpre dedicarse con preferencia aos proxectos de máis rédito, aos máis rendibles. ¿Séguesme?

Manuel tiña outras razóns, sen decatarse de que tamén converxía no mesmo espectro, no aureliano:

-¡Que se aguanten, que non lles vai mal connosco, co noso goberno, que desde que ti asesoras, co brandengue que es, non mandei a ninguén ao cárcere, que aquí todo se arranxa en cartos! O que non estea a gusto, poño por caso coa contribución aos gastos, digamos, municipais, daquela que se largue para Alemaña, que aló hai Mercedes, a esgalla, coma o meu, que tódolos plebeos desta bisbarra volven con eles, ¡fardando coma próceres!

Aurelio, no seu papel de moderador daquel fidalgo vido a menos; ou a máis, que iso sería discutible:

-É certo, pero, ultimamente, baixamos a categoría municipal, que nos exceden outras Vilas do entorno; lémbrate cánto traballo nos deu poñe-lo padrón en vinte e un mil catrocentas trece almas; ¡iso, entre almas e ánimas!

-¡Si, ho, foi unha obra de enxeñeiros, que ata tivemos que resucitar algún que outro, algún deses que di o propio Arcipreste que de seguro está no inferno! Eses milagres que fas coa Estatística…, ¡cousa seria! ¡Aínda máis có noso Cura cos seus responsos, que o que é a el, desa parte do mundo non lle volven…, que eu saiba!

O Secretario esbozoulle un secreto, outro máis, que aquel monstro tan enxeñoso, aquel monstro dos enxeños, concibía os plans en serie, tanto os oficiais coma os particulares, a milleiros, enleados coma as ovas das troitas:

-Estes días acariñei un proxecto…, ¡coido que agarimoso!

Aló dentro bulíanlle os celos ao Salmonte, por tragadeiras que tivese e por moito que subordinase a súa dignidade aos cartos:

-¡Mentres acariñes proxectos, e nada máis que proxectos, vainos ben!

Pero o cínico non se deu por aludido:

-Un proxecto que che dará imaxe…; iso, como Alcalde, pero facíanos falta un padriño, concretamente en Madrid, con categoría de Director Xeral, ou aproximada.

Manuel, presuntuoso, sen vacilar, co pasado esquecido:

-¡Témolo: meu padriño de pías, o Xeneral Valcarce!

Aurelio denegou coa cabeza:

-Non; non serve, que se trata do Ministerio de Educación y Ciencia, que é onde temos que facer a xestión.

O Alcalde, carraspeando aquelas queimuras, entre nicotínicas e alcólicas:

-¡Vale, ho, vale; o mesmo, que cho digo eu, que en Madrid mandan todos, e todos se deben favores, enchufes de toda clase, como daquela da Masonería, que niso recuamos! Con isto sabido, ¿cal é ese proxecto tan agarimoso?

-Pasa que nesta Vila, se a comparamos con outras, precísase unha obra monumental; eu diría faraónica. Aínda que non sexa práctica, que iso, en política, sempre é o de menos: ¡Hai que facela por unha cuestión de imaxe, para que a veciñanza opine que temos un Alcalde que os ten coma o cabalo de Santiago, ou coma ese da Coruña, aquel Molina…!

-Aurelio, deixando fóra as túas metades; ¿que coño queres dicir?

-Pois, que o señor Alcalde, ti, don Manuel, fas milagres, que es un gran conseguidor. Consegues máis, moito máis, do que teñen as Vilas do teu redor…; ¡menos, se acaso, na cousa antedita, niso da multiplicación demográfica! Poño por caso, un Grupo, un Grupo Escolar, de vinte ou de trinta unidades, que teña as mellores instalacións deportivas que se coñezan en cinco leguas á redonda. ¡Tería que ser tan grande e tan bo, monumental de todo, coma calquera dos mellores de Galicia! ¿Víche-la Laboral de Gijón? ¡Algo así!

O Salmonte, aceso, blasfemou, coa xactancia habitual, coa euforia soprada, inferida:

-¡Iso está feito, Camarada! Ti redacta os Informes do caso, que eu consígoche as trinta unidades, en…, ¡en tres días, que seica foi o tempo que lle levou a Cristo!

Nin hai que dicir que tanto Frei Marcos coma os Fisgas estaban, seguían, escandalizados, ¡pese a súa experiencia! Aurelio, un bo domador, esporas e freo, a doses, por veces, segundo conviña:

-Querido Manuel, tampouco é así que eses días precisounos Cristo…, ¡porque era Deus! Neste caso, para que se vexa, para que se palpe o difícil que foi conseguir unha obra desa magnitude, ningún Alcalde estaría en Madrid…, ¡menos de quince! ¡Cos gastos pagados, por suposto! Mentres, xa coidarei da túa imaxe; e de inmediato, sen dicir ao que vas, lanzarei a nova de que o señor Alcalde vainos sorprender co froito dunhas xestións que os teus predecesores nesta Alcaldía nunca se atreveron a soñar, ¡e menos a pedir!

Atende, para que non haxa contradicións entre nós: Lévate ao Concelleiro máis golfo deste Concello…; si, de veras, que así, amén de testemuña do teu éxito, teralo trincado, pola súa complicidade bordelesa. Mentres vos desafogades con esas damas de compañía, coa Cibeles e demais amigas, non se che ocorra chamar por teléfono aquí a Churiz, de ningunha maneira, que esa Telefonista ten as orellas grandes de máis. Xa comunicarei contigo, a ser posible desde a Capital, desde o meu bufete, cada dous ou tres días, de tarde en tarde, que ben sei o que son as noites de Gaviria…, e ti precisas repoñer o teu repocho cunhas boas sestas…, ¡para non defraudar ás seguintes! ¿Vas informado? ¡Daquela obedéceme, en todo, que é polo teu ben!

Manuel, apagados os celos con aquelas perspectivas da substitución, lambíase de gusto, que ata se lle secaron os beizos de tanto abri-la boca, e deu en tusir. De recuperado:

-¡Aurelio, ti es o meu anxo, que agora entendo esa cousa, esa comparanza do cabalo! Daquela, se tes alguén diante, cerca do teléfono, non se che ocorra preguntarme polas bailarinas, que esa Mabel, da outra vez, soubo das miñas andainas nos Madriles, e sempre mo está repetindo, de chantaxe: que son un puteiro, que son un mouro, un egoísta, e que a ela non a deixo falar…, nin cos mellores amigos!

-Manolete, mentres andes de seareiro, por Castela adiante, á túa Mabel sóbranlle leas cos desafiuzamentos desas casas que herdou na Capital, así que non lle quedará tempo para botarte en falta; a maiores, tamén precisa olla-las obras da nosa barriada, que xa ves o adiantadas que as temos. Se o ollo do amo engorda ao cabalo, ¡que non engordarán os da ama! Ás obras, me refiro, que como ti es un Muza, ¡daquela igual entendes ao revés!

-Chacho, agora que o mencionas, esa obra, esa urbanización, tamén é faraónica. ¡Hame facer inmortal; e eu que tiña para min que esas leiras de xunta ao río non servían nin para botarlles toxo!

-Manuel, non te emociones antes tempo; ti goza en Madrid, canto podas, para ti só, con disimulo, para que esta veciñanza pense que estás ao tanto das obras públicas, ¡e non só das túas!

¿Péscalas?

-¡As nosas ben públicas son, que estamos vendendo os pisos sobre do plano, ao primeiro que chega, sen miramentos nin reservas para as amizades, que por algo son de prezo fixo, séxase, públicas! ¿É, ou non é?

Aurelio pasáballe por alto algunha que outra animalada, pero todas, non; ¡espora e freo, alternativamente, para mantelo desnortado, despersonalizado, sen control de si mesmo! O seu sistema ante o Rexedor era coma aquel do pescantín coa nai das troitas: ¡canto máis tires, máis sedela che dou…, de momento! No seu credo, adoutrinar tamén era ridiculizar, meterlle complexo:

-Manuel, iso chámase, popular; o de “público” é outra cousa. En canto ao prezo fixo…; ¡fixo é, pero levan un recargo do cincuenta por sobre do que nos autorizaron no Ministerio! Por certo, hai que recordarlle á Mabel, de cando en vez para que non o esqueza, para que non faga excepcións, que non cobre esas primas con cheques nominativos, que nos pode saír algún listete que os retrate; ou que consiga unha certificación do seu Banco. ¿Estamos?

-¿Que, qué é iso das primas? ¿Volves ás metás fóra?

-¡Manuel, qué pouco te fixas! Primas, sobretaxas, son eses cartos, ese cincuenta por cen que lles poñemos aos pisos por riba da cantidade que lles marcou Vivenda nas Cédulas respectivas, nas Provisionais; ¡que por algo se chaman Protexidas!

A cousa ía ben, e Salmonte celebrouno pegándolle lume ao enésino vegueiro:

-¡Este Secretario, unha marabilla! Chacho, estás en todo, e non o vello, o anterior, que o único que sabía don Ramiro ao respecto das primas era aquilo de que, ¡Canto máis prima…, máis se lle arrima! Meu pobre: cunhas primas que dicía ter aló na Capital, colleu un sifilazo do demo. ¡Foi providencial, que en seis meses, vacante: a túa! Pero ti sabes escollelas, do mellor, que conservas a saúde.

-Algún defecto tiña que ter, ¿non si, Manuel? -E volveu a soltarlle sedela.

-…

Rematou aquel episodio co asentimento compracido do Alcalde. Fisga Nove manipulou outra cinta, para a secuencia seguinte, e deulle ao “intro” daquel Relembro Anímico da Fiscalía. De primeiras apareceu en pantalla aquel suntuoso despacho da Secretaría, na Consistorial de Churiz, tres veces máis grande e de mellor moblaxe có do propio Rexedor, nota explícita, elocuente, de quen viña mandando, realmente, no Concello; quen mandaba en realidade de verdade.

-…

-¡Oh; qué grata sorpresa; non te esperaba, polo menos tan de mañá! ¡Vou pechar por dentro, que está aí o Xaquín, na oficina!

-Manuel marchouse de cedo, no seu Mercedes, polo Camiño Ancho adiante, el e mais un Concelleiro, que nin sei cómo se chama; ese solteirón, ese barrigudo, ¿sabes?, o das canteiras. Non me quixo dicir a qué van a Madrid; tan só que é un secreto de Estado, unha cousa boísima para Churiz. Con tanto misterio, que se me fai que ese Concelleiro nin sabe a onde o levan, pero tampouco lle importa, seguro que non, que ese trangalleiro, con tal de pasear…! ¿Oes, non será que os chamasen de Gobernación, por estas conspiracións dos nosos solares, por iso de que non respectamos as leis?

-Muller, en absoluto; ti tranquila, que iso da urbanización é unha das cousas que nos van de perlas, miña socia tan querida; ¡tan querida e tan admirada! O teu Manuel non volverá en dúas semanas, que leva varios asuntos na carteira, moitos; ¡ademais dun galano para o seu primo; á conta, previo! ¿Ti tes que ir á Capital, non si? -Chiscoulle un ollo. -Daquela dille á criada, a esa de máis confianza, que se ocupe dos nenos, e que non te espere en dous ou en tres días, que debes arranxar cousas, aló, na cidade… ¡Para disimular, dille que é diso das casas! Despois agardas por min, xa sabes onde, que esta noite, miña rula, durmimos e soñamos, ámbolos dous, nese Parador tan…, axeitado!

Mabel deu en danzar, castañolando cos dedos:

-¡Xa fun, xa fun, a Portomarín, / que fun, que fun, / requenta-lo meu amorín!

Aurelio colleuna polo van e seguiulle aquela danza tola, improvisada, marcando os puntos:

-¡Xa fun, xa fun, a Portomarín, / e co meu amor entre as pernas / durmín!

Mabel, soltándose daquelas apertas interminables, sedentas, fogosas, con retorzóns de cadela enlazada:

-¡Estamos tolos, Aurelio; mira que se chega a saberse…, agora que temos os negocios en sociedade!

Aurelio tranquilizouna sentándoa nos seus xeonllos, ás carranchas, encarados, e prodigoulle todo tipo de caricias:

-¡Tolos de amor, Mabeliña; meu sol; ninfa do Miño! ¿Ti, a cotío, nesas manazas que non te merecen, que de seguro nin saben acariciar esta pel de pexego suave, máis apetitosa cás mazás do Paraíso?

Mabel, despois da febre, do éxtase, daquela vacilación, recuperou algo de apromo, colgándoselle do colo ao seu amantísimo Secretario:

-¿Sabes que che digo con respecto ao meu panzudo? ¡Por min, que lle dean bailarinas, a pasto, onde diaños estea, onde queira que vaia, que eu voume contigo, agora mesmo, ao inferno que sexa…! ¡Ao noso Portomarín, que Mallorca pilla lonxe, que se non…! ¡Tra-la-ri-ro…! ¡Imos maza-lo leite co teu mazaroco, que é noviño, e tan desaproveitado que o tes, que o está necesitando a miña chocolateira, moitísimo! ¿Sabes unha cousa? ¡A do Manuel, nestas ocasións, nunca pasa do nove! ¿De canto me dixeches que é a túa, do vinte? ¡Daquela verás qué festa che dou, que xa me sae a humidade…, a callón!

…

Os Fisgas, nin que dicir ten que estaban abraiados, escandalizados de tanta impudicia nunha xente que encabezaba a vida oficial daquel Municipio. Un deles estivera repasando as etiquetas dos vídeos anímicos e deu cunha biografía relacionada, paralela, daquelas de Churiz, que tiña que ver co Litis. ¡Co Litis, non, co seu diaño! Rebobinou ata poñela coincidente, sincrónica; e con ese axuste viuse unha baiuca daquelas da estrema de Churiz, escurísima, na que conspiraba un fato de rapaces:

-…

-¿Entón, hoxe, ás oito, no sitio de costume? -Preguntou un dos mozos, tan rapado, tanto, que ben se lle notaba que estivera, ou que seguía estando, no Exército, na mili.

-¡Non, ho! Penso que é mellor cambialo, que como non están na praza, nin Manuel nin o seu alter ego, eses Gardas andan soltos, de cuncas chupadas, e daquela poden notar o noso remexo.

-¿Por qué non na túa, Xaquín? ¡De ti, por agora, non desconfían, que ben que te arrimas aos oligarcas! -Apuntou un deles, un de traxe de pana, labrego ao cento por cen a xulgar pola anchura e polos calos das súas mans.

-¡É perigoso, que me están afagando moito; iso evidencia que xa me teñen por inimigo! Pero hoxe temos outra oportunidade: Como coincide ese enterro, o do pai do Veterinario… Daquela coido que é mellor ir por aló, e así quedármonos a cear polo camiño, lonxe de Churiz; ¡tal que en Sarria!

Contestoulle un rapaz que era roibo coma unha mazaroca, celta puro:

-Non é mala idea, que este Xaquín coñece os bois cos que ara, pero, ¿e se alguén avisa á Garda Civil?

Resultaba evidente, no ámbito local, aquel dirixismo do Xaquín:

-Para estes riscos xa sabedes a consigna: Non precipitarse en pasa-lo recado, para non dar tempo a que ninguén dos iniciados se vaia do pico, e que cada quen, desde ese intre, vixíe os pasos do seu contactado, do seguinte, de un en un. ¿Advertidos?

Como eran moitos, moitas foron as opinións tácticas daqueles subversivos de barrelo. Un dos que estaban aló atrás levantou a man para que lle atendesen:

-Na miña opinión os máis perigosos son eses do Tercio, séxase, do Sindical e do Familiar, que eses, ¡nin que fosen xudeus conversos! Deses non me fío, nin un pelo, e menos aínda desde que don Manuel se meteu a empresario…, que os pode comprar de mil maneiras!

Xaquín era doutra:

-Eu do Familiar menos que de ningún, que eses fedellóns adoitan ter moitos fillos, ¡e cantos máis fillos, menos ideais!

O máis animoso deles, unha especie de alter-ego do Xaquín que non se lle apartaba un centímetro, corifeou:

-Como di o noso Xaquín, hai que correr o risco, que ese Mataquintos do Pardo está a caer…, ¡e precisamente por culpa destes levantamentos dos universitarios! Daquela temos que estar organizados, ipso facto; para iso, para aproveitar ese baleiro do poder constituído, e haberá que facelo sen vacilación, que para entón farémonos cos Axuntamentos, ¡sexa á forza, ou presentándonos ás eleccións, segundo se terce, que hai que ser pragmáticos, e iso dependerá de moitos factores!

O omnipresente Xaquín, centro de tódalas miradas alí onde fose, que de cando en vez amosaba á porta da taberna, seguramente para espreitar se había xente ao redor, intrigounos de mala maneira co que lles estaba insinuando:

-Teño novas, fresquiñas, do trinque, ao respecto de todo iso, que volas darei no seu momento.

Despois daquel funeral de tapadeira, de cobertura, de facerse ver, asinar e marcharse, nunha abacería da estrada. A xulgar pola vexetación, no Val de Sarria:

-…

-A ver, Xaquín, ¿cal é o motivo desta xuntanza, desta plataforma con xente de tan diversas opinións?

O aludido, nin curto nin preguiceiro; sempre sobranceiro:

-Imos deixar sentado, de primeiras, que somos demócratas, e que nos responsabilizamos dos nosos actos. Por conseguinte, se algún dos presentes non é demócrata, daquela non poderá sentirse a gusto cos demais, así que lle pregamos que se decida a irse, ¡xa! Que pague o escote da cea, e que se largue, ¡así sexa ao Cuartel dos Civileiros!

-…

-¿Que, ninguén se vai? Daquela, se pasa algo, xa sabemos que houbo traidores postreiros. Dependerá dos outros desenmascaralos e purgalos, tal e como merezan. ¡Lei do Talión, que se di!

Adiantouse o roibo e dixo:

-¡Xaquín, non sei qué vas dicir pero debe quedar claro que ser demócrata non significa ser comunista, como seica es ti; ¡ou viceversa! ¿Estamos? Entendo que aquí, nesta convocatoria, o denominador común é a cousa de ser demócrata, que de momento vai ser no único que conformemos. ¡Farruco dixi!

Un dos que aínda non falara:

-Opino coma este das J.O.C., que así somos os sindicalistas, que sempre damos a cara, a cotío, enfrontándonos aos burgueses, aos empresarios, mentres outros, tal que estes labregos, moito queixarse do Réxime, de que lles muxan na teixa, pero seguen dándolle ao dente, aproveitándose desas becas tan demagóxicas, ¡co aquel de que teñen a propiedade a nome dos vellos!, e de paso aprovéitanse de cantas subvencións pillan. Nese, Si, señor, escravista, tan seu e tan crónico, por suposto!

O do traxe de pana, picándose, alzou a voz:

-¡Tamén hai sindicalistas do si señor, deses que dobran os gonzos por aí adiante, en tódalas Empresas, que o Vertical, de tal, só ten o nome!

Algo lle musitou daquela Xaquín, pero saíu inaudible no estéreo; a quen se lle oíu perfectamente foi ao seu incondicional:

-Rapaz, non te metas co Xaquín, nin cos obreiros, e déixate de bromas que ben sabes, sábelo perfectamente, que no Vertical, moitos de nós, estamos asentando os canteiros; ¡si, os canteiros; os do pórtico grande, os da liberación! Iso aínda que sexa a modiño, dous pasos adiante e un para atrás, como dixo Lenin. ¿Ou logo, cómo é aquilo de que, chi va piano va lontano? ¡Nós, paseniño, ou correndo, segundo as oportunidades, xa conseguimos certas cousas, certas liberdades, de interese xeral; e ti sábelo perfectamente!

Aquel campesiño medrouse, temperou, ante a agresividade do verticalista:

-¡Seino; pero aquí, a tal momento, nin piano nin gaitas do fol, que só hai bordes! E se non, mirade as horas que vos fan traballar eses centurións da Urbanizadora, que nin que vos tivesen nas obras da muralla de Lugo. Moito de Limitada, pero o que é no traballo, e no risco das estadas, maldito cousa; mentres, os descendentes daqueles Condes do Monte Salvo, veña fumar Montecristos, ¡que ese foi outro, outro Conde!

Xaquín aplaudiuno, con calor:

-¡Así se fala, rapaz, que iso dos Montecristos é un signo externo das ditaduras; ou máis propiamente, dos ditadores. Para máis inri, evocando o nome daquel martelo dos tiranos! Este oligarca, este gomo panzudo dos Salmontes, mentres fuma nos habanos ben que se embolsa as plusvalías, ¡as vosas, as do voso traballo! Por certo, ¿de quen son as plusvalías; sabédelo? ¡Outra que esquecedes, a miúdo!

Interveu aquel mozo do pelo ao cerapio:

-A ver, Xaquín, déixate de Cristos e de Montecristos que aquí estamos para falar das accións, das resistencias; con accións e con resistencias foi como ese Fidel acabou cos oligarcas, cos de Vuelta Abajo, e tamén cos de Vuelta Arriba, todos eles lacaios do seu Tío Sam. Aquí suponse que es o moderador desta Xuntanza pero non se oe nadiña que sexa verdadeiramente revolucionario; nada que haxa que moderar, que ninguén se define. Provoquémolos, un pouquiño: ¿Cae ou non cae don Paco? Se cae, ¿que plans tedes para o día seguinte; ou é que non tedes previsto un Día D, coa Hora H? Se non hai trazas diso, nós, entrementres, ¡mexar e á cama!

O Auxiliar do Concello, Xaquín, quixo aglutinar, eclecticamente por suposto, naqueles aguiachos, naqueles revolucionarios de vía estreita, de rueiro; dos de, por un patacón, cen:

-Tampouco se trata de definirse senón de sentar unha entente, o máis cordial posible. Si, iso, unha entente, nosa, con miras aos acontecementos, que desta vez poden ser inminentes. ¡Síntomas hai, en presenza! E como di o Bieito, ese Cura sábelotodo, ¡achaiar os camiños do Señor! Pero aquí trátase dos camiños plebícolas, dos da plebs, que as avenidas dos señores, ben que as achaian eles, eles mesmos…, aínda que só sexa para lucir eses bloques das súas pseudovivendas, esas que nos están vendendo de estraperlo, e sen ascensor!

O roibo era dos máis escudriñadores:

-Daquela, ¿ti sabes algo, algo máis, algo transcendente? ¿Que vos din eses infiltrados do KGB, esas amas de cría con botas de cosaco, eses que vos levan da man coa man…, coa man chea de ouro moscovita, daquel que depositou Negrín?

Picouse o aludido, reaccionando en consecuencia:

-¡Sen bromas, eh rapaz, que volo vou dicir en boa camaradería! Deses conflitos estudantís, deses que remaneceron na Central, respaldados por varios profesores ben coñecidos, espérase que podan conducir á folga xeral, provocando unha crise definitiva do Réxime, que traerá consigo, probablemente, a caída do franquismo, e con Franco irase esa pantomima, ese franquismo sociolóxico, que algúns empresarios xa amosan a súa intención de cambiar algo, unha parte, un case nada, para que non se lles cambie o todo, para non chegar a verse desbordados cunha ruptura violenta.

¡A burguesía, é sabido, sempre saca o paraugas antes da tormenta! ¡Enxérganas de lonxe de tanto cantar Cara ao Sol! Se isto se produce, o esencial é que esa ruptura non nos leve polo río abaixo, nunha das fervenzas que se producirán por culpa da vendetta que se vén incubando, ¡desde o 34! Que nos leve a unha guerra intestina entre as forzas políticas, acaso entre veciños, como pasou daquela, daquela no 36. ¿Estamos? Pois isto que parece tan inxel hai que cimentalo, a conciencia, con bos alicerces, con reunións heteroxéneas coma esta, que para xuramentarnos, maiormente para iso, aquí estamos. ¡Daquela hai que chegar a un equilibrio liberal, transixente, e nós tamén, tomando a verba liberal no senso filosófico, no da tolerancia intelixente! ¿Vale?

Estouvos invitando a uns acordos de mutuo respecto, que sería absurdo que despois de ter padecido unha ditadura ominosa, longa, eterna, interminable, do máis feroz caciquismo, no máis lucrativo dos amiguismos, corrompida con ese du ut des que restaurou o franquismo, despois diso, insisto, nós, estes demócratas de toda a vida, a flor e maila nata de Churiz e da súa bisbarra, estes que destacamos polo noso patriotismo e pola nosa intelixencia, non esteamos da mesma avinza, nin sequera para asenta-la convivencia, ¡politicamente falando! ¿Si ou non si, queridos amigos?

Aquel labreguiño do traxe de pana, ecléctico e prudente, coa moderación acugulada por tantas ducias de xeracións labregas reiteradamente asoballadas:

-¿E ti, na túa ideoloxía, nese rolo verbal, cres, sinceramente, que en España volveremos a ter o partido comunista, esa ideoloxía que pretende repartir tódalas vacas que pasen de dez? Querido Xaquín, coido que podes ir buscando acomodo noutra forza política, en calquera das que dimanen desta nova situación, ¡tal que aí polo medio da vagada, que é onde máis abrigado se está, se está e se estará!

-¡Mirade este carreta-xamóns, -bramou o aludido, -que non hai tanto que o cachei petando nas portas do Pazo Salmonte! Eu non dixen que o marxismo sexa unha exclusiva dos comunistas, mais teremos o marxismo sociolóxico, o ideolóxico, outra vez, ¡chámenlle o que lle chamen! O que dixen, o que seguirei dicindo, é que temos, ou teremos, que partir, todos, todos nós, tódolos españois de lei, dunha oposición ideolóxica conxuntada, temperada, aproximada, persoa a persoa, para mina-lo réxime ditatorial, para darlle, entre todos, unha unción extrema, coa untura posible, cunha untura que sexa compatible coa nosa dignidade, tanto persoal como colectiva, que agora está claro que eses oligarcas van pola rúa da amargura, ¡agónicos perdidos!

-…

Tanto os Fisgas como Frei Marcos estaban abraiados de tanta verborrea oca, lamentándose que a ditadura baleirase de contido ideolóxico, efectivo, dunha maneira ramplona, á xeración do esperado relevo democrático. Seguiron atentos para poder contextualizar as actuacións daqueles oligarcas, omnipotentes e omnipresentes, de Churiz, particularmente do inevitable, do imnombrable.

Nisto preguntou, outra volta, aquel rapaz do traxe de veludo:

-¿Como se estrutura, como se pode estruturar todo iso, esa estratexia social, na nosa bisbarra, no rural? Vosoutros falades con terminoloxía da industria, ou da minería, para o caso, que ao visto son os vosos mestres, pero as folgas, as sabotaxes, todo iso…, ¡aquí non teñen aplicación, non levan xeito entre os autónomos, entre os artesáns do rural, e xa non digamos para nos, para os simples labregos, ou máis exactamente, para os labregos simples!

Contestoulle Xaquín:

-Imos por partes, que na nosa bisbarra hai que empezar polo Concello; hai que producir unha unión, un estilo, unha oposición, fronte á oligarquía, para acabar co voso lacaísmo fronte a un stablishment que vos acolloa…, ¡tanto ou máis do que estiveron nosos pais!

Tomou a palabra outro dos asembleístas, un Concelleiro novato, metido de estranxis na última Corporación do Salmonte, se cadra para simular unha apertura progresiva que, de feito, na realidade dos muñimentos locais, non pintaba cousa; simplemente porque, de facto, non existía:

-¡Mira, Xaquín, vaite ao carajo con eses predicotes tan…, prematuros! ¿Como podemos facer oposición, nin sequera nós, os propios Concelleiros, os disidentes, se nin aos Plenos nos convocan?

-¿Ah, si; esas temos? Xa sei que non ides ás xuntanzas, pero, despois, cando vos chama don Aurelio, persoal e directamente, daquela ben que lle firmades as Actas, poña o que poña nelas, que niso de redactar, ¡niso tamén!, ese Secretario é un artista. Por algo podedes comezar, ¡digo eu! Non lle firmedes as dos Plenos que non se celebraron; nin as daqueles aos que algún Concelleiro non fose invitado en tempo e forma, que xa sei que adoita mandarvos as citacións ao día seguinte, pero con data retrotraída, que así quen leva as culpas é o pobre Carteiro!

Cabreouse aquel Edil ao verse cachado, ridiculizado:

-¡Mirade quen foi falar, este Auxilias do nabo! ¡E ti, a ver cando deixas de abrirlle a porta ao Secretario, que iso de ser lacaio e comunista, todo á vez, de consún, dá noxo!

Seguidamente falou aquel mozo rapado, parte interesada xa que, segundo comentou o Fisga Nove, fora rexeitado pola filla do Paco, do Almacenista:

-¿Pero, ti, qué dis? Este Xaquín, este cantamañás, non pode deixar de facelo, polo menos ata que seu sogro non inaugure esa gasolineira, a estación nova, a do Campo da Feira, que lle poden anular o permiso…, ¡tan pronto como alce os ollos do chan!

Xaquín, de zarabandado, defendeuse como puido:

-Compañeiros, a modiño, suai-suai, que di o mouro, que non estamos para bromas. Eu son, hoxe por hoxe, un asalariado, coma calquera de vosoutros, e teño que conservar o meu pan. Por certo, ben que vos pinta, ¡a moitos!, que eu estea dentro, coma os chourizos no pote das fabas, que así sabedes máis cousas por min que polo propio Alcalde; ¡e xa non digamos polos edís! Por exemplo, ¿a ver se este Concelleiro nos pode dicir onde están, arestora, os nosos xefes, ese chouriceiros do chourizo alzado?

-¿Iso, onde están? -Pediron varios, ao unísono.

Informounos o propio Xaquín ante o mutismo do aludido:

-Pois, o Alcalde na propia capital, en Madrid; e o Secretario, na da Provincia. ¡Sendas reunións! ¿Vedes o que vos dicía? Se poñemos estas ausencias, secretísimas, en relación coas circunstancias que coñecemos, das que xa falamos, con ese levantamento dos estudantes, daquela resultan indicios de que non soamente conspiramos nós senón de que tamén o fan os pseudofranquistas, ou máis ben, os tardofranquistas, que me dá igual. Seguro que se están armando, preparándose contra nós, ¡en vista da que lles vén encima.

Un universitario, que se atopaba de fin de semana:

-Tamén habería que falar doutro tema…, ¡se as cousas están maduras!

Nisto, Xaquín, moderando aos outros, aos que deran en barullar, para atende-lo universitario:

-A ver, chist, calade, que aquí o Xurxo, este aprendiz de leguleio, seguramente nos queira falar da súa teima daquel Estatuto, aquilo do 36, iso da primordialidade da súa recuperación. ¡Veña, home, atúfate!

-¡Pois, si! Sigo, e seguirei, que o temos aprobado, e ben aprobado, elevado a rango parlamentar polo noso Castelao, aló en Montserrat, nas postrimerías da República, pero dentro dunha Constitución que nunca foi derogada senón vilmente rachada polas baionetas dun Exército levantisco e infiel; ¡africano, en definitiva! Comigo non contedes para outras xuntanzas se a dialéctica, chegado o caso, vai ser o universalismo críptico destes comunistoides fronte aos valores da propia identidade, da nosa, da galega. Por iso quero que se defina este Xaquín, por extenso. ¡Dixen!

O aludido, un tanto coñón:

-¡Este Xurxo vai ter que cambiar de gafas! ¿Ti non ves que iso da U.R.S.S. quere dicir, Unión de Repúblicas? Os comunistas aceptamos as nacionalidades, incluso o federalismo; claro que si; ¡pero tan só as históricas, tal que a Galicia dos teus soños, querido Breogán!

Pero a especulación universitaria, insatisfeita, seguiu inquirindo:

-O caso é cómo as aceptades, pois, se é ao son de Moscú, nese caso as liberdades ao nabo de Lugo; ¡turulú chispúm!

O alter-ego xaquiniano, sempre fiel, de gardacostas permanente:

-¡Tranquilo, Xurxo, que daquela poñemos os compases da muiñeira! ¿Cal queres, a de Mosteiro, que ademais de pícara é melosiña?

Xurxo retirouse cun,

-¡Vaite ao carallo, que ti es máis sopragaitas có teu Xefe, que non o é pouco!

Pero sentenciou Xaquín, cortante, poñéndose en xerras:

-¡Ao carajo irémonos todos, sen tardanza, se non avanzamos nisto, nestes mínimos, nestes prolegómenos, en senta-las bases da convivencia democrática; da nosa, en definitiva! ¡Esa tronada…; mentira parece nun universitario! ¿Sabedes qué vos pasa? ¡Que con iso de estudar por apuntes, todo o reducides a simples fórmulas, H₂O, auga; a política é a arte do posible, pero partindo do imposible, do que parecía imposible, séxase, un complexo, un complexo lóxico, pero no alén, fóra de toda síntese!

O universitario impacientouse e buscou a porta, resolto a irse, mais detívose ao ver que ía falar un compañeiro seu, un que non abrira a boca en toda a xuntanza:

-Pola miña parte entendo que a onde temos que ir, agora mesmo, é ás nosas casas, que quen nos vexa chegar tan tarde, tan tarde e todos xuntos, tódolos autos á vez, ¡Deus sabe o que pensará!

Xaquín, levantando a sesión:

-Veña, fóra de aquí, ímonos, que xa falou o Caladiño, ¡e foi bastante elocuente, que co seu broche fixo un retrato do voso medo e da vosa desunión! En vista diso, o que é por min, ¡viva a Pepa!

Un labreguiño, que non lle entendeu aquela alusión á Constitución de Cádiz, proclamada precisamente o día de San Xosé do ano 1.812:

-¡Que é iso de que viva a Pepa; que viva Mabel, esa tía tan tía, esa fulana tan fulana, tan estupenda e tan patriota que mentres fornica non estraperla pisos! ¡Deu-la bendiga!

Aplaudírono, particularmente aquel universitario, que se puxo a explicarlle ao labrego o significado daquilo da “Pepa”. Xurxo, pola súa parte, repetiu o, ¡Ei Carballeira, viva Mabel! E Xaquín sinalouno co furabolos, para que todos se fixasen nel:

-¿E ti, Xurxiño, cómo é que dás vivas á señora Mabel; é que tes parte nas súas magras, admítete…?

-¿Eu? ¡Nin nas magras nin no magreo, sexa individual ou colectivo, pero algo dela gozo, que cando vén á nosa tenda deixa un recendo a Chanel, do bo, que mesmo marea; por iso me toca, algo…, aínda que só sexa o aroma! Pásame coma ao Xaquín, que lle toca sen tocarlle, ¡cando pasa por diante súa!

-¿A min? ¡A min o que me toca ese triángulo, que xa lle chaman dos equiláteros, son os…, os mesmísimos! -Lamentouse Xaquín, entre cabreado e divertido

-…

Aos poucos saíron daquela taberna tódolos conspiradores, xuntos, caladiños, levándose ben, que por encima da política sentíanse amigos e veciños; ¡amigos a pesar de ser veciños! Daquela repartíronse, apertáronse de novo, en boa camaradería, naqueles catro coches, tan desvencellados que xa parecían de segunda man.

A cinta seguinte resultou curta, así que a viron de seguida, dun tirón, sen recesos. O seu enfoque comprendía un cafeíño existente á saída do mesmo Churiz pola estrada do Campo da Feira. No mostrador, en solitario, que era cedo para a clientela habitual, Xaquín, acobado no mostrador e ollando cara á porta, ata que lle chegou a visita agardada:

-¡Boas! ¿Ti es Xaquín?

-¿E ti, forasteiro? ¡Preséntase o que chega; é o costume!

-Espero por un amigo…, por un amigo da infancia.

-¡Camarada, quedas identificado; e a ver se cambiades esa contrasinal, iso do amigo, que de tanto repetilo, igual lles cheira aos Civís! ¿Quen te mandou?

-Eu son das Comisións, de aí Lugo; mais, xa que tanto te preocupa a seguridade, coido que non deberiamos falar aquí, nesta adeguiña, que ten unhas ventás demasiado limpas, excesivamente claras…

-Eu vivo no primeiro andar do número once, aí mesmo, nesa Praza do Rolo, así que vou diante. Deixarei a porta entreaberta, para que non se decaten os veciños. Daquela espérote…, ¡para non saír xuntos!

Reunidos de novo, reencontrados na casa do Xaquín:

-¡Camarada, hai que dispoñerse, que nesta bisbarra sodes uns lambecús!

-¡Home, un respecto!

-¡Aos feitos me remito, que aquí non dades un paso sen pedirlle permiso ao outro, ao outro pé!

Xaquín era menos veloz:

-É que…; pouca labor se pode facer, que neste Distrito, cousa que comprendo, todos che son mancos; ¡a eito! Tiveron a guerra, moitos e deles con presidio, e con algún que outro morto na familia, así que todo por aquí quedamos, ou mutilados, ou mudos, ou castrados. Aínda que volvamos a ter eleccións, eleccións libres, vai ser un problema, que esta xente non sairá das casas…, nin para votar!

-Xa cambiarán…, ao día seguinte da folga!

-¿E se non se logra; e se Franco non abre a man, nin con esas?

-Xaquín, es un derrotista. Daquela…, ¡a seguir moendo; moendo e danzando, mentres a pedra aguante, que algún día se lles acabará ese trigo bobo aos franquistas, tan doado, que incluso llelo metemos nas propias tullas!

-Ben dis, pero cumpríronse trinta, ¡ao ditado!, cun Ditador que non o mata nin a súa flebite.

-¡Transitorio! Iso pásanos porque non se logrou afianza-la plataforma reivindicativa das distintas forzas, tanto das políticas como das sindicais, nesta oposición ao Réxime tan…, descafeinada!

-¡Será así, será! Pois, pola miña parte, farei canto poida con respecto desas consignas, pero ao de hoxe non estou libre de movementos, que o diabro nos trouxo un Secretario tan espreitón que ata coido que ten ollos na caluga. ¡Un cabrón!

-¿Ollos? ¡O que ten ese Secretario é unha femia de carallo, desas que fan ferve-lo leite, desde lonxe; qué non será de cerca!

-¡Confúndeste; este tío está solteiro!

O foráneo estrañouse:

-¿Solteiro, de verdade? ¿E logo, quen é a tipa que o acompaña?

-¿Que tipa? ¡Aclárate, que sempre falas coma se un estivese ao tanto de todo o que pasa neste país!

-Tivemos unha Xuntanza en Portomarín; e para disimula-la nosa presenza démonos unha voltiña polo Parador, en plan turista, ¿sabes? Alí, nun curro, estábanse sobando, a altas horas da noite, ¡ben sobados!, coma dous rolos en celo; ¡talmente en celo! Un dos nosos, que coñece ben a provincia porque é Viaxante, díxonos que se trataba do Secretario de Churiz, así que, polas trazas, a todos nos pareceron recén casados. ¡Igual pasa que non vola quere traer para aquí, para este vilorrio de poucas trazas!

Xaquín cheirouse de seguida a explicación lóxica:

-¿Non será unha roiba, desas do tinteiro, algo entrada en carnes e cunha espeteira que logo parecen dous medeiros emborcados; de máis idade có Secretario, e que adoita levar uns zarciños axitanados, deses de fantasía?

-Os aros non llos vin, que non estiven tan cerca deles; no resto, si, tal cal, aínda que iso da idade, tratándose de mulleres…, non é doado! O que che podo dicir é que unha femia coma esa non pasa desapercibida, nin no Parador! ¡Miúdo lote o que se deron naquel curro; estounos vendo: pornografía pura; ou máis ben, dura, que iso é contaxioso!

Naquela conspiración de vía estreita, Xaquín púxose a tramar:

-¿Temos alguén de confianza…; aló, en Portomarín?

Si que o temos, que o noso enlace é precisamente un camareiro do Parador, que por certo dispón dun dos mellores postos de espreita. ¡Un dos mellores deste país polo que se expraian tódolos xerifaltes do franquismo, os de Galicia e parte do estranxeiro, nesas enchedelas, un verdadeiro estabulo deste maldito stablisment!

Xaquín seguía barrenando, buscándolle o quinto pé ao gato:

-¿Ese camarada…; ese camarada poderase facer cunha copia; ou polo menos, cun apunte desa factura, da que lles pagou o meu Xefe?

O forasteiro asentiu, pero con reservas, con notables reservas:

-Coido que si; pero a ver qué uso fas desa información, que podemos perder un enlace boísimo, un observador de altura; ¡ata me poden sancionar por iso!

-Descoida, camarada, que non farei mal uso; o que quero é, simplemente, comprobarlle ao facha ese, ao Secretario, algunha das súas coartadas, ¡por se o collemos nun renuncio! É para neutralizarlle as accións que poda ter contra nós, ¿entendes?, por se nalgún momento chegamos a ter problemas con ese puteiro, ¡que de tanto manillar, polo que contas, ata lle manexa a muller ao Alcalde! Ela ten sona diso, de cobizosa, de que non lle chega cos cen quilos do Manuel, pero o que é co Secretario, co Aurelio, con ese esmirrado…; ¡o que nos faltaba!

-¿Que dis do Alcalde; era a muller do teu alcalde, do propio Alcalde? Ai, logo, sendo así, facturas ao canto, que a estes chanchulleiros…, ¡só coas facturas dos seus pecados!

Xaquín foi á cociña por unha botella, ¡para celebra-lo descubrimento, obviamente! Estaba radiante, moito:

-¿Decátaste da vitoria que imos ter se logramos que se escornen o Secretario e mailo Alcalde, tête-a-tête, e nós, por aí adiante, ensinando eses papeis? ¡Chacho, iso…, nin a caída do Zar!

Na despedida:

-Xa que te emperras, falarei con ese Camareiro; un día destes, pero xa sabes, se pasa algo…, ¡eu, á marxe!

Xaquín atusmou pola ventá para asegurarse de que non seguían ao seu amiguete; e desde que o perdeu de vista serviuse outro vaso, á vez que asubiaba o himno de Riego, aquel fillastro dunha enxebre muiñeira…, ¡por se chegaba o día grande, o de pasa-las facturas!

…

¿Pódese pasar?

-XII-

Novela satírica

de

Gómez Vilabella

-o0o-

¡Forzas vividoras, que non vivificantes!

Sae en pantalla o Café Centro: veladores en mármore, coas patas de ferro, de ferro forxado; xateiros que barullan nas dúas mesas do fondo, que as utilizan para bota-las contas da última remesa, pagándolles aos gandeiros con mañuzos de papel – moeda que sacan dos petos interiores daqueles blusóns…, ¡máis que mouros, da cor da bosta! Os paisanos, en xeral austeros, ao sumo pedían un grolo de augardente, ao que algúns, por contaxio habaneiro, denominan, buchito, que llela serven dun caneco de barro; un envase tamén cotroso, alomenos por fóra, que ten conta do que lle meten, sexa etílico ou metílico, pois o líquido non é visible ata vertelo naquelas copiñas, auténticos dedís de cana alta. Primorosamente talladas, iso si; acaso traídas de Cuba, daquela Cuba da Lei Torricelli, que foi onde aprendeu Cosme a súa hostalería sui generis, marrá, séxase, de marráns ao espeto, de dobre moral, metade servilismo, metade soberbia, ¡segundo para quen! Por outra parte, naquela tertulia das Forzas Vivas, dominó, dominó e dominó; ¡tres dominios, tres poderes, simultáneos!

A tal momento falaba o Litis, que se sentía, como pouco, director de orquestra; un domador de tigres diante daquelas ovellas:

-Matasáns, voume meter contigo, que entre ti e mailos teus colegas estádesnos creando dificultades; ¡considerables!

-¿Problemas, eu; a quen, como, e cando? -Lucas, sorprendido por aquel tiro libre, engurrou o cello.

-¡A quen vai ser, ao propio Manuel! Por ende, a este seguro servidor. Teriamos que falar diso, pero engorde, que a cousa é solemne.

-¡A min non, non ho, cómame nunca o diaño, que teño unha saúde férrea, de cabalo!

-Manuel, Alcalde, vou por outro lado. -Puntualizou o Litis cunha finta dialéctica suave, falsamente agarimosa; mesmo coma quen corrixe nun cativo, só que con ironía.

-¡Ah; é que contigo nin Deus sabe por onde tiras! ¿Que, a metá fóra, ou máis!

-¡Dalgún modo, pero só en certo modo! Estiven revisando os padróns, ao trinta e un do último decembro, que me incumbe todo iso en virtude do Regulamento de 1.952, e resulta que a poboación de feito, ¡que é a que conta neste Churiz dos nosos pecados!, caeu por debaixo dos vinte mil. Outro descenso, como daquela da guerra, pero este é inadmisible nun Distrito de xente tan nova…, e tan ben rexido!

Manuel deu unha losqueada, forte, pero no mármore; tanto, que ata se mancou, e para aliviarse soprou no moratón, pero como lle seguía doendo optou por rega-la man, aquela manopla peluda, osuna ademais de ósuna, coa copa da augardente, coa súa; con outro soprido, que lle pareceu pouca anestesia, envorcou de segundas a do Aurelio, enteira que estaba.

-¡Iso que dis é grave…, por culpa das subvencións! ¡Cómame nunca o diaño, Secretario, tes que casarte, pero pola Igrexa…, para ter fillos!

Aurelio, que non perdía facilmente a súa flegma habitual:

-Aquí o mal patriota, o sabotador, é este Lucas, noso contertulio, e non obstante, amigo.

O aludido, detendo a xogada:

-¿Eu; mal patriota, eu, con dous fillos de cada muller, todos na escola, e outro de camiño? Iso sen contar os que deixase en Santiago, que alí, como bo estudante de anatomía, observei e palpei, cantidade, practicando en vivo, ¡que é como mellor se aprende!

Aurelio apuntoulle co furabolos, incisivo, acusador:

-¡Ti, ti mesmo, Doutor; directa e indirectamente! E se cadra tamén os teus colegas, que andades receitando pílulas e métodos que vos converten en inimigos públicos. Estou falando en serio; tan en serio, que merecedes que elevemos unha queixa ao Gobernador…; ¡invalidada de antemán pola nosa camaradería, obviamente! -Coa de cal, unha de area: -A cousa está clarísima; e se non, decídeme: ¿cando caeu Roma?

-¡Anda este por onde sae, e iso que lle verteu Manuel esa copa! ¿Pregúntasmo a min, ou ao Ilustrísimo?

-¡A calquera, ao que máis saiba, que así douvos ocasión de lucimento, tal que nun concurso deses da radio!

Aquel desafío do Médico era de obrigado cumprimento para o Manuel que, atordado polos seus complexos, nin o pensou:

-¡Ai, ho, seino! Roma caeu…; caeu pouco despois do desembarco daqueles Aliados en Sicilia, que eu estaba daquela en Grodno, recuando, a cen, que non se me esquecerán aquelas heroicidades da Azul, da Gloriosa. Polas miñas contas, debeu ser na primavera do Corenta e catro, que aquel fantoches do Mussolini tiña moita verba e pouca fortaleza, ¡que se lle ían as enerxías pola Petaca! ¿Teño memoria, non si, Doutor?

O Doutor, escachizándose de risa:

-Pola Pettaci, dirás; pero non é por aí, Manuel, que o Secretario, ademais de cobizar as mulleres do próximo, fondea; sempre fondea, e coido que se refire á caída do Imperio Romano. Ata me parece que sei por onde vai: As comodidades e mailas borracheiras daqueles romanos, o noso viño de Amandi, etcétera; amén de certos vicios inversos; e tamén enfermidades, das secretas: o gálico, que o pillaron nas Galias, e despois espallárono por todo o Imperio. Esa conxunción de circunstancias prodúxolles unha dexeneración hormonal, unha esterilidade xeneralizada, co que descendeu, incluso, a poboación dirixente. Para entón os bárbaros, que se estorbaban entre si, ascenderon de simples lexionarios a centurións de tres vitis, que así foron copando os postos decisivos, co cal, Roma, a Roma imperial, para dicilo nunha soa verba, ¡escarallouse!

Manuel fixo ademán de aporrea-la mesa, por enésima vez, pero contívose, que aquelas mocadas so lle servían para agrava-la risa dos seus contertulios:

-¡Ao carajo podédesvos ir vosoutros, que me acomplexades, cando un, cando outro, de mala maneira, sen piedade; e a ver cando vos decatades de que a miña carreira é agrícola! ¡Ai, ho, que nin poda abri-la boca con estas eminencias! Voulle propoñer ao Gobernador que vos dea un cargo; como pouco, no Goberno…, para que me deixedes en paz!

Aurelio, naquelas tertulias, e sempre, adoitaba ir por onde quería, levando a voz cantante; e á vez congratulábase co Galeno, que tamén se gababa do seu polifacetismo, aínda que en ámbolos dous especialistas o que primaba era a sutileza dialéctica, o abuso psicolóxico.

-Senador Craso, don Manuel, xa que non temos a túa riqueza, ¡polo menos déixanos gozar da nosa cultura! ¿Pero, qué fas? ¡Ti mesmo afogaches o seis dobre, que a ver por onde colocas despois diso!

-¡Porras! É que entre dous sabedores…; ¡un Cristo! ¡E menos mal que hoxe non veu ese Crego! Matasáns, ¡xa está ben! Deixa de ollar por riba das gafas, que xa sei iso da tila, pero non serei eu quen lla acapare ao Cura, ¡que despois non lle queda un sostiendo, coa que gasta! Pero retornando a onde estabamos: ¿Que, qué se fai con ese asunto dos habitantes; non será por culpa, pero algo tamén, supoño, desta emigración tan forte que nos está rareando a bisbarra?

-Haberá que facer dúas cousas, dúas, simultáneas: Regalarlles aos médicos senllos exemplares desa encíclica, da Humanae Vitae; e segunda, desde xa, poñer a sumar no padrón dos habitantes ao teu compadre, ao Ramón, que se segue facendo as estatísticas esoutro chorras, ese comunistoide, coa meticulosidade que adoita, e con esa conciencia da ética internacional, ¡que é como lle chama!, sen atender aos beneficios comunitarios, aos municipais, ata teremos que mingua-la asignación per capita que percibe este Lucas, como Médico que é da Beneficencia Municipal. ¿Oíchelo, Doutor? ¡Por tanto, es parte directa, interesada!

Ao Manuel iso da rigorosidade estatística importáballe bastante menos que repoñe-la súa copa. Pediu e pagou outra rolda, e despois faloulle ao Secretario:

-¡Se só é iso, adiante cos farois, que xa firmarei, onde faga falta! ¿Cantos morreron este ano?

Como vemos, a principal dilixencia do Manuel era firmar, ¡onde fixese falta!

-¡Cento catro! -Informou Lucas. -Algún deses, agora que estamos en familia, pódese dicir que o foi por culpa miña, ¡que aquí non hai monos para ensaia-los tratamentos!

-¡Xa mo parecía, xa! -Aclarouse Manuel, pero o Doc, con sorna, aínda llo matizou máis:

-¡Cantos favores deses anónimos, no máis rigoroso anonimato, séxase, sen factura, lles fixen aos xenros, particularmente aos xenros!

Aurelio, como case sempre, na súa cetrería, voando alto, para alá dos nubros, por riba do ben e do mal, fabricando Normas Municipais:

-¡Iso é mentira, patrañas de Médico! Están vivos, todos eles, sen excepción; vivos no noso afán, así que non digades que caeron. Ímolos repoñer no padrón, inmediatamente; e ti, Doc, deixa de facer eses Certificados do Rexistro; afórrate ese traballo, salvo que chos pidan para corroborar testamentos, que sen testamentarías, neste Churiz tan churrín…, ¡adeus preitos! ¿Que xurde algún incidente? Daquela, cun cigarro aceso, deses do Manuel, esquecido nalgún curro dese Rexistro tan empapelado…, ¡chis-pum-fogo, mesmo como na guerra!

Aurelio baixou a voz para que o imitasen os seus contertulios ao percibir que aqueles xateiros do curro extremo remataran de paga-la entrega, e que a tal momento tiñan as orellas envaradas, ¡atentos aos cocementos das forzas vivas!

-¡Chist! Queda outro choio: que tamén lle quería pedir ao Facultativo un traballo profesional; algo rariño e moi secreto. ¡Iso; secreto!

-¡Vindo do Secretario, secreto terá que ser! -Exclamou o aludido, ao tun-tun, máis ben para seguirlle a corrente.

-Nada diso, caro Doutor, que a encomenda, como todo, vén do Alcalde, que eu, aquí e agora, só son un executivo…; ¡obviamente en favor dos intereses locais, cos teus incluídos!

-¡Ah, claro, executivo…; o que fai as execucións! Agora que os Salmonte non teñen verdugo; ¡nin verdugo, nin rolo, nin picota! Rectifico, que o que é por rolo…, ¡quéroche un conto!

-Déixate de trabalinguas, Doc, que as receitas e mailos certificados das defuncións falos ti. O caso é, falando en serio, que precisamos un estudio da poboación enferma, enferma crónica, ou tarada, ou…, ¡con defectos, con eivas, que resulten certificables! Aquí, entre nós, hai que inxectar cartos neste Municipio, ¡como sexa! Transvasalos, succionalos, rapinalos para aquí, ¡que a Seguridade Social ao de hoxe ten abondo!

O Médico riuse deles, cunha gargallada que moito chamou a atención daqueles xateiros que seguían dándolle á cunca, pero non se decataron de nada pois aqueles munícipes seguían conspirando tal e como se debe conspirar: ¡polo baixiño, a medio ton!

-¡Gran idea a deste taumaturgo, vive Deus; con este Secretario entrou en Churiz…; non sei, o New Deal!

-Vivamos todos, Doutor; ¡todos nós, claro, que a ti tocarache algo, unha febra, desde a cabeza á cauda, como dixo aquel Rei que repartía mercedes! Unha aclaración para o noso Manuel: non me estou referindo aos autos senón as Mercedes. ¿Vale? En canto a ti, Médico, todo iso será se colaboras con xeito, ao son que che toque don Manuel…, ¡que hoxe por hoxe é o teu Alcaide!

-Vexamos: -O Galeno, albiscando un choio, baixou a voz, outra vez, polo menos un semi. -Eu empezaría, nesta colaboración patriótica, por relacionar as desviacións de columna xa que, como sabemos, a nosa xente ten unha xiba monumental, que lles vén de carrexar na cabeza, principalmente na cabeza, aquelas sellas da auga, e mailos feixes, desde a máis remota infancia. Esas radiografías están clasificadas, oficialmente, como grado de incapacidade para o traballo habitual dun labrego. Etcétera, moitísimos etcéteras, que cos certificados médicos fanse milagres, incluso ese tan socorrido de librar do Servizo aos fillos dos amigotes…

-Querido Lucas, -suxeriulle Aurelio, -vai parando con esa disertación dos etcéteras, e deixa á parte eses milagres, polo menos ata que preparemos o peto do santo, que o tema principal, o que traemos ao tapete, ao noso, ao verde, é o tute. ¿Nos ves que hai odaliscas amosadas aos ajimeces da costa Fleming; esas que acaban de asaltar a fortaleza, o castelo salmontés…? ¡O noso asunto é de murallas a dentro; séxase, top secret!

Manuel, escamado, sen entenderlles aquel ensarillamento de verbas incoherentes, pero celoso de que non o deixasen fóra do invento, calquera que fose, que sendo do Aurelio, rendible tiña que ser:

-¿Doutor, qué dixo este Aurelio nese trabalinguas; que ese asunto do Secretario non ten tope? Será porque quere, que mouras é certo que non hai, pero o que é morenas, diso, á esgalla, ¡coa regaña a punto! Quere dicirse, co traballo comezado, que esas dan menos que empurrar, e non se desgasta a verga…; ¡as que queira! -Resultaba evidente que o traizoou o subconsciente, calculando que lle iría mellor se desviaba ao Litis para outra cor, que ao fin e ao cabo Manuel era un galo do curral, insuficiente ao que del se esperaba, pero fachendoso, fatua e pertinazmente fachendoso.

-Manoliño, -burlouse del o Galeno, -frea esa imaxinación, que se o Secretario non ten tope, ti tela longa de máis… Este tope alude, refírese, a outros buratos: estase a referir a unha receita inglesa, a propósito desas mozas que roldaban por aí, aquí mesmo, ao noso lado; ¡e ti, ao natural, sen precaucións, sen profilácticos na lingua!

Manuel, sempre propenso a preocuparse pola excesiva listeza e pola excesiva preparación daquel Secretario, segundo os seus módulos, cousa contradictoria xa que lle agradaba e conviña pero á vez empezaba a ser preocupante para un simple caciquiño territorial, dos da vella escola, dirixiuse ao Médico:

-¡Este carallán…! Oes, menos fachenda e procura levarte co Aurelio, que é perigoso, moito, neses babeis que se trae; mira, de cada verba fai un documento, e de cada documento tira un preito…, ¡en menos do que eu esfarelo esta faria!

Lucas asentiu, concordante, plenamente convencido:

-Xa o teño fichado, xa; dos pés á cabeza; e iso que tiven un suspenso en Psicoloxía Aplicada. Pero volvendo á proposición deshonesta, á que nos suscita este home: Esas revisións previas, esas de chupa-la Incapacidade dos labregos, teñen os seus atrancos, principalmente por culpa dos Avogados e dos Médicos do Instituto de Previsión, tales que…

Aurelio non cedía facilmente a vangarda daqueles plans mefistotélicos:

-¡Para aí, Doutor, que da cuestión xurídica teño unha boa trama no meu tear! En canto á médica, á túa, niso terás que facer as conexións precisas. Encargareime, asemade, de move-los peóns, paso a paso, da dereita para a esquerda…, ¡que tal é como maman as lebres! ¿Víchelas mamar? ¿Non? ¡Pois eu, si, así que che gaño en observador!

Manuel, perdéndose nos puntos daqueles danzantes; e sempre así:

-¿Que é iso de move-los peóns? Secretario, déixate de metás fóra, que aquí xogamos ao subhastado; ¡todos, ou ningún!

-¡Manueliño, qué ben o dixeches: xogamos ao subhastado, ás poxas! Non obstante, pídoche que non invadas o meu terreo, o meu propio; que haxa reciprocidade, que a Gramática é cousa miña. ¡Son palabras túas! O meu peón vai ser o propio Auxiliar do Concello, que así tamén o unto, que para algo se supón que é comunista.

Ese Xaquín axudará aos proletarios pasándome ao despacho tódolos pseudo enfermos da bisbarra, tódolos inapetentes do traballo…, ¡con tal de que teñan apetencia dunha pensión desas, desas de Incapacidade! Iso, esa intermediación, ademais dunha sona merecida, proporcionaralle algún que outro xamón…; e de paso, máis vendas nos almacéns da noiva, que xa a vexo de alcaiota deses corruptos que pretenden cobrar do Estado; ¡unha lexión deles! Tódolos vellos e tódolos mozos, tódolos que xoguen a enfermos crónicos, absolutamente todos, pasarán a ser clientes de seu sogro. ¡Como vou gozar con esta prevaricación inducida, compartida, con ese teórico das utopías!

Manuel, sempre coa teima de que non o fixesen de menos:

-¿Eu, qué; que pinto eu? ¿Quedo fóra? ¡Iso non está ben, que para algo son a primeira, a dignísima Autoridade, que así me chama o Crego!

Pero Aurelio tiña ascendente de sobra como para achantalo; todo o preciso, en todo instante:

-Manuel, ti, coa vara, tes abondo; e vaina conservando, que nos vén de marabilla, ¡a todos! O resto queda por conta do meu inxenio; o resto e mailo reparto, pero non se fale máis por hoxe, aquí, que este non é un sitio idóneo.

-¡Secretario, a modiño, un respecto, que esta sesión, mentres sexa oficial, levántoa eu!

Lucas botouse a rir, nunha fervenza irónica:

-¿Manuel, levántala; seguro; xa non precisas daquel medicamento que che receitei…, o Erectilón? ¡A verdade, palabra de Esculapio, véxote débil! De momento, amosa esas pupilas…

O Fidalgo cabreouse; moito:

-¡Que che digo que si, Doutor! ¿Tan pouca autoridade me atribúes? E ti, Secretario, para de darlle ao tope, ao secreto, e aclárate dunha vez, ou…, ¡ou non empezaras con esa proposta!

-Manuel, acouga, que tampouco é por aí, que para vosoutros non teño segredos, pero canto menos saibades da película máis graza vos fará; ¡sen riscos! Direilles aos paisanos, eu mesmo, que as cousas están difíciles, que terei que molestar xente importante; que para min non lles quero un can, seráfico que son, que o fago todo por servilos. ¡Ah, pero…, que o pero está na Capital, que aló só entenden de billetes, aínda que non deben apurarse por iso, que os cartos da recomenda adelántollelos eu; outro favor que me deben, que xa mos devolverán, daquela, cando cobren os atrasos!

En definitiva, voulles cobrar pouco, unha maquía: de tres a catro mesadas; tódolos atrasos que lles veñan, que así será diñeiro frío, que non lles sae do peto, do deles; unha especie de Imposto de Sucesións, gravado sobre un caudal relicto, para entendernos. E polo que toca ao noso reparto, teredes que confiar en min, coa precisión de que, nalgún caso, traballaremos de balde, por pura imaxe, como fan tódolos médicos que se prezan; ¿non si, Lucas?

Manuel, máis sereno e máis satisfeito con aquelas explicacións, xa se puido entregar ao seu vicio preferente, ao naipe:

-¡As corenta!

Lucas, vencido, deixou as cartas sobre da mesa, disposto á retirada:

-¿Ves, Manuel, cómo se che calmaron eses nervios co cheiro das comisións, dos produtos deses incapacitados? ¡Mellor dito, dos que incapacitaremos nós, coa miña inestimable colaboración! Agora, co novo Secretario, ti xogas con pulso, que nos últimos anos…; ¡parecías aquel Sancho, gobernando de balde unha Ínsula Barataria!

O aludido sorriuse, picarón:

-É que a min as receitas do Aurelio séntanme…, ¡mellor cás túas!

Esgotada aquela estratexia, as “autoridades” non pasaron á seguinte polo milagre de que aparecese en escena, entrando pola porta do Café, aquel Párroco tan simplón, tan inefable, tan…, ¡bieito! Lucas volveuse á cadeira, estirando nas pernas canto lle deron de si, que era moito, para mellor estomballarse; e o Alcalde, que se levantou cortesmente, levouse os dedos á sen para facerlle ao Párroco unha especie de saúdo militar:

-Señor Cura, sempre chega tarde á mesa do noso altar…; ¿como lle chama este Lucas, que non me lembro?

-Chameille, lúdica; séxase, ara votiva dos ludópatas, ¡nos!

-¡Ah; grazas! ¿Il será por aquilo de que os últimos…?

O Bieito deixou caer o seu bonete, beatificamente, no velador contiguo, e inclinóuselles, discretamente, que tampouco era cousa de irrita-lo poder temporal:

-¡A vostede, don Manuel, pásalle igual coa Misa; igualiño! Sequera ben sabe aquel refrán que di: O que chega tarde nin oe Misa nin come carne. Salvando as distancias, niso de come-la carne…, ¡se cadra tiña que ser menos, que o vexo redondo, cada día máis! Pois, precisamente, con tanto saín, esas tarefas dun Concello tan pecadento…; ¡vaia, que se empeza nun infarto, e acábase de funeral!

Aquel inefable tiña boa vontade, pero de tacto, algo menos. Duplicoulle ao Interfecto:

-De todo iso…, non se queixe, que a pesares dos meus bronquios, que lle teño bronquios, ¿sabe?, funo visitar case tódolos domingos deste inverno. Comigo de Alcalde non lle vai mal, que ata persigo aos seus inimigos; ¡xa verá a somanta que lle van dar eses comunistas…, se os deixamos retornar! Lémbrese de que, por desunida, no 36 perdeu a Fronte Popular…

-Que foi á igrexa de cando en vez iso é certo, pero algún dos santos evanxeos tronzouno pola metade; en canto ós seus bronquios, será máis ben por culpa deses xarutos… ¿Que di o Médico diso, que o ten cerca? Andan tan xuntos que logo parecen o César e mailo seu Bruto…; -Aturulouse o Crego, novamente, así que tivo que facer un corte, un tropezón, para dar saído daquela inconveniencia; -quero dicir, ó revés, que Brutus era o que ía para herdeiro do César… Pero non me miren desa maneira, que só foi unha divagación miña, ¡historias do meu latín!

O Galeno preferiu entendelo á súa maneira:

-Santidade, deixe as cousas como están, que en materia de enfermidades, nos, os médicos, temos a nosa reserva, ¡profesional! Xuramentos hipocráticos, ¿entende?

A santidade do Cura non lle impedía decatarse de que metera o remo, sotana incluída:

-¡Deixémolo así que aquí non pasou nada…, de momento! E sigan con ese subhastado, que eu véñolles do Rosario, e non estaría nada ben pasar das devocións ás distraccións, así, de seguido.

Lucas, que era un burlón nato, xa o coñecemos, non perdoaba aquelas ocasións para facturar ao grande, sen piedade; todo ó contrario do Presbítero:

-Este don Bieito é un as, ¡palabra de Galeno! Por iso, de tanto achegalo a nós, vainos converter. Daquela, ¿que faría un Crego tan celoso do seu ministerio…, sen pecadores?

O Bieitiño tampouco era manco cando se arremangaba, pero o malo era que o facía cargado de inocencia:

-Pois…, ¡sería algo así como se vostede nos curase de antemán, a todos, tal que unha vacina!

Salmonte, na súa xurisdición tradicional, familiar, aínda medieval, críase na obriga de mante-la convivencia pacífica, maiormente entre os burgueses, aqueles que consideraba asimilables á súa nobreza, sequera fose por elevación:

-¡Ide parando, que xa está ben de filosofías; me cago nese dos infernos! Aquí viñemos para distraernos dos nosos traballiños neste val das bágoas. ¿Non si, Secretario? ¿Ou é que xa non estás comigo, non me acatas, non me defendes?

-¡Manuel, non digas iso, que se eu fose muller, daquela chamaríanme dona Lealdade…!

Don Manuel Salmonte, a penas lle fixo caso, que naquel intre tiña entre mans un problema adicional, de circunstancias; se chegase a estar na armadura dalgún dos seus entregos, seguro que ordenaba o aforcamento dun camareiro tan remiso, tanto, que non era capaz de tremer diante dun Alcaide:

-¿A ver, ti, mocoso, qué pasa con ese dominó? ¿Non ves que chegou o señor Cura, que é o que domina neste arciprestado? Non acabas de aprende-los costumes da xente de cuna; ¡nin coas dignísimas autoridades! Leña verde e camareiro novo…, ¡quítamos de diante dos ollos!

-Manuel, deixa en paz ao mozo, ao teu vasalo; déixao vivir, ¡que primum vivere, deinde philosofare! Xa filosofaremos co dominó, que a tarde aínda é virxe…; ¡unha das poucas! -Lucas, suavizando e provocando, todo asemade, naquela dicotomía da que tanto gozaba.

O aludido revolveuse no asento, incómodo, cativeiro para aquelas nádegas de boi cebado, motivado por aquel aparente descontrol:

-¿Pero qué raios pasa neste Municipio, que lle deu ao Médico por falar en pentecoste?

Mediou o Bieitiño, tentando exercer o seu perenne e infrutuoso apostolado:

-Señor Alcalde, será que nos visitou o Espírito, e daquela desatou as linguas, que desde que lle gañei aquela partida aquí a don Aurelio esta Vila está como…, ¡santificada! Non llelo debera dicir para non provocar vaidades, pero é certo que a xente mudou de comportamento desde que mandan vostedes. Noto unha cousa…; non sei, un retraemento; máis prudencia, máis discreción, máis silencio… ¡En definitiva, un sometemento á vontade de Deus, unha santificación! Xa notei, tamén, tamén, digo, unha satisfacción xeral niso dos preitos…, ¡que corren menos para a Capital! Polo pouco que me din, moitos concordan en que lles sae máis barato consultarse aquí, na propia Secretaría do Concello, que de seguida vai vostede e arránxalles as cousas, bastante equitativo, bastante ben. Do que se queixan é de que lles cobre aos dous, aos dous litigantes, quero dicir, por ámbalas partes. En todo caso, que Deus llo pague polo ben que lles fai aos meus fregueses, que no tempo que levo en Churiz a metade das melloras íanselles neses preitos das irmandades, ¡tan feos que son polo moito que escandalizan aos morgados!

Notóuselle ao Secretario que deses temas prefería discreción:

-Señor Cura, coidaba que os secretos da confesión coincidían, en paralelo, coa reserva profesional, da que tamén falou Lucas… Díganllo na confesión ou fóra dela, mentres non litigue polos seus estipendios, a min déixeme de lado coas minutas…, ¡que cada un vive de cadanseu altar!

-Non se enfade, don Aurelio, por Deus non o faga, que as súas virtudes nin son nin deben ser secretas, que están na boca da xente…, ¡que este é un pobo agradecido, si señor! Sequera ben sabe iso de que, Vox populi, vox Dei. ¡Dóbrome!

O Alcalde, tratándose de xogo, sempre o vimos animado, unha eminencia:

-¿Pero, qué fai…? ¡Bieito, esas gafas…; nin se dobre nin faga xenuflexións, que puxo o cinco – seis polo seis dobre! ¡Apañados estabamos en Churiz se mandase vostede!

O aludido azorouse de mala maneira e retirou aquela ficha improcedente:

-Os cregos tamén erramos, señor Alcalde, de cando en vez, que xa se di que, errare humánum est.

Refolgou don Manuel, satisfeito de pillalos nalgún renuncio:

-Menos mal, que a min, entre estes sabios que as acertan todas, xa me entraba o complexo; ¡un complexo de mil diaños!

Aquel tonsurado non tiña un hisopo á man, pero bendiciuno de palabra:

-Non hai de qué telo, que vostede é un dignísimo Alcalde, o mellor que coñecín; ¡sempre o direi!

-¿Aínda que lle tronce os evanxeos chegando tarde…?

-¡Non; por favor, iso non; non o faga, que é un mal exemplo; nesta Vila tan piadosa non llo quero a ninguén, e menos a un Alcalde designado pola graza de Deus, en vertical, que é como baixou do Ceo a esqueira de Xacobo! ¡Neste caso, tal cal!

Manuel fretouse as mans, sobranceiro de satisfacción:

-¿As demais…, pásamas, todas?

-¡Non vexo outras! E logo que, mentres ninguén lle tire a primeira pedra, Deus me libre…

A satisfacción do Salmonte era tan grande que lle deu por facer chistes:

-Señor Cura, agora que di iso, iso da primeira pedra, ¿sabe qué me ensinaron, de neno, unha Tata que tiven? Voullo dicir: Que aínda que todos digan, na mesa, Eu tampouco, hai que pensar para si, para que non nos torzan a vontade, ¡Pois eu, de pan, pouco! Polo que engorda, claro; e deixar que nos sirvan as talladas do compango…, ¡mentres queden! Eu tamén lle sei xogar ás guilindrainas…

O Crego fixo que se escandalizaba, se cadra ben menos do que aparentou:

-¡Don Manuel, acórdese do rico Epulón, e para que non me gañen sempre, propoño pasar ao tute…!

Pero no tute seguiron con aquelas bromas tan significativas, tan reflectivas da mentalidade de cada quen:

-Iso non vai comigo, que sempre lle poño billetes na bandexa, ¡que o que é mellor contribuínte, nesta parroquia…!

Lucas, amosando aquela vea ateística da que se xactaba a miúdo:

-¿Non o ten Deus, Deus ou o san Bieito, este Arcipreste que naceu así, tan inxenuo, que por iso o teñen de santo tódolos ídem?

Manuel botoulle un capote; envelenado, por suposto:

-¡Cala, matasáns; ou calas, ou lle digo ao Cura iso das pílulas e dos profilácticos, que os andas receitando por todo o Distrito…, en contra do censo!

Menos mal que aquel Bieito era realmente iso, un bieito: ¡na máis completa inocencia niso dos anticonceptivos!

-¿Que é iso das pílulas; acaso outro invento da lonxevidade…, para retrasar a toma de posesión dos santos?

-Nada, señor Cura, -esquivou o Doc, -non lle faga caso ao Alcalde, que agora non falou ex cathedra; ¡cando estes munícipes redacten un Bando ad hoc, un que sei eu, daquela xa verá a qué banda lle convén xogar!

O Crego non se apeaba da burra, nin da burra nin da súa burremia; e seguía perdendo; ao tute tamén:

-¡Estes condenados! Non lles entendo nada, nadiña, a ningún dos tres. ¿De qué pílulas falan; xa se inventou esa vacina do cancro?

-¡Non se preocupe, que vostede desa receita non precisa, pola graza de Deus, que lle abonda cun Ave María!

-¿E logo, atópame ben? -¡O máis próximo é un mesmo!

-¿Que se o atopo? ¡Coma un crego! Vostede siga rezando, maiormente polos defuntos, que este Concello non precisa dese Deus dos curas; ¡vai de lui même!

Non as tiña todas consigo aquel eclesiástico, que algo crucificado sentíase; o que non discernía era cal deles sería o bo ladrón:

-¡Non sei, non sei; non sei se estarán ríndose de min, o que sería un sacrilexio…, polos meus hábitos! En fin, como dixo o Médico, ¡resignación! ¿Vostede qué opina, san Aurelio? ¿Sabe que significa o seu nome? ¡Case nada: Da cor do ouro! Pero vostede, de egoísmo, de avaricia, coido que nada, que vostede si que é un santo…, ¡se o comparamos co noso Galeno!

-Don Bieito, eu non opino, nunca xamais, que para iso están as Alcaldías. ¡Eu, executo! Mire, este equilibrio noso, este das Forzas Vivas, vai ben: tenlle catro patas, ¡coma os bancos! Vostede, como din os comunistas, dea opio á xente; ¡séxase, resignación! O Doutor vai tras súa, co seu ácido acetilsalicílico, que se non cura o que non curou o Cura, polo menos calma na xente, no pobo, ¡cousa de seu interesante! Don Manuel, vostede con tal de vivir, de vivir ben por suposto, déixanos vivir aos demais; ¡outra virtude! E de último quedarei eu, que servidor, servindo aos tres poderes, ¡servido vai! Nada, o dito, o que se ve: ¡As corenta!

Aquel Crego quedaba, xa estaba, convertido á secta do Aurelio; e quixo poñelo de relevo, inocentemente para máis INRI:

-¡Que razón a deste Alcalde cando fala da sorte que tivemos co seu nomeamento! Señor Secretario, vostede é unha lumieira, un facho, que para min quixera a súa labia; se eu fose Papa, daquela, mesmo daquela, facíao Bispo, Bispo de Churiz…; ¡ou se cadra, Cardeal!

Sorriuse Aurelio, para dentro e para fóra, con toda a picaresca imaxinable, que ben lla cacharon e apuntaron aqueles Inspectores da Fiscalía Celeste.

-¡Pois eu, o que é a vostede, meu Reverendo, sen vacilar, facíao Secretario!

Aos poucos, cansos do xogo e do parloteo, tanto do dominó coma do tute, dos dime e dos direiche, cousa habitual neste tipo de tertulias, ausentáronse aquelas eminencias. Manuel e mailo seu Aurelio, atarefados, a maiores, na montaxe daquela Promotora de Vivendas, que tiña por obxecto directo acaparar os solares, acaparar tódalas terras útiles do circundo da Vila, para transformalas, seguidamente, sen présa, ¡para non chama-la atención!, e sen pausas tampouco, ¡para aproveitarse dos milagres da vara edilicia!, en pseudovivendas, en esponxas zugadoras de tódalas divisas emigrantís, ¡e máis que houbese na bisbarra! O primeiro que lle dixo Aurelio ao consocio, de camiño para o Pazo Salmonte, foi:

-Manoliño, é necesario que teñas máis sutileza co Médico. A ti pásache desapercibido e pouco che vai importar desde que te faga multimillonario nisto da construción, pero non está ben ensinarlle as cartas ao teu sucesor. ¡Se non foses tan burro…!

-¿Sucesor, qué, quén; sucesor meu? ¡Ese non ten fío co Xefe Provincial, nin directo nin indirecto, que o teñen polo que é, un esquerdoso de moita papilla e de pouca efectividade; e logo que non cree en Deus, principio e fin de tódalas cousas, alcaldías incluídas!

-Manuel, atende ao consello: Ti espera sentado, na porta do teu pazo, ¡e daquela verás! Ese tío aínda ignora o seu gran poder de convocatoria para cando chegue a democracia; que chegará, algún día, que ese vello…, ¡xa me entendes, non hai outro coma el, que xa morreu o cabalo de Espartero, e supoño que tamén o de Santiago!

Ti vai ponderando: A medicina estase socializando, de día en día, e haberá un momento en que os vellos, as receitas dos vellos, serán a mellor demagoxia, o mellor dos imáns: consultas gratis, receitas gratis, incluso para os nenos, de produtos modernos, nutritivos…; non sei cómo se chaman; e doutras cousas, das que xa hai nas farmacias, e das que veñan no sucesivo, gratis. Todo iso a nome dos xubilados, na documentación dos xubilados, etcétera. Logo está iso de que os mozos emigran. Aquí terán piso, pero residirán fóra, lonxe, nesa Europa das democracias. Daquela todo será vellos: nas vilas, nos rueiros, nas cidades. ¡Vellos, vellos…, vellos a feixe! Votos do papanatismo, pero tamén do medo; votos de comenencia, votos do conservadurismo máis pragmático, indiscriminadamente de dereitas ou de esquerdas, ¡que iso é accesorio!

O poder do voto desa lexión de vellos, unha xeración de vellos a punto de entrar na última das quintas, ¡na dos pensionistas! Coa lonxevidade en incremento, a cousa será definitiva; e daquela todo irá en contra túa: ¡gastado, queimado, obsoleto coma unha picaña! Contra ti, por suposto, por lei de vida, polas leis do egoísmo humano; e indubidablemente a favor do Médico, un Médico populista, demagogo á vez que compracente; incapaz de reciclarse, de actualizarse medicamente, pero simpático na tona, no superficial, ¡como é o caso deste Lucas! ¿Espertas, Manuel, que tal parece que as miñas profecías estante durmindo, cando debera ser todo o contrario?

-¡Demontres, que se esperto; nunca se me ocorreu matinar niso, nesa posibilidade! A mais de Secretario, ti es o meu augur.

-¡Manuel, posibilidade, non; probabilidade, ou máis exactamente, proxección, seguridade absoluta! A túa xogada, a grande, a definitiva, está na velocidade que lle imprimamos á promoción desas vivendas, que despois, de ricos, cando volvamos, por lei pendular, á democracia, ¡daquela mira cómo se me pon o dedo! A túa alcaldía e maila miña secretaría, para entón, que a metan por onde podan, ¡que as súas Américas serán residuais! Manolón, dáme esa man: ¿Quedamos xuramentados, de aquí e de agora, definitivamente, para facer un de muleta do outro, pase o que pase e digan de nós o que digan?

-¡Ai, ho, por cento un anos; e que Deus che pague un consello de tal categoría! O que non quero é que te vexan coa Mabel, que a xente rise abondo de min…, ¡por outros motivos!

Aurelio, ¡da cor do ouro!, fíxolle un aceno de asentimento, ou máis exactamente, de concesión, de simple concesión formal. Manuel, pola súa parte, tan simple e tan simplón, quedouse reconfortado, e detívose na mesma beiravía, oito pasos antes do seu palacete. Daquela, encarado co Litis, mostroulle unha faciana de tantísimo agradecemento que a punto estivo de darlle unha aperta, pero estaban na rúa, á vista de medio Churiz, que se non, daquela…, ¡daquela mesmo o ía adorar, coas mans encrucilladas por sobre da empuñadura da súa vara milagreira, edilicia, máis luxada e máis prostituída que unha aguillada das de estimula-los touros das vacas!

…